Το λάβαρο-κειμήλιο που φυλάσσεται σε γυάλινη προθήκη στον Βορειοηπειρωτικό Σύλλογο στην Αθήνα, κυμάτισε για πρώτη φορά στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου του 1935. Το σπάνιο έκθεμα έχει ιστορία, που περικλείει τον αγώνα και την αγωνία των βορειοηπειρωτών φοιτητών, να αναδείξουν στην Αθήνα του Μεσοπολέμου, τα εθνικά ζητήματα της πατρίδας τους.
Φέτος συμπληρώνονται 90 χρόνια από εκείνη την πρώτη παρέλαση.
Οι χειρόγραφες σημειώσεις, του αείμνηστου παιδίατρου Γεωργίου Γκιάτη, ο οποίος πρωτοστάτησε στην ίδρυση της βορειοηπειρωτικής νεολαίας το 1934 στην Αθήνα, αποτελούν ιστορικό ντοκουμέντο.
«Το λάβαρό μας, για πρώτη φορά κυμάτισε στη μεγαλειώδη παρέλαση της σπουδάζουσας νεολαίας, στην εθνική γιορτή της 25ης Μαρτίου του 1935. Στο γαλανόλευκο λάβαρο ανεγράφοντο με χρυσίζοντα γράμματα αι λέξεις, ΒΟΡΕΙΟΗΠΗΡΩΤΙΚΗ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΝΕΟΛΑΙΑ 1935, με απεικόνιση στο κέντρο, του δικέφαλου αετού και κατέληγε σε χρυσίζοντα κρόσσια».
Ο Γεώργιος Γκιάτης το 1921, σε ηλικία 9 ετών, έφυγε από το Δέλβινο και εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα με την οικογένεια του, η οποία ακολούθησε το πρώτο προσφυγικό κύμα, μετά την ενσωμάτωση της Β. Ηπείρου στο νεοσύστατο τότε Αλβανικό κράτος.
Οι μνήμες από την πατρίδα του, δεν έσβησαν. Τον συνόδευαν και στα φοιτητικά του χρόνια στην Αθήνα. Ο ίδιος καταθέτει το συναίσθημα του, στο χειρόγραφο μνήμης.
«…τότε στα πρώτα φοιτητικά μου χρόνια, αισθάνθηκα μια στεναχώρια, θλίψη μπορώ να πω, γιατί σαν αλύτρωτο βορειοηπειρωτόπουλο διεπίστωνα, ότι μια πλατειά μάζα του λαού μας, αγνοούσε τα καθαγιασμένα χώματα της μαρτυρικής Βορείου Ηπείρου. Είναι αληθές, ότι ο Σύλλογος Βορειοπηρωτών Αθηνών, που υπήρχε και εστεγάζετο τότε, το 1932, στην οδό Κάνιγγος ηργάζετο δραστήρια, πάντα στο πλαίσιο των δυνατοτήτων του…. Εκείνο που έλειπε την περίοδο εκείνη του Μεσοπολέμου, ήταν η παντελής απουσία της βορειοηπειρωτικής νεολαίας μας ,που με την ζωντάνια της θα έδιδε στην πλατιά λαϊκή μάζα της Αθήνας, το παρών».
Τα γεγονότα εκείνης της εποχής στους φοιτητικούς κύκλους, η δράση των νεολαιών της Κύπρου και των Δωδεκανήσων στις εθνικές εκδηλώσεις με μαχητική παρουσία , «κέντρισαν το αιώνιο ηπειρώτικο φιλότιμο του», όπως αναφέρει και έγιναν η αφορμή για να ενεργοποιηθεί.
«…Θυμάμαι, πως στις παρελάσεις και σε κάθε φοιτητική εκδήλωση, εκυκλοφόρουν χιλιάδες προκηρύξεις, απευθυνόμενες προς τους φοιτητές και προς το αθηναϊκό κοινό και υπεγράφοντο από τον Εθνικό Παμφοιτητικό Σύλλογο, την Κυπριακή φοιτητική νεολαία και την Δωδεκανησιακή.
