Νέο πλαίσιο διαμορφώνεται για τους αγρότες στη διακίνηση των προϊόντων τους, καθώς η ΑΑΔΕ ξεκαθαρίζει με αναλυτικό οδηγό πότε απαιτείται ψηφιακό δελτίο αποστολής, ποιες περιπτώσεις εξαιρούνται και τι αλλάζει οριστικά από τις 12 Οκτωβρίου 2026, όταν ενεργοποιείται πλήρως η δεύτερη φάση της ψηφιακής παρακολούθησης αποθεμάτων.
Οι διευκρινίσεις δεν αφορούν μόνο τους παραγωγούς, αλλά και τους κρίκους που βρίσκονται γύρω τους: εμπόρους, συνεταιρισμούς, ελαιοτριβεία, μεταφορείς και κάθε επιχείρηση που παραλαμβάνει ή μεταφέρει αγροτικά προϊόντα. Παράλληλα, προβλέπεται ειδική αντιμετώπιση για τις λαϊκές και τις λοιπές υπαίθριες αγορές, όπου οι ροές είναι συχνά καθημερινές και «σπαστές».
Η πρώτη φάση της υποχρεωτικής εφαρμογής αφορά την έκδοση και διαβίβαση των παραστατικών διακίνησης και ξεκινά από την 1η Δεκεμβρίου 2025. Η δεύτερη φάση, που «κλειδώνει» τη διαδικασία με ψηφιακή καταγραφή ενεργειών όπως φόρτωση, μεταφόρτωση και παραλαβή, γίνεται υποχρεωτική από τις 12 Οκτωβρίου 2026.
Μέχρι τότε, η διαβίβαση αυτών των πρόσθετων στοιχείων στο myDATA παραμένει προαιρετική. Με απλά λόγια: το ψηφιακό δελτίο αποστολής μπαίνει σταδιακά σε πιο αυστηρή και ολοκληρωμένη λειτουργία, αλλά οι κρίσιμες προθεσμίες είναι συγκεκριμένες και απαιτούν έγκαιρη προσαρμογή.
Ψηφιακό δελτίο αποστολής: Τι αλλάζει με τις δύο φάσεις και την προθεσμία της 12ης Οκτωβρίου 2026
Η ουσία των αλλαγών είναι ότι η διακίνηση αγροτικών προϊόντων αποκτά πιο σαφείς κανόνες τεκμηρίωσης. Στην πρώτη φάση, βασικό ζητούμενο είναι να εκδίδεται το παραστατικό και να διαβιβάζεται ψηφιακά. Στη δεύτερη φάση, ενισχύεται η ιχνηλασιμότητα της πραγματικής κίνησης: όχι μόνο «έφυγε» ένα φορτίο, αλλά και πότε φορτώθηκε, αν μεταφορτώθηκε, πότε και από ποιον παραλήφθηκε.
Για τους αγρότες, αυτό σημαίνει πρακτικά ότι πρέπει να γνωρίζουν πότε το ψηφιακό δελτίο αποστολής είναι υποχρεωτικό, πότε μπορούν να κινηθούν με εξαίρεση, αλλά και ποιος τελικά εκδίδει το παραστατικό (ο ίδιος ή ο αντισυμβαλλόμενος). Οι κανόνες διαφοροποιούνται ανάλογα με το καθεστώς ΦΠΑ, το είδος της μεταφοράς και τον προορισμό (π.χ. ελαιοτριβείο, συνεταιρισμός, λαϊκή αγορά).
Η εξαίρεση των 10 χιλιομέτρων: Πότε δεν απαιτείται παραστατικό
Μία από τις πιο χρήσιμες διευκρινίσεις για την καθημερινότητα του παραγωγού αφορά τις εσωτερικές μετακινήσεις στο πλαίσιο της ίδιας αγροτικής δραστηριότητας. Όταν ο αγρότης μεταφέρει προϊόντα μεταξύ χωραφιών, αγροτεμαχίων, εκμεταλλεύσεων ή δικών του αποθηκευτικών χώρων, δεν απαιτείται ψηφιακό δελτίο αποστολής, υπό τον όρο ότι η απόσταση δεν υπερβαίνει τα 10 χιλιόμετρα.
Σημαντικό στοιχείο: η απαλλαγή ισχύει ακόμη και αν οι χώροι αυτοί δεν έχουν δηλωθεί ως εγκαταστάσεις στο Μητρώο. Αυτό δίνει ανάσα σε παραγωγούς που έχουν διάσπαρτα σημεία παραγωγής ή προσωρινούς χώρους αποθήκευσης, ειδικά σε περιόδους συγκομιδής όπου οι μετακινήσεις είναι συνεχείς.
Κανονικό καθεστώς ΦΠΑ: Όταν το παραστατικό το εκδίδει ο αντισυμβαλλόμενος
Για τους αγρότες του κανονικού καθεστώτος ΦΠΑ, προβλέπεται μια πρακτική δυνατότητα που διευκολύνει τη διαδικασία: το ψηφιακό δελτίο αποστολής μπορεί να εκδίδεται όχι από τον ίδιο τον παραγωγό, αλλά από τον αντισυμβαλλόμενο (π.χ. έμπορο, συνεταιρισμό, ελαιοτριβείο). Σε αυτή την περίπτωση, το παραστατικό πρέπει να εκδοθεί πριν ξεκινήσει η μεταφορά και να φέρει την ένδειξη «Αντίστροφη Διακίνηση».
