Πέντε και πλέον δεκαετίες μετά την ίδρυσή της, η Νέα Δημοκρατία συμπληρώνει 52 χρόνια πολιτικής διαδρομής, σχεδόν παράλληλης με την ιστορία της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας. Η επέτειος φέρνει στο προσκήνιο την παρακαταθήκη του Κωνσταντίνου Καραμανλή, τις μεγάλες πολιτικές επιλογές της παράταξης, τους ανθρώπους που τη στήριξαν στις νίκες και στις δύσκολες περιόδους, αλλά και τις προτεραιότητες που θέτει σήμερα η ηγεσία της.
Η ίδρυση στη Μεταπολίτευση
Η ιστορία της Νέας Δημοκρατίας ξεκινά το φθινόπωρο του 1974, σε μια Ελλάδα που μόλις είχε βγει από τη δικτατορία και βρισκόταν αντιμέτωπη με την ανάγκη αποκατάστασης και εδραίωσης των δημοκρατικών θεσμών.
Τρεις ημερομηνίες σηματοδοτούν την ίδρυσή της.
Στις 28 Σεπτεμβρίου 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανακοίνωσε δημόσια την ίδρυση της «Νέας Δημοκρατίας» και έδωσε στη δημοσιότητα την Ιδρυτική Διακήρυξη.
Στις 29 Σεπτεμβρίου δημοσιοποιήθηκε το πρώτο σχέδιο καταστατικού του κόμματος.
Στις 4 Οκτωβρίου 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής κατέθεσε στον Άρειο Πάγο τη δήλωση σύστασης της Νέας Δημοκρατίας, βάσει του Νομοθετικού Διατάγματος 59/1974, ολοκληρώνοντας την τυπική διαδικασία ίδρυσης.
Η νέα παράταξη δεν παρουσιάστηκε ως απλή ανασύσταση της παλιάς ΕΡΕ. Ο στόχος ήταν η δημιουργία ενός νέου, ευρύτερου πολιτικού φορέα, ο οποίος θα μπορούσε να εκφράσει τις νέες συνθήκες της Μεταπολίτευσης και να υπερβεί τα παραδοσιακά κομματικά όρια.
Η Ιδρυτική Διακήρυξη και η έννοια της δημοκρατίας
Η Ιδρυτική Διακήρυξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή έδινε ιδιαίτερη έμφαση στη δημοκρατία, τη λαϊκή κυριαρχία, την εθνική ανεξαρτησία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την εθνική ενότητα.
Χαρακτηριστική είναι η διατύπωση ότι: «Η Νέα Δημοκρατία είναι η πολιτική παράταξη που ταυτίζει το έθνος με τον λαό, την πατρίδα με τους ανθρώπους της, την Πολιτεία με τους πολίτες της, την εθνική ανεξαρτησία με τη λαϊκή κυριαρχία, την πρόοδο με το κοινό αγαθό, την πολιτική ελευθερία με την έννομη τάξη και την κοινωνική δικαιοσύνη».
Παράλληλα, η διακήρυξη υπογράμμιζε ότι η Νέα Δημοκρατία «αγνοεί τις διενέξεις και τους διχασμούς του παρελθόντος» και προσανατολίζεται προς «τα ευρύτερα δυνατά σχήματα εθνικής ενότητος».
Στο πολιτικό πλαίσιο της εποχής, κεντρική θέση κατείχε η διαπίστωση ότι «το μέγα θέμα της εποχής μας είναι η δημοκρατία».
Ο λεγόμενος «ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός» αποτέλεσε στη συνέχεια τον χαρακτηριστικό ιδεολογικό όρο της ΝΔ. Η πλήρης συστηματοποίηση της ιδεολογικής της πλατφόρμας έγινε σταδιακά, με τα προσυνέδρια του 1977 και το συνέδριο της Χαλκιδικής το 1979.
Η πρώτη Νέα Δημοκρατία, πάντως, συνδέθηκε με τη μικτή οικονομία, τον σημαντικό ρόλο του κράτους και την κοινωνική δικαιοσύνη, στοιχεία που διαφοροποιούν εκείνη την περίοδο από τις μεταγενέστερες εκδοχές του οικονομικού φιλελευθερισμού.
Η δημοκρατική σταθεροποίηση και η ευρωπαϊκή επιλογή
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία της Νέας Δημοκρατίας ήταν ταυτόχρονα και η πρώτη μεγάλη εκλογική της νίκη.
