Μέσα στο φθινόπωρο αναμένεται να ανοίξει η νέα ψηφιακή πλατφόρμα του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) για τις οικιστικές πυκνώσεις, δηλαδή τα αυθαίρετα σε δασικές εκτάσεις που αποτυπώθηκαν με την ανάρτηση των δασικών χαρτών και υπολογίζονται σε περίπου 100.000. Το υπουργείο προετοιμάζει ρύθμιση με προσοχή, ώστε να ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, αποφεύγοντας τα λάθη της προηγούμενης απόπειρας τακτοποίησης που είχε χαμηλή συμμετοχή και νομικές εμπλοκές. Στόχος είναι μια ρεαλιστική και εφαρμόσιμη λύση για τα αυθαίρετα σε δασικές εκτάσεις, καθώς η μαζική κατεδάφιση κρίνεται πρακτικά ανέφικτη.
Τι αλλάζει για τα αυθαίρετα σε δασικές εκτάσεις
Στο τραπέζι βρίσκεται το μοντέλο που εφαρμόζεται στην τακτοποίηση αυθαιρέτων εντός σχεδίου: διαδικασία δήλωσης και υπαγωγής έναντι προστίμου, με σαφή κριτήρια επιλεξιμότητας και διαφάνεια στα βήματα που πρέπει να ακολουθήσουν οι ιδιοκτήτες. Η ρύθμιση θα αφορά αποκλειστικά συστάδες κατοικιών εντός εκτάσεων δασικού χαρακτήρα (οικιστικές πυκνώσεις) και στοχεύει να δώσει μια ενδιάμεση λύση μέχρι την ολοκλήρωση των δασικών χαρτών στα τέλη του 2027. Η νομοθετική παρέμβαση, σύμφωνα με πληροφορίες, θα περιλαμβάνει σαφή ορισμό των περιοχών ένταξης, χρονοδιαγράμματα, προβλέψεις για έλεγχο και μηχανισμούς αποτροπής νέων παραβάσεων.
Ποιοι εξαιρούνται από τη νέα ρύθμιση
Η ρύθμιση δεν θα αγγίζει κάθε αυθαίρετη κατασκευή. Ειδικότερα, δεν θα μπορούν να υπαχθούν:
– Κτίσματα που δεν είναι κατοικίες ούτε κατασκευές που συνοδεύουν αποκλειστικά την κατοικία (π.χ. τουριστικές ή βιομηχανικές εγκαταστάσεις).
– Κατασκευές που ανεγέρθηκαν μετά τις 28/7/2011.
– Ακίνητα σε περιοχές του δικτύου Natura 2000.
– Κτίσματα σε αιγιαλό, ζώνη παραλίας.
– Ακίνητα σε αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους.
– Κατασκευές εντός περιοχών που έχουν κηρυχθεί υποχρεωτικώς αναδασωτέες και ανεγέρθηκαν μετά την κήρυξη της αναδάσωσης.
– Κτίσματα των οποίων η διατήρηση εμποδίζει διαφυγές πολιτών ή την πρόσβαση πυροσβεστικών οχημάτων σε περίπτωση πυρκαγιάς ή άλλων φυσικών κινδύνων.
Με αυτόν τον τρόπο, το ΥΠΕΝ επιχειρεί να θέσει καθαρές γραμμές ανάμεσα σε περιοχές που μπορούν να ρυθμιστούν με όρους ασφάλειας δικαίου και προστασίας του περιβάλλοντος και σε εκείνες που εξ ορισμού πρέπει να μείνουν εκτός.
Το χρονικό και τα έως τώρα αποτελέσματα
Η προηγούμενη προσπάθεια καταγραφής και προσωρινής εξαίρεσης από κατεδάφιση έτρεξε μέσω πλατφόρμας του Κτηματολογίου από τις 5 Οκτωβρίου 2022 έως τις 31 Μαρτίου 2023, με μία τρίμηνη παράταση. Οι ιδιοκτήτες που υπέβαλαν αίτηση μέχρι την προθεσμία εξασφάλιζαν πάγωμα διοικητικών προστίμων και προσωρινή εξαίρεση από κατεδάφιση, με παράβολο 250 ευρώ. Ωστόσο, η συμμετοχή κινήθηκε χαμηλά: στο πρώτο τρίμηνο μόλις ~620 οριστικές αιτήσεις, ενώ μέχρι τη λήξη συγκεντρώθηκαν συνολικά 2.772 δηλώσεις, αντιστοιχώντας σε 382.653 παράνομα τετραγωνικά. Τα στοιχεία αυτά ανέδειξαν την ανάγκη για πιο ξεκάθαρους κανόνες, καλύτερη ενημέρωση των πολιτών και πάνω από όλα πλήρη συμβατότητα με τη νομολογία του ΣτΕ.
