Το κατά πόσο οι 11 χώρες των BRICS, που συνολικά εκπροσωπούν περίπου το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού και διαθέτουν σημαντικό μερίδιο των ενεργειακών πόρων του πλανήτη, θα μπορούσαν να καταλήξουν σε μια κοινή διακήρυξη, ικανή να γεφυρώσει τα διαφορετικά και συχνά ανταγωνιστικά γεωπολιτικά τους συμφέροντα, αποτέλεσε το βασικό ερώτημα της συνόδου. Ωστόσο, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Reuters, οι χώρες του μπλοκ έχουν ήδη συμφωνήσει στο περιεχόμενο ενός κοινού ανακοινωθέντος.
Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει τη διάθεση των BRICS να εμφανιστούν ως υπολογίσιμη δύναμη στο διεθνές σκηνικό, παρά τις σημαντικές διαφορές που χωρίζουν τα μέλη τους. Η ομάδα επιδιώκει να ενισχύσει τη φωνή του Παγκόσμιου Νότου, να διεκδικήσει μεγαλύτερη επιρροή στους διεθνείς θεσμούς και να αμφισβητήσει την κυριαρχία των παραδοσιακών κέντρων ισχύος. Παράλληλα, όμως, οι διαφορετικές προτεραιότητες της Κίνας, της Ινδίας, της Ρωσίας και του Ιράν καθιστούν δύσκολη τη διαμόρφωση μιας ενιαίας πολιτικής γραμμής.
BRICS: Η κοινή διακήρυξη και οι γεωπολιτικές διαφορές
Την παράσταση στη σύνοδο έκλεψε ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος κάλεσε τα μέλη των BRICS να ενωθούν με στόχο την προώθηση της παγκόσμιας ειρήνης και την αντίθεση σε κάθε παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας. Αναφερόμενος στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, υπογράμμισε ότι η σύγκρουση δεν εκφράζει τα κοινά συμφέροντα των χωρών του μπλοκ.
Η τοποθέτηση του Κινέζου προέδρου εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια του Πεκίνου να παρουσιάσει την Κίνα ως υπεύθυνη δύναμη, που τάσσεται υπέρ της πολιτικής επίλυσης των διεθνών κρίσεων. Την ίδια στιγμή, ο Σι Τζινπίνγκ άσκησε έμμεση κριτική στην εμπορική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποιώντας για τους κινδύνους του προστατευτισμού. Υποστήριξε ότι η παγκόσμια οικονομία χρειάζεται περισσότερη συνεργασία και λιγότερα εμπορικά εμπόδια, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δασμοί και οι ανταγωνισμοί μεταξύ μεγάλων δυνάμεων εντείνονται.
Η Κίνα πρόκειται να αναλάβει την προεδρία των BRICS και να φιλοξενήσει την 19η σύνοδο κορυφής το 2027. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να δώσει στο Πεκίνο ακόμη μεγαλύτερο περιθώριο να προωθήσει τις θέσεις του για τη μεταρρύθμιση της παγκόσμιας διακυβέρνησης, τη διεύρυνση της οικονομικής συνεργασίας και τη σταδιακή μείωση της εξάρτησης από το δολάριο.
Η στάση της Ινδίας και οι ισορροπίες με τις ΗΠΑ
Ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι, οικοδεσπότης της συνάντησης, επιχείρησε να κρατήσει διαφορετική στάση από εκείνη του Κινέζου ομολόγου του. Η Ινδία επιδιώκει να ενισχύσει τους στρατηγικούς δεσμούς της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα θεωρεί την Κίνα τον σημαντικότερο στρατηγικό της αντίπαλο στην περιοχή.
Στην ομιλία του, ο Μόντι χαρακτήρισε τους BRICS πλατφόρμα συνεργασίας για τις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες, ώστε να αποκτήσουν ισχυρότερη φωνή στις παγκόσμιες υποθέσεις. Τόνισε, ωστόσο, ότι το μπλοκ δεν στρέφεται εναντίον καμίας χώρας. «Οι BRICS δεν είναι εναντίον κανενός», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η ομάδα έχει φτάσει σε μια στιγμή «ενηλικίωσης».
Κατά τον Ινδό πρωθυπουργό, η περίοδος αυτή θα πρέπει να αξιοποιηθεί ώστε ο Παγκόσμιος Νότος να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των κανόνων της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Η Ινδία επιδιώκει να προβάλλει τον εαυτό της ως ανεξάρτητη δύναμη, που μπορεί να συνεργάζεται ταυτόχρονα με τη Δύση, τη Ρωσία και τις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου.
Η παρουσία του Σι Τζινπίνγκ στο Νέο Δελχί είχε, πάντως, ιδιαίτερη συμβολική σημασία. Πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη του Κινέζου προέδρου στην ινδική πρωτεύουσα εδώ και επτά χρόνια, μετά από μια μακρά περίοδο διπλωματικής ψυχρότητας και έντασης στις σχέσεις των δύο χωρών.
Ρωσία και Ιράν απέναντι στη δυτική επιρροή
Η Ρωσία παραμένει ένα από τα ισχυρότερα μέλη των BRICS και διατηρεί στενούς δεσμούς τόσο με την Κίνα όσο και με το Ιράν. Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε ότι η Μόσχα είναι ανοιχτή στη συνεργασία με χώρες από ολόκληρο τον κόσμο, διευκρίνισε όμως ότι η Ρωσία θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα δικά της συμφέροντα.
Η θέση αυτή αποτυπώνει τη γενικότερη επιδίωξη της Μόσχας να αξιοποιήσει τους BRICS ως αντίβαρο στη δυτική επιρροή και ως εργαλείο για την ενίσχυση των σχέσεών της με μη δυτικές χώρες. Παράλληλα, η Ρωσία στηρίζει τη διεύρυνση των συναλλαγών σε εθνικά νομίσματα και τη δημιουργία εναλλακτικών μηχανισμών απέναντι στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Στη σύνοδο εκπροσωπήθηκε και το Ιράν από τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν. Στην ομιλία του, ο Ιρανός πρόεδρος έδωσε έμφαση στην ανάγκη απεξάρτησης από το δολάριο, προβάλλοντας την ενίσχυση των οικονομικών συναλλαγών μεταξύ των χωρών του μπλοκ ως βασική προτεραιότητα.
Η κοινή διακήρυξη των BRICS αναμένεται να επιβεβαιώσει τη δέσμευση των μελών στη συνεργασία, στην πολυπολικότητα και στη μεγαλύτερη εκπροσώπηση των αναπτυσσόμενων οικονομιών. Ωστόσο, οι διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις τους δείχνουν ότι η ενότητα των BRICS παραμένει περισσότερο πολιτική και οικονομική παρά πραγματικά γεωπολιτική.