Στις εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974, το κόμμα έλαβε 54,37% και 220 έδρες, εξασφαλίζοντας αυτοδύναμη κυβέρνηση. Η εκλογική αυτή επικράτηση έδωσε στον Κωνσταντίνο Καραμανλή τη δυνατότητα να προχωρήσει στη θεσμική ανασυγκρότηση της χώρας.
Ακολούθησαν το δημοψήφισμα για το πολιτειακό και η ψήφιση του νέου Συντάγματος.
Η δεύτερη μεγάλη επιλογή της περιόδου ήταν η ευρωπαϊκή πορεία. Στις 28 Μαΐου 1979 υπογράφηκε η Συνθήκη Προσχώρησης της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες και το 1981 η χώρα έγινε το δέκατο μέλος.
Η επιλογή αυτή παραμένει μέχρι σήμερα βασικό στοιχείο της πολιτικής ταυτότητας που προβάλλει η Νέα Δημοκρατία.
Από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στις επόμενες γενιές
Η πορεία της παράταξης δεν υπήρξε γραμμική. Η Νέα Δημοκρατία πέρασε από διαφορετικές περιόδους, με κυβερνητικές νίκες, ήττες, εσωτερικές αλλαγές και διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες.
Το 1981 γνώρισε την πρώτη μεγάλη ήττα από το ΠΑΣΟΚ και πέρασε στην αντιπολίτευση. Το 1985 ηττήθηκε εκ νέου, ενώ το 1989 αναδείχθηκε πρώτη δύναμη σε δύο εκλογικές αναμετρήσεις χωρίς να εξασφαλίσει αυτοδυναμία.
Το 1990, με αρχηγό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, εξασφάλισε 46,89% και 150 έδρες και σχημάτισε κυβέρνηση με οριακή κοινοβουλευτική βάση. Η περίοδος συνδέθηκε με προσπάθειες δημοσιονομικής προσαρμογής, αποκρατικοποιήσεων και διαρθρωτικών αλλαγών, αλλά και με μεγάλες πολιτικές συγκρούσεις, μεταξύ άλλων γύρω από το Μακεδονικό.
Το 1993 η ΝΔ ηττήθηκε και ακολούθησε μια νέα περίοδος στην αντιπολίτευση.
Η επιστροφή του 2004 και η «επανίδρυση του κράτους»
Το 2004, με αρχηγό τον Κώστα Καραμανλή, η Νέα Δημοκρατία επέστρεψε στην κυβέρνηση ύστερα από έντεκα χρόνια, συγκεντρώνοντας 45,36% και 165 έδρες.
Κεντρικό πολιτικό σύνθημα της περιόδου ήταν η «επανίδρυση του κράτους».
Η περίοδος Καραμανλή συνδέθηκε με την ολοκλήρωση σημαντικών έργων υποδομής, την αξιοποίηση της κληρονομιάς των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας και μια περισσότερο πολυδιάστατη εξωτερική και ενεργειακή πολιτική.
Ιδιαίτερη θέση είχε η στάση της κυβέρνησης στο Βουκουρέστι το 2008, όταν η Ελλάδα συνέδεσε την ένταξη της τότε ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ με την επίλυση του ζητήματος της ονομασίας.
Η κυβέρνηση Καραμανλή έδωσε επίσης έμφαση στον ενεργειακό ρόλο της Ελλάδας και στην ενίσχυση των ελληνορωσικών σχέσεων.
Η κρίση και η επιστροφή στην κυβέρνηση
Η βαριά εκλογική ήττα του 2009, όταν η ΝΔ έλαβε 33,47% και 91 έδρες, άνοιξε έναν νέο κύκλο για την παράταξη.
Η περίοδος της οικονομικής κρίσης υπήρξε από τις πιο δύσκολες στην ιστορία της. Το 2012 πραγματοποιήθηκαν δύο εκλογικές αναμετρήσεις. Τον Μάιο η ΝΔ αναδείχθηκε πρώτη με 18,85% και 108 έδρες, χωρίς να καταστεί δυνατός ο σχηματισμός κυβέρνησης. Τον Ιούνιο έλαβε 29,66% και 129 έδρες και σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας υπό τον Αντώνη Σαμαρά.
Η παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη και η εφαρμογή των συμφωνημένων οικονομικών προγραμμάτων αποτέλεσαν κεντρικά διακυβεύματα της περιόδου.
Το 2015 η ΝΔ έχασε από τον ΣΥΡΙΖΑ τόσο τον Ιανουάριο όσο και τον Σεπτέμβριο και παρέμεινε στην αξιωματική αντιπολίτευση.