Το άλλο «αγκάθι»: τα «μαύρα περιγράμματα»
Πέρα από τα αυθαίρετα σε δασικές εκτάσεις, εκκρεμεί και το ζήτημα των «μαύρων περιγραμμάτων» στους δασικούς χάρτες. Πρόκειται για περίπου 5% της επικράτειας που εξαιρέθηκε από την ανάρτηση, μεταξύ των οποίων και ζώνες στην Αττική, επειδή το καθεστώς τους διέπεται από άλλες πολεοδομικές ρυθμίσεις και δεν εξετάστηκαν ως προς τον δασικό χαρακτήρα. Το ΥΠΕΝ επεξεργάζεται ξεχωριστή ρύθμιση, η οποία αναμένεται τους επόμενους μήνες, ώστε να υπάρξει οριστική αντιμετώπιση και αυτής της εκκρεμότητας και να κλείσει συνολικά το κεφάλαιο των χαρτών.
Αντιρρήσεις και πρόοδος στους δασικούς χάρτες
Ο στόχος παραμένει σταθερός: ολοκλήρωση των δασικών χαρτών έως την εκπνοή του 2027. Προς τούτο, έχει επιταχυνθεί η εκδίκαση αντιρρήσεων, ενώ συνέβαλε και η πρόσφατη απλούστευση στη διόρθωση πρόδηλων σφαλμάτων. Από τις 466.000 αντιρρήσεις που υποβλήθηκαν πανελλαδικά, έχουν εξεταστεί ήδη 227.000 (περίπου 50%), εκ των οποίων το 2% αφορούσε πρόδηλα σφάλματα. Η μεγαλύτερη πίεση εντοπίζεται σε Ανατολική Αττική, Κρήτη, Λακωνία, Βοιωτία και Ζάκυνθο. Για την αποσυμφόρηση, ενισχύθηκαν οι επιτροπές στην Κρήτη με 19 δασολόγους, ενώ εξετάζεται η προσωρινή μετακίνηση προσωπικού από άλλες περιοχές ή/και η αξιοποίηση τηλεδιασκέψεων. Παρά τις δυσκολίες, τα τρία τέταρτα της χώρας κινούνται από ικανοποιητικά έως άριστα, με ορισμένες περιοχές –όπως Καστοριά, Κοζάνη και μεγάλο τμήμα της Ηπείρου και της Μακεδονίας– να έχουν ήδη ολοκληρώσει.
Τι σημαίνει για τους ιδιοκτήτες και τα επόμενα βήματα
Οι ιδιοκτήτες που εμπίπτουν στις οικιστικές πυκνώσεις θα πρέπει να προετοιμαστούν για τη νέα διαδικασία υπαγωγής, συγκεντρώνοντας έγκαιρα τα απαραίτητα δικαιολογητικά (τίτλους, τοπογραφικά, υπεύθυνες δηλώσεις μηχανικού κ.λπ.) και να ελέγξουν αν τα ακίνητά τους πληρούν τα κριτήρια. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα όρια προστατευόμενων περιοχών και στην κρίσιμη ημερομηνία της 28/7/2011. Παράλληλα, η ρύθμιση δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως «λευκή επιταγή»: το πλαίσιο θα είναι αυστηρό, με προβλεπόμενους ελέγχους και στοχευμένες εξαιρέσεις για ευαίσθητες ζώνες, ώστε να μην υπονομεύεται η δασική προστασία ούτε η δημόσια ασφάλεια.
Για την Πολιτεία, το άνοιγμα της νέας πλατφόρμας είναι ένα βήμα εξισορρόπησης ανάμεσα στην πραγματικότητα των αυθαίρετων οικιστικών συγκεντρώσεων και στην ανάγκη ολοκλήρωσης των δασικών χαρτών χωρίς άλλες καθυστερήσεις. Η επιτυχία θα κριθεί από τη σαφήνεια των όρων, την ψηφιακή ευκολία της διαδικασίας, την υποστήριξη των επιτροπών αντιρρήσεων και την ταχεία διευθέτηση των «μαύρων περιγραμμάτων».
Συμπερασματικά, τα αυθαίρετα σε δασικές εκτάσεις εισέρχονται σε φάση αντίστροφης μέτρησης για μια νέα, αυστηρότερη αλλά και πιο λειτουργική ρύθμιση. Με καθορισμένες εξαιρέσεις, ενισχυμένους ελέγχους και ορίζοντα το 2027 για την ολοκλήρωση των δασικών χαρτών, οι ιδιοκτήτες καλούνται να κινηθούν έγκαιρα και υπεύθυνα. Αν η διαδικασία αποδειχθεί αποτελεσματική, θα κλείσει ένα χρόνιο μέτωπο, προσφέροντας θεσμική διέξοδο για τις οικιστικές πυκνώσεις και βάζοντας τάξη στα αυθαίρετα σε δασικές εκτάσεις, με σεβασμό τόσο στο περιβάλλον όσο και στο κράτος δικαίου.
