Βαρύ οικονομικό λογαριασμό και τσουχτερά πρόστιμα θα κινδυνεύουν πλέον να πληρώσουν όσοι επιλέγουν να καταθέτουν υπέρογκες ή προδήλως αβάσιμες αγωγές με σκοπό όχι την απονομή δικαιοσύνης, αλλά την άσκηση οικονομικής και δικαστικής πίεσης απέναντι σε δημοσιογράφους, οργανώσεις, επιχειρήσεις ή άλλα πρόσωπα που παρεμβαίνουν σε ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος. Η νέα νομοθετική παρέμβαση του υπουργείου Δικαιοσύνης επιχειρεί να «κόψει» αυτή την πρακτική, βάζοντας για πρώτη φορά συγκεκριμένη τιμολόγηση στο ρίσκο της κατάχρησης: χρηματική ποινή που μπορεί να φτάνει έως το 1% του ποσού που ζητά ο ενάγων.
Αν η διαφορά δεν αποτιμάται σε χρήμα, το πρόστιμο ορίζεται στα 5.000 ευρώ. Το ποσό δεν καταλήγει στον εναγόμενο, αλλά αποτελεί δημόσιο έσοδο: βεβαιώνεται από την αρμόδια φορολογική αρχή και εισπράττεται σύμφωνα με τις διαδικασίες του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων. Με άλλα λόγια, ο «μπούμερανγκ» χαρακτήρας της ρύθμισης είναι σαφής: το κράτος βάζει κόστος στην καταχρηστική προσφυγή στη Δικαιοσύνη και το καθιστά πραγματικό, άμεσο και εισπράξιμο.
Πρόστιμο έως 1% γυρίζει μπούμερανγκ στους ενάγοντες
Η οικονομική διάσταση αυτής της αλλαγής είναι κρίσιμη, γιατί μέχρι σήμερα το υπερβολικά υψηλό χρηματικό αίτημα λειτουργούσε συχνά ως βασικό εργαλείο πίεσης. Ακόμη κι αν μια αγωγή τελικά δεν ευδοκιμούσε, η απειλή ενός μεγάλου ποσού, η ταλαιπωρία της δικαστικής διαδικασίας και το κόστος της υπεράσπισης μπορούσαν να προκαλέσουν αποτρεπτικό αποτέλεσμα: να οδηγήσουν σε σιωπή, σε αυτολογοκρισία ή σε συμβιβασμούς υπό πίεση.
Με τη νέα ρύθμιση, όσο αυξάνεται το ύψος της αγωγής, τόσο αυξάνεται και ο πιθανός «λογαριασμός» σε περίπτωση που το δικαστήριο κρίνει ότι η διαδικασία ήταν καταχρηστική. Ενδεικτικά:
– Σε αγωγή 100.000 ευρώ, η χρηματική ποινή μπορεί να φτάσει τα 1.000 ευρώ.
– Σε αγωγή 500.000 ευρώ, μπορεί να φτάσει τα 5.000 ευρώ.
– Σε αγωγή 1.000.000 ευρώ, μπορεί να ανέλθει στα 10.000 ευρώ.
Τα ποσά αυτά, από μόνα τους, ίσως να μη θεωρούνται απαγορευτικά για έναν οικονομικά ισχυρό ενάγοντα. Ωστόσο, η ουσία βρίσκεται στο ότι δεν λειτουργούν μεμονωμένα. Προστίθενται σε ένα συνολικό πλαίσιο επιβαρύνσεων που μπορεί να κάνει την κατάχρηση ιδιαίτερα ακριβή υπόθεση, ιδίως όταν το δικαστήριο αποφασίσει ότι η αγωγή δεν είχε πραγματική νομική βάση ή ότι χρησιμοποιήθηκε ως μέσο εκφοβισμού.