Η διευκρίνιση έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί ισχύει ακόμη και όταν η μεταφορά γίνεται με όχημα του ίδιου του αγρότη. Δηλαδή, δεν κρίνεται από το ποιος οδηγεί ή σε ποιον ανήκει το φορτηγό/αγροτικό, αλλά από το ποιος αναλαμβάνει την έκδοση και την ευθύνη του παραστατικού διακίνησης.
Ποιοι αγρότες εξαιρούνται: Ειδικό καθεστώς ΦΠΑ και ελαιοπαραγωγοί
Διαφορετική μεταχείριση ισχύει για τους αγρότες του ειδικού καθεστώτος ΦΠΑ. Αυτοί δεν υποχρεούνται να εκδίδουν ψηφιακό δελτίο αποστολής όταν διακινούν οι ίδιοι τα αγροτικά προϊόντα τους. Στην παραλαβή, ο έμπορος ή ο συνεταιρισμός εκδίδει Δελτίο Ποσοτικής Παραλαβής, καλύπτοντας ποσοτικά την εισερχόμενη ποσότητα.
Αν, όμως, η παραλαβή γίνεται στην αγροτική εκμετάλλευση από υπόχρεη επιχείρηση, τότε το ψηφιακό δελτίο αποστολής μπορεί να εκδοθεί από την ίδια την επιχείρηση με την ένδειξη «Αντίστροφη Διακίνηση». Έτσι, υπάρχει συγκεκριμένη «γέφυρα» συμμόρφωσης, χωρίς να μεταφέρεται όλο το βάρος στον παραγωγό.
Επιπλέον, παραμένει ειδική παράταση για ελαιοπαραγωγούς του κανονικού καθεστώτος ΦΠΑ με τζίρο έως 200.000 ευρώ στο φορολογικό έτος 2022: η απαλλαγή από την έκδοση ψηφιακού δελτίου αποστολής για τη μεταφορά ελαιοκάρπου προς το ελαιοτριβείο διατηρείται έως και τις 11 Οκτωβρίου 2026, υπό την προϋπόθεση ότι το ελαιοτριβείο εκδίδει Δελτίο Ποσοτικής Παραλαβής.
Τι ισχύει για τις λαϊκές αγορές και τις επιστροφές προϊόντων
Για τη διακίνηση προϊόντων προς λαϊκή αγορά απαιτείται Συγκεντρωτικό Δελτίο Αποστολής. Έως και τις 11 Οκτωβρίου μπορεί να εκδίδεται και χειρόγραφα, όμως από τις 12 Οκτωβρίου η έκδοση γίνεται υποχρεωτικά ψηφιακή. Πρόκειται για αλλαγή που επηρεάζει άμεσα πολλούς παραγωγούς, επειδή η λαϊκή έχει συχνά πολύ πρωινές ώρες φόρτωσης και αυξημένη πίεση χρόνου.
Σε περίπτωση που μέρος των προϊόντων δεν πωληθεί, ο αγρότης μπορεί να τα επιστρέψει χρησιμοποιώντας το ίδιο Συγκεντρωτικό Δελτίο Αποστολής. Όταν τα προϊόντα φτάσουν ξανά στην εγκατάστασή του, εκδίδεται Δελτίο Ποσοτικής Παραλαβής, ώστε να αποτυπωθεί η επιστροφή ποσοτικά.
Αν ο παραγωγός πάει διαδοχικά σε περισσότερες από μία λαϊκές αγορές χωρίς να επιστρέψει ενδιάμεσα στην έδρα του, δεν απαιτείται νέο δελτίο για κάθε αγορά. Αρκεί το αρχικό συγκεντρωτικό παραστατικό να αναφέρει εξ αρχής όλες τις λαϊκές στις οποίες θα συμμετάσχει.
Τι γίνεται όταν δεν υπάρχει ίντερνετ ή ρεύμα
Η ΑΑΔΕ προβλέπει πρακτικές λύσεις για περιπτώσεις όπου η ηλεκτρονική έκδοση δεν είναι εφικτή (διακοπή ρεύματος, αδυναμία σύνδεσης στο διαδίκτυο). Η μεταφορά δεν χρειάζεται να «παγώσει»: το ψηφιακό δελτίο αποστολής εκδίδεται με ειδική ένδειξη απώλειας σύνδεσης και διαβιβάζεται όταν αποκατασταθεί η πρόσβαση.
Αν η έκδοση πρέπει να γίνει εκτός εγκατάστασης και δεν είναι δυνατή η χρήση του myDATAapp, επιτρέπεται και χειρόγραφο παραστατικό, το οποίο στη συνέχεια διαβιβάζεται μέσω timologio ή myDATAapp μόλις επανέλθει η σύνδεση.
