Νέους, πιο συγκεκριμένους κανόνες για τη διακίνηση αγροτικών προϊόντων προς τις λαϊκές αγορές και τα ελαιοτριβεία δημοσίευσε η ΑΑΔΕ, βάζοντας στο επίκεντρο το ψηφιακό δελτίο αποστολής: ποιος το εκδίδει, σε ποιες περιπτώσεις παραμένει χειρόγραφο, πώς καλύπτεται η επιστροφή των απούλητων και τι ισχύει για ειδικές κατηγορίες παραγωγών. Οι διευκρινίσεις αφορούν τόσο τους παραγωγούς που μετακινούν καθημερινά προϊόντα σε λαϊκές, όσο και τους ελαιοπαραγωγούς που παραδίδουν ελαιόκαρπο στα ελαιοτριβεία, καθώς η ψηφιακή παρακολούθηση της διακίνησης αποθεμάτων περνά σε επόμενο στάδιο.
Το χρονοδιάγραμμα είναι σαφές: η πρώτη φάση, που αφορά την έκδοση και τη διαβίβαση των παραστατικών, εφαρμόζεται ήδη υποχρεωτικά από την 1η Δεκεμβρίου 2025. Η δεύτερη φάση, που περιλαμβάνει τις διαδικασίες φόρτωσης, μεταφόρτωσης και παραλαβής, ενεργοποιείται υποχρεωτικά από τις 12 Οκτωβρίου 2026. Μέχρι τότε, η διαβίβαση των σχετικών δεδομένων στο myDATA παραμένει προαιρετική για τα συγκεκριμένα στοιχεία, όμως οι κανόνες για το ψηφιακό δελτίο αποστολής ξεκαθαρίζουν από τώρα το «πώς» της καθημερινής πρακτικής.
Λαϊκές αγορές και ψηφιακό δελτίο αποστολής: τι ισχύει στη διαδρομή και στην επιστροφή
Για τον παραγωγό που μεταφέρει προϊόντα από την έδρα, την αποθήκη ή την αγροτική εκμετάλλευσή του προς τη λαϊκή αγορά, προβλέπεται η έκδοση Συγκεντρωτικού Δελτίου Αποστολής. Μέχρι και τις 11 Οκτωβρίου 2026 το παραστατικό αυτό μπορεί να εκδίδεται χειρόγραφα. Από τις 12 Οκτωβρίου 2026, όμως, η έκδοση γίνεται υποχρεωτικά ψηφιακή, στο πλαίσιο της δεύτερης φάσης του συστήματος.
Ιδιαίτερα χρήσιμη είναι η διευκρίνιση για την επιστροφή των απούλητων: αν στο τέλος της ημέρας παραμείνει μέρος των προϊόντων αδιάθετο, δεν χρειάζεται να εκδοθεί νέο παραστατικό για τη μεταφορά τους πίσω στην εγκατάσταση. Η επιστροφή καλύπτεται από το ίδιο Συγκεντρωτικό Δελτίο Αποστολής με το οποίο έγινε η αρχική διακίνηση. Επίσης, δεν απαιτείται να έχει προηγηθεί ενημέρωση του δελτίου με τις ποσότητες που πωλήθηκαν κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Όταν τα αδιάθετα επιστρέψουν στην εγκατάσταση του παραγωγού, τότε εκδίδεται Δελτίο Ποσοτικής Παραλαβής, στο οποίο καταγράφεται η ποσότητα που επέστρεψε. Με απλά λόγια: ένα παραστατικό για τη συνολική κίνηση, και ένα παραστατικό παραλαβής για να «κλειδώσει» ποσοτικά η επιστροφή.
Τι γίνεται όταν ο παραγωγός πάει σε περισσότερες από μία λαϊκές
Υπάρχει ξεχωριστή πρόβλεψη για παραγωγούς που συμμετέχουν διαδοχικά σε δύο ή περισσότερες λαϊκές αγορές, χωρίς ενδιάμεση επιστροφή στην έδρα ή στην αποθήκη τους. Σε αυτή την περίπτωση δεν απαιτείται νέο δελτίο για κάθε αγορά. Ολόκληρη η διαδρομή μπορεί να καλυφθεί από το αρχικό Συγκεντρωτικό Δελτίο Αποστολής, αρκεί σε αυτό να έχουν αναγραφεί εξαρχής όλες οι λαϊκές στις οποίες θα συμμετάσχει ο παραγωγός. Στο τέλος της συνολικής διαδρομής, εφόσον απομένουν προϊόντα, κατά την επιστροφή στην εγκατάσταση εκδίδεται Δελτίο Ποσοτικής Παραλαβής.
Αντίστοιχη ευελιξία δίνεται και στους επαγγελματίες πωλητές αγροτικών προϊόντων που προμηθεύονται εμπορεύματα από παραγωγούς ή χονδρεμπόρους. Η μεταφορά και η επιστροφή προϊόντων για περισσότερες υπαίθριες αγορές μπορεί να καλύπτεται από το ψηφιακό παραστατικό αγοράς του προμηθευτή, εφόσον σε αυτό αναγράφονται τα στοιχεία και οι ημερομηνίες των αγορών.