Ολόκληρος ο λογαριασμός περνά στον ενάγοντα
Η ρύθμιση δεν περιορίζεται στο πρόστιμο. Το δικαστήριο θα μπορεί να επιβάλλει στον ηττημένο ενάγοντα τα έξοδα που ήταν αναγκαία για την υπεράσπιση του εναγομένου. Στην εκτίμηση αυτή θα συνυπολογίζονται οι αμοιβές που καταβλήθηκαν σε δικηγόρους και τεχνικούς συμβούλους, ενώ θα λαμβάνεται υπόψη και η οικονομική δυνατότητα των δύο πλευρών.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι η επιβάρυνση δεν «σβήνει» απαραίτητα αν ο ενάγων επιχειρήσει να κάνει πίσω. Μπορεί να ισχύσει ακόμη και όταν αποσύρει την αγωγή, περιορίσει το χρηματικό αίτημα ή ανακαλέσει κάποια διαδικαστική πράξη. Έτσι επιχειρείται να κλείσει ένα συνηθισμένο παράθυρο τακτικής: να κατατίθεται μια αγωγή με αρχικό στόχο την πίεση και, όταν πλέον έχει επιφέρει στον εναγόμενο ουσιαστική οικονομική και επαγγελματική φθορά, να αποσύρεται χωρίς συνέπειες.
Στο συνολικό κόστος μπορεί να προστεθεί και η δημοσίευση της δικαστικής απόφασης. Το δικαστήριο θα έχει τη δυνατότητα να διατάξει τη δημοσίευσή της σε δύο ημερήσιες πανελλαδικές εφημερίδες και στις ιστοσελίδες τους, με τη σχετική δαπάνη να βαραίνει τον ενάγοντα. Πρόκειται για μια επιπλέον επιβάρυνση, αλλά και για ένα μέτρο που ενισχύει τη διαφάνεια και λειτουργεί αποτρεπτικά για όσους σκέφτονται να αξιοποιήσουν το δικαστήριο ως εργαλείο εκφοβισμού.
Πότε μια αγωγή θεωρείται καταχρηστική
Το νέο πλαίσιο αφορά ιδιωτικές διαφορές ενώπιον πολιτικών δικαστηρίων και καλύπτει τόσο διασυνοριακές όσο και αμιγώς ελληνικές υποθέσεις. Δεν εφαρμόζεται σε φορολογικές, τελωνειακές, διοικητικές ή ποινικές υποθέσεις, ούτε σε διαιτησίες.
Ως ενδείξεις καταχρηστικής διαδικασίας αναφέρονται, μεταξύ άλλων:
– το υπερβολικό ή παράλογο ύψος της απαίτησης,
– η άσκηση πολλαπλών παρόμοιων αγωγών,
– ο εκφοβισμός και οι απειλές προς τον εναγόμενο,
– η κακόπιστη χρήση δικονομικών τεχνικών με σκοπό την καθυστέρηση,
– η προσπάθεια οικονομικής εξάντλησης του αντιδίκου μέσω συνεχών διαδικαστικών κινήσεων.
Σημαντική δικλίδα είναι και η δυνατότητα του εναγομένου να ζητήσει την απόρριψη της αγωγής σε πρώιμο στάδιο, μέσα σε 30 ημέρες από την επίδοσή της. Αυτό μεταφέρει την αντιμετώπιση του προβλήματος νωρίτερα στη διαδικασία, περιορίζοντας τον χρόνο κατά τον οποίο ο εναγόμενος μένει εκτεθειμένος σε αβεβαιότητα, έξοδα και πίεση.
Συνολικά, το νέο νομοθετικό πλαίσιο επιχειρεί να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού: οι αγωγές-μαμούθ που βασίζονται σε υπερβολή, εκφοβισμό ή κατάχρηση δεν θα είναι απλώς ένα «ρίσκο» για τον εναγόμενο, αλλά μπορεί να γίνουν ένα ακριβό μπούμερανγκ για τον ενάγοντα. Με πρόστιμο έως 1% που συνδέεται άμεσα με το ύψος της αξίωσης, με δυνατότητα επιβολής πλήρους κόστους υπεράσπισης, με επιπτώσεις ακόμη και σε περίπτωση απόσυρσης και με πιθανή δημοσίευση της απόφασης, το μήνυμα είναι σαφές: η Δικαιοσύνη δεν προορίζεται για να χρησιμοποιείται ως μοχλός πίεσης, αλλά για την ουσιαστική επίλυση διαφορών.