Το 2019 και η εποχή Κυριάκου Μητσοτάκη
Το 2019 η Νέα Δημοκρατία επέστρεψε στην αυτοδύναμη κυβέρνηση.
Με αρχηγό τον Κυριάκο Μητσοτάκη έλαβε 39,85% και 158 έδρες, προβάλλοντας ως βασικούς άξονες τη μεταρρύθμιση του κράτους, την οικονομική ανάπτυξη και έναν περισσότερο τεχνοκρατικό φιλελευθερισμό.
Η πρώτη κυβερνητική περίοδος συνέπεσε με την πανδημία, την ελληνοτουρκική ένταση και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Το 2023 η Νέα Δημοκρατία κέρδισε ξανά τις εκλογές, λαμβάνοντας τον Μάιο 40,79% και 146 έδρες και τον Ιούνιο 40,56% και 158 έδρες.
Οι αρχηγοί και τα τοπόσημα της παράταξης
Στο τιμόνι της Νέας Δημοκρατίας βρέθηκαν από το 1974 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Γεώργιος Ράλλης, ο Ευάγγελος Αβέρωφ, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο Μιλτιάδης Έβερτ, ο Κώστας Καραμανλής, ο Αντώνης Σαμαράς και, από το 2016, ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Μεταξύ Σαμαρά και Μητσοτάκη μεσολάβησαν ως μεταβατικοί αρχηγοί ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης και ο Γιάννης Πλακιωτάκης.
Στην οργανωτική της ιστορία σημαντικό ρόλο είχαν η ΟΝΝΕΔ και η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ, που αποτέλεσαν διαχρονικά πηγή στελεχών για την παράταξη.
Σημαντικά τοπόσημα αποτέλεσαν τα ιστορικά γραφεία στη συμβολή της Εμμανουήλ Μπενάκη και της Νικηταρά, αλλά και το νεοκλασικό της Ρηγίλλης 18, που συνδέθηκε για δεκαετίες με την κομματική ιστορία. Ακολούθησε η μεταστέγαση στη Λεωφόρο Συγγρού 340 και στη συνέχεια στην Πειραιώς 62, στο Μοσχάτο, σηματοδοτώντας μια διαφορετική εποχή για τον κομματικό μηχανισμό.
Μαρινάκης: «Η επέτειος είναι αφιερωμένη στους ανθρώπους της»
Στις φετινές τοποθετήσεις των στελεχών της Νέας Δημοκρατίας, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους ανθρώπους που αποτέλεσαν τη βάση της παράταξης.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης υπογραμμίζει ότι την ιστορία της ΝΔ διαμόρφωσαν «ιδέες, αλλά και πρόσωπα».
Όπως αναφέρει, οι κρίσιμες αποφάσεις, οι εθνικές επιλογές και τα μεγάλα έργα συνδέθηκαν με τον πατριωτισμό, την ευθύνη, την πίστη στη Δημοκρατία, την ελευθερία και την πρόοδο, αλλά έγιναν πράξη από ανθρώπους που πίστεψαν σε αυτές τις αρχές και εργάστηκαν για την υλοποίησή τους.
Η φετινή επέτειος, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι αφιερωμένη σε κάθε Νεοδημοκράτισσα και κάθε Νεοδημοκράτη: σε εκείνους που παρέμειναν πιστοί στην παράταξη στα δύσκολα χρόνια αλλά και σε εκείνους που συμπορεύτηκαν μαζί της στην πορεία των δεκαετιών.
Η αναφορά του Μαρινάκη μεταφέρει έτσι το βάρος της επετείου από τους ιστορικούς αρχηγούς και τις κυβερνήσεις στη βάση της παράταξης και στους ανθρώπους που, όπως σημειώνει, «έγραψαν τις σελίδες της ιστορίας» της.
Χατζηδάκης: «Η παράταξη των μεγάλων εθνικών επιλογών»
Ο αντιπρόεδρος της ΝΔ και της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης δίνει έμφαση στον χαρακτήρα της Νέας Δημοκρατίας ως παράταξης των μεγάλων εθνικών επιλογών.
Συνδέει τη διαδρομή της από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και την ένταξη της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή οικογένεια έως σήμερα με τον συνδυασμό σταθερότητας και προόδου, ελεύθερης οικονομίας και κοινωνικής ευαισθησίας, πατριωτισμού και σταθερού ευρωπαϊκού προσανατολισμού.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι μια παράταξη που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή για 52 χρόνια δεν μπορεί να υποστηρίζει ότι δεν έκανε λάθη. Το ζητούμενο, όπως αναφέρει, είναι να αποδεικνύει ότι μαθαίνει από αυτά, ανανεώνεται και προχωρά.