Η απουσία της βορειοηπειρωτικής νεολαίας ήταν εμφανής…».
…ένα αθηναϊκό σούρουπο του Νοέμβρη το 1934
Συνάντησα τον θαρραλέο αγωνιστή της βορειοηπειρωτικής ιδέας, τον μακαρίτη δάσκαλο και μετέπειτα καθηγητή Νίκο Παπαδόπουλο, φοιτητή τότε της Φιλοσοφικής Σχολής, ο οποίος ενθουσιάστηκε πάρα πολύ με τις σκέψεις μου και την περαιτέρω από κοινού δράσης μας.
Έτσι μετά από λίγες μέρες, ένα αθηναϊκό σούρουπο του Νοέμβρη το1934, 6-7 βορειοηπειρώτες φοιτητές μαζευτήκαμε, σε ένα υπόγειο καφενεδάκι της οδού Κάνιγγος, ακριβώς απέναντι από τα γραφεία του Συλλόγου Βορειοηπειρωτών Αθηνών και συζητήσαμε εκτενώς το φλέγον θέμα της ίδρυσης του Συλλόγου μας.
Τελικά ομόφωνα, αποφασίσαμε να κινηθούμε δραστήρια για την ταχύτερη ίδρυση της νεολαίας μας.
Αναθέσαμε στον διαπρεπή συμπατριώτη μας, δικηγόρο Σοφοκλή Εξάρχου, για την ταχύτερη έγκριση του καταστατικού του Συλλόγου μας στο Πρωτοδικείο Αθηνών.
Πράγματι, εντός διμήνου ενεκρίθη το καταστατικό, έγιναν οι πρώτες αρχαιρεσίες, στις οποίες εξελέγησαν Πρόεδρος, ο υποφαινόμενος, Γενικός Γραμματέας ο Νίκος Παπαδόπουλος και Ταμίας ο Θεοφάνης Λαζάκης, φοιτητής της Θεολογικής Σχολής .
Το Σύλλογό μας, με θερμή αγάπη και αγνό πατριωτισμό, αγκάλιασε η τότε σπουδάζουσα βορειοηπειρωτική νεολαία. Με οδηγό την σημερινή ασθενή μνήμη μου, αναφέρω τους καταξιωμένους συμπατριώτες φοιτητές, που οι περισσότεροι από αυτούς, αργότερα διέπρεψαν στον επαγγελματικό τους στίβο και την κοινωνική τους προσφορά.
Έτσι, θυμάμαι τους φοιτητές της Φαρμακευτική Σχολής, Πέτρο Παπαδόπουλο, Πέτρο Γκιάτη, Πύρρο Τσάκο, αδελφό του ποιητή που πέθανε πρόωρα, τους φοιτητές της Νομικής ,τον μεγάλο αγωνιστή Βασίλειο Γκίνη, Αλέξανδρο Δήμα, Θωμά Παπαδόπουλο και Γιώργο Βασιλείου, τον φοιτητή της Χημείας θεόδωρο Βέκιο, τους φοιτητάς της Ιατρικής Παναγιώτη Γιωβάνη , Έλλη Χαρίτου, τους αδελφούς Κώστα και Λάμπρο Γκίκα, τον Νικόλαο Μαυρομάτη, τη φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής Ε. Καλυβοπούλου.
Η αναφορά αυτή, ας θεωρηθεί σαν ένα ευλαβικό μνημόσυνο σε όλους αυτούς.