Για πωλητές βιομηχανικών ή βιοτεχνικών ειδών που διατηρούν παράλληλα κατάστημα, προβλέπεται απαλλαγή από την έκδοση ψηφιακού παραστατικού διακίνησης, υπό την προϋπόθεση ότι τα τιμολόγια αγοράς εκδίδονται χωριστά για τα εμπορεύματα που προορίζονται για τις υπαίθριες αγορές.
Ελαιοτριβεία και ψηφιακό δελτίο αποστολής: ποιοι κρατούν την απαλλαγή και μέχρι πότε
Στα ελαιοτριβεία ισχύει ειδικό μεταβατικό καθεστώς για ελαιοπαραγωγούς που υπάγονται στο κανονικό καθεστώς ΦΠΑ και είχαν κύκλο εργασιών έως 200.000 ευρώ στο φορολογικό έτος 2022. Οι παραγωγοί αυτοί εξακολουθούν να απαλλάσσονται από την υποχρέωση έκδοσης ψηφιακού δελτίου αποστολής για τη μεταφορά ελαιοκάρπου προς το ελαιοτριβείο έως και τις 11 Οκτωβρίου 2026.
Βασική προϋπόθεση, ωστόσο, είναι το ελαιοτριβείο να εκδίδει κατά την παραλαβή του ελαιοκάρπου Δελτίο Ποσοτικής Παραλαβής. Από τις 12 Οκτωβρίου 2026, μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, ενεργοποιείται και για αυτή την κατηγορία η ψηφιακή διαδικασία.
Σημαντική είναι και η δυνατότητα «αντίστροφης διακίνησης»: η ΑΑΔΕ επιτρέπει το παραστατικό διακίνησης ενός αγρότη του κανονικού καθεστώτος ΦΠΑ να εκδίδεται από τον αντισυμβαλλόμενο (έμπορο, συνεταιρισμό ή ελαιοτριβείο). Το παραστατικό πρέπει να εκδίδεται πριν ξεκινήσει η μεταφορά και να φέρει την ένδειξη «Αντίστροφη Διακίνηση». Η δυνατότητα ισχύει ακόμη και όταν η μεταφορά γίνεται με όχημα του ίδιου του παραγωγού, κάτι που πρακτικά διευκολύνει όσους συνεργάζονται με οργανωμένους αγοραστές ή παραλήπτες.
Αγρότες ειδικού καθεστώτος ΦΠΑ: πότε δεν απαιτείται έκδοση
Οι αγρότες του ειδικού καθεστώτος ΦΠΑ εξαιρούνται από την υποχρέωση έκδοσης ψηφιακού δελτίου αποστολής όταν μεταφέρουν οι ίδιοι τα προϊόντα τους. Κατά την παραλαβή, ο έμπορος ή ο αγροτικός συνεταιρισμός εκδίδει Δελτίο Ποσοτικής Παραλαβής.
Αν η παραλαβή πραγματοποιείται απευθείας στην αγροτική εκμετάλλευση, η υπόχρεη επιχείρηση μπορεί να εκδώσει ψηφιακό δελτίο αποστολής με την ένδειξη «Αντίστροφη Διακίνηση», ώστε να τεκμηριώνεται η διακίνηση με τρόπο συμβατό με τις ψηφιακές απαιτήσεις.
Μεταφορές έως 10 χλμ. και έκτακτες συνθήκες: οι πρακτικές εξαιρέσεις
Δεν απαιτείται ψηφιακό παραστατικό όταν αγροτικά προϊόντα μεταφέρονται μεταξύ χωραφιών, στάβλων, αγροτικών εκμεταλλεύσεων και αποθηκευτικών χώρων που ανήκουν στον ίδιο παραγωγό, εφόσον η απόσταση δεν υπερβαίνει τα 10 χιλιόμετρα. Η απαλλαγή ισχύει ακόμη και αν οι χώροι αυτοί δεν έχουν δηλωθεί ως εγκαταστάσεις στο φορολογικό Μητρώο, διευρύνοντας την εφαρμογή της σε πραγματικές αγροτικές συνθήκες.
Επιπλέον, σε περίπτωση διακοπής ρεύματος ή αδυναμίας σύνδεσης στο διαδίκτυο, η μεταφορά δεν «παγώνει». Το παραστατικό εκδίδεται με ειδική ένδειξη απώλειας σύνδεσης και διαβιβάζεται όταν αποκατασταθεί η πρόσβαση. Ενώ εκτός εγκατάστασης μπορεί να χρησιμοποιηθεί χειρόγραφο δελτίο, εφόσον δεν είναι εφικτή η χρήση του myDATAapp.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ξεκάθαρη: το ψηφιακό δελτίο αποστολής γίνεται ο βασικός μηχανισμός τεκμηρίωσης της διακίνησης, αλλά με συγκεκριμένες μεταβατικές περιόδους, εξαιρέσεις και εργαλεία που αποτρέπουν την παράλυση της αγοράς σε πρακτικές δυσκολίες. Για παραγωγούς λαϊκών και ελαιοπαραγωγούς, η έγκαιρη προσαρμογή στα βήματα που ζητά η ΑΑΔΕ θα μειώσει τον κίνδυνο λαθών, θα απλοποιήσει την επιστροφή απούλητων και θα κάνει τη μετάβαση στο ψηφιακό δελτίο αποστολής έως τον Οκτώβριο του 2026 πιο ομαλή και προβλέψιμη.