Στη σημερινή περίοδο αναφέρεται στα βήματα που έχουν γίνει στην οικονομία, στην ψηφιοποίηση του κράτους, στην άμυνα και στην εξωτερική πολιτική, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι παραμένει δουλειά μπροστά έως τις επόμενες εθνικές εκλογές.
Για τον Χατζηδάκη, η αντοχή της ΝΔ στον χρόνο δεν οφείλεται μόνο στις βαθιές ρίζες της, αλλά και στην ικανότητά της να έχει το βλέμμα στραμμένο μπροστά. Το ζητούμενο, σύμφωνα με την τοποθέτησή του, είναι μια «ρεαλιστική ελπίδα και προοπτική» και μια Ελλάδα «πιο ισχυρή, πιο δίκαιη και πιο σύγχρονη».
Γεωργιάδης: «Η μεγάλη Παράταξη της Πατρίδας που τόλμησε τις μεγάλες αλλαγές»
Στο άρθρο του για τα 52 χρόνια της Νέας Δημοκρατίας, ο αντιπρόεδρος της παράταξης και υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης συνδέει την επέτειο με τη δημοκρατική αποκατάσταση, την ευρωπαϊκή πορεία και τις μεγάλες πολιτικές αλλαγές που ακολούθησαν.
Όπως σημειώνει, η ίδρυση της ΝΔ το 1974 ήταν κάτι περισσότερο από τη δημιουργία ενός κόμματος. Η Ελλάδα έβγαινε από τη δικτατορία και είχε ανάγκη από σταθερούς δημοκρατικούς θεσμούς, εθνική αυτοπεποίθηση και καθαρή κατεύθυνση για το μέλλον.
Ο Γεωργιάδης υπογραμμίζει ιδιαίτερα την έννοια της μεγάλης και ανοιχτής παράταξης, ικανής να ενώσει δυνάμεις και να υπηρετήσει την πατρίδα.
Παράλληλα, όπως και ο Μαρινάκης, αναδεικνύει τον ρόλο της κομματικής βάσης: της ΟΝΝΕΔ, των τοπικών οργανώσεων και των Νεοδημοκρατών που, όπως αναφέρει, έδωσαν χρόνο, δύναμη και ψυχή στην παράταξη.
Ελευθερία, κοινωνική ευθύνη και αλλαγή
Στο άρθρο του ο Γεωργιάδης επιχειρεί να περιγράψει και τη σημερινή πολιτική ταυτότητα της ΝΔ.
Μιλά για έναν συνδυασμό της ελευθερίας και της ατομικής προσπάθειας με την κοινωνική ευθύνη, της υπεράσπισης της πατρίδας και της παράδοσης με την αποδοχή των αλλαγών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει την ανάγκη για ένα κράτος που σέβεται τον πολίτη, μια οικονομία που δημιουργεί ευκαιρίες και μια κοινωνία στην οποία η πρόοδος δεν αφήνει κανέναν «αόρατο».
Η σημερινή Νέα Δημοκρατία, σύμφωνα με την τοποθέτησή του, καλείται να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις, να ενισχύσει τη θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη και να δώσει βάρος στην ασφάλεια και την ανάπτυξη, αξιοποιώντας παράλληλα την τεχνολογία χωρίς να χάνει τον άνθρωπο από το επίκεντρο.
Η καθημερινότητα στο επίκεντρο
Ο Γεωργιάδης αναφέρεται παράλληλα στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολίτες, σημειώνοντας ότι το κόστος της καθημερινότητας, η αγωνία των νέων για τη στέγη και την εργασία και οι απαιτήσεις για καλύτερη υγεία και παιδεία δεν αντιμετωπίζονται με επετειακές διακηρύξεις.
Στο δικό του πολιτικό μήνυμα, απαιτούν διαρκή προσπάθεια, αυτοκριτική όπου χρειάζεται και μετρήσιμες λύσεις.
Η ιστορία της ΝΔ, όπως την περιγράφει, δεν αποτελεί για τη σημερινή παράταξη ένα «μουσείο αναμνήσεων». Η παρακαταθήκη του Κωνσταντίνου Καραμανλή παρουσιάζεται ως αποστολή που κάθε νέα γενιά καλείται να επαναπροσδιορίσει με βάση τις ανάγκες της εποχής της.