Για την πληρέστερη και πλατύτερη του Συλλόγου μας παρουσία, στο φοιτητικό κόσμο, ήρθαμε σε επαφή με τα Διοικητικά Συμβουλία του εθνικού Παμφοιτητικού Συλλόγου. Είχε τότε πρόεδρο των Αλέκο Κανελλόπουλο, με δυναμικό συμπαραστάτη τον τότε φοιτητή της Νομικής σημερινό Καθηγητή και Ακαδημαϊκό Ιωάννη Γεωργάκη της Δωδεκανησιακής φοιτητικής νεολαίας, εδώ αναφέρω το φλογερό και πολύ μαχητικό αείμνηστο φίλο μου Νικήτα Μάρακα Καλύμνιο φοιτητή της Ιατρικής και της Κυπριακής Νεολαίας που είχε τον ακάματο και θαρραλέο αγωνιστή Κυριάκο Καραμάνο.
Αποτέλεσμα των εποικοδομητικών αυτών επαφών, ήταν εφεξής, σε κάθε φοιτητική προκήρυξη από τον Παμφοιτητικό Σύλλογο να υπογράφεται πλέον και η βορειοηπειρωτική φοιτητική νεολαία, μαζί με τις νεολαίες της Κύπρου και της Δωδεκανήσου.
Με τον τρόπο αυτό, άρχισε από το Γενάρη του 1935, να γίνεται εμφανής η παρουσίας της νεολαίας μας και να μνημονεύεται συχνά στις συζητήσεις του φοιτητικού κόσμου και η λέξη Βόρειος Ήπειρος.
Πήραμε απόφαση, να αποκτήσουμε το συντομότερο δυνατόν, το λάβαρο της νεολαίας μας, για να κάνει την παρθενική εμφάνιση στη μεγάλη παρέλαση της 25ης Μαρτίου 1935.
Πληροφορηθήκαμε, πως η αξία κατασκευής του λαβάρου, θα ανήρχετο περίπου, στις 5.000 δραχμές, ποσό υψηλό για την εποχή εκείνη και πολύ δύσκολο να συγκεντρωθεί από υστέρημα του φοιτητικού βαλαντίου μας.
Για αυτό, πήραμε απόφαση να δώσουμε χοροεσπερίδα την τελευταία Κυριακή του καρναβαλιού, στις ευρύχωρες αίθουσες τις πανεπιστημιακής λέσχης, στην οδό Ιπποκράτους. Έγκαιρα παρουσιάστηκα με τον Γενικό Γραμματέα Νίκο Παπαδόπουλο στο Πρύτανη της χρονιάς εκείνης Παναγιώτη Ζερβό Καθηγητή της Φυσικομαθηματικής Σχολής, ο οποίος όχι μόνο ενέκρινε να παραχωρηθούν οι αίθουσες, αλλά έθεσε τη χοροεσπερίδα υπό την προστασία του. Έμπλεοι χαράς και με την απόλυτη βεβαιότητα ότι η χοροεσπερίδα θα είχε πλήρη επιτυχία μετέβημεν στην στοά Αρσακείου, πού ήταν το ειδικό κατάστημα κατασκευής λαβάρων και σημαιών του Κοκώνη. Ύστερα από πολλά παζάρια και παρακάλια, συμφωνήθηκε τον ποσό των 4.000 χιλιάδων δραχμών για την κατασκευή του λαβάρου, με τη ρητή υποχρέωση, να μας παραδοθεί το βραδύτερον στις 20 Μαρτίου.
…Ολοκαίνουργο όπως ήταν το λάβαρο της φοιτητικής νεολαίας μας και πολύ εντυπωσιακό με τον δικέφαλο αετό, δίπλα από τα δύο λάβαρα, της Κυπριακής και της Δωδεκανησιακής νεολαίας, δημιουργούσε στον αθηναϊκό λαό που παρακολουθούσε την παρέλαση, ρίγη από συγκίνηση και εθνική έξαρση, η οποία εξεδηλούτο με παρατεταμένα χειροκροτήματα και ζητωκραυγές υπέρ της Βορείου Ηπείρου, της Δωδεκανήσου και της Κύπρου».
