Μεγαλύτερη ευελιξία αποκτά το Δημόσιο στη στέγαση των υπηρεσιών του, καθώς νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης, που έχει κατατεθεί στη Βουλή και βρίσκεται σε επεξεργασία, ανοίγει νέο «παράθυρο» για μισθώσεις του Δημοσίου χωρίς διαγωνισμό σε συγκεκριμένες, εξαιρετικές περιπτώσεις. Παράλληλα, διευρύνονται τα περιθώρια παραμονής μιας υπηρεσίας στους ίδιους χώρους για περισσότερα χρόνια, με ανώτατο πλαίσιο τα 12 έτη για τη γενική διάρκεια των συμβάσεων. Η ρύθμιση φιλοδοξεί να απλοποιήσει διαδικασίες, να μειώσει το κόστος μεταστεγάσεων και να δώσει πιο ρεαλιστικές λύσεις όταν η καθημερινή λειτουργία μιας υπηρεσίας απαιτεί άμεσες αποφάσεις.
Η δυνατότητα για μισθώσεις του Δημοσίου χωρίς διαγωνισμό δεν εισάγεται για πρώτη φορά, καθώς ήδη προβλεπόταν για ορισμένες κατεπείγουσες ή ειδικές ανάγκες. Ωστόσο, το νέο πλαίσιο επεκτείνει τις εξαιρέσεις και καλύπτει περιπτώσεις που μέχρι σήμερα οδηγούσαν είτε σε χρονοβόρες διαδικασίες είτε σε πρακτικά αδιέξοδα, ειδικά όταν μια υπηρεσία έχει εγκατασταθεί σε έναν χώρο και η αλλαγή έδρας συνεπάγεται υψηλό κόστος και λειτουργική αναστάτωση.
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, η μίσθωση χωρίς δημοπρασία θα γίνεται με απόφαση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ύστερα από γνωμοδότηση της Επιτροπής Στέγασης. Αυτό το διπλό «φίλτρο» επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη ταχύτητας και στη θεσμική εποπτεία, ώστε οι απευθείας συμφωνίες να παραμένουν στο πεδίο των εξαιρετικών περιπτώσεων και να μην μετατρέπονται σε κανόνα.
Μισθώσεις του Δημοσίου χωρίς διαγωνισμό για επέκταση χώρων
Μία από τις πιο πρακτικές αλλαγές αφορά την επέκταση μιας ήδη στεγασμένης δημόσιας υπηρεσίας χωρίς να απαιτείται μετακόμιση. Αν προκύψει ανάγκη για περισσότερους χώρους, θα δίνεται η δυνατότητα να μισθωθούν απευθείας (χωρίς δημοπρασία) μη μισθωμένοι ή μη παραχωρημένοι χώροι στο ίδιο ακίνητο ή σε παρακείμενο. Με άλλα λόγια, το Δημόσιο θα μπορεί να «μεγαλώσει» στον ίδιο τόπο, όταν υπάρχει διαθέσιμος χώρος, αντί να αναζητά εξαρχής νέο κτίριο.
Για να αποφευχθούν υπερβολές, τίθενται σαφή όρια: ο πρόσθετος χώρος δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερος από την επιφάνεια του ακινήτου που ήδη χρησιμοποιείται. Επιπλέον, η νέα μίσθωση θα έχει διάρκεια ίση με την κύρια μίσθωση ή την παραχώρηση και, σε κάθε περίπτωση, δεν θα μπορεί να ξεπερνά τα 12 χρόνια.
Η οικονομική λογική πίσω από αυτή την πρόβλεψη είναι εμφανής. Η μεταστέγαση μιας υπηρεσίας δεν είναι απλώς μια αλλαγή ενοικίου. Συχνά περιλαμβάνει κόστη διαμόρφωσης γραφείων, εργασίες προσαρμογής στις προδιαγραφές (προσβασιμότητα, ασφάλεια, αρχιτεκτονικές αλλαγές), εγκατάσταση ή μεταφορά πληροφοριακών και τηλεπικοινωνιακών συστημάτων, μεταφορά εξοπλισμού και αρχείων, ενίσχυση μέτρων φύλαξης, αλλά και τον «αόρατο» λογαριασμό της προσωρινής επιβράδυνσης ή διακοπής λειτουργίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η επέκταση στο ίδιο ή σε παρακείμενο ακίνητο μπορεί να αποδειχθεί σημαντικά φθηνότερη και επιχειρησιακά πιο ασφαλής λύση, ειδικά όταν η υπάρχουσα εγκατάσταση έχει ήδη προσαρμοστεί στις ανάγκες της υπηρεσίας.
Μισθώσεις του Δημοσίου χωρίς διαγωνισμό μετά τη λήξη σύμβασης
Η δεύτερη κρίσιμη αλλαγή, με ιδιαίτερο οικονομικό και πρακτικό ενδιαφέρον, αφορά την περίπτωση όπου έχει λήξει η συμβατική διάρκεια της αρχικής μίσθωσης (ή της παράτασής της), αλλά η δημόσια υπηρεσία εξακολουθεί να χρησιμοποιεί το ακίνητο. Σε τέτοιες περιπτώσεις, αντί να οδηγείται υποχρεωτικά σε νέα δημοπρασία —μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει και να δημιουργήσει αβεβαιότητα— το νομοσχέδιο επιτρέπει τη σύναψη νέας σύμβασης μίσθωσης του ίδιου ακινήτου, μεταξύ των ίδιων μερών, χωρίς νέα δημοπρασία, για χρονικό διάστημα έως έξι χρόνια.
Η ρύθμιση, ωστόσο, θέτει και ένα σαφές «φρένο»: νέα ανανέωση με την ίδια εξαιρετική διαδικασία δεν θα επιτρέπεται. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να δοθεί μια ελεγχόμενη διέξοδος σε πραγματικές ανάγκες συνέχειας, χωρίς να παγιώνεται η απευθείας διαδικασία ως επαναλαμβανόμενη πρακτική.
Συμβάσεις έως 12 χρόνια: σταθερότητα, αλλά και νέοι προβληματισμοί
Παράλληλα, ορίζεται ότι η γενική διάρκεια των μισθώσεων ακινήτων που συνάπτει το Δημόσιο για στέγαση και λειτουργικές ανάγκες ανέρχεται στα 12 χρόνια, με ρητές εξαιρέσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες μισθώσεων, μεταξύ των οποίων και ορισμένες απευθείας μισθώσεις.
Οι μακρύτερες συμβάσεις μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη σταθερότητα στη λειτουργία των υπηρεσιών, αλλά και να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική θέση του Δημοσίου, καθώς ο ιδιοκτήτης αποκτά έναν σταθερό μισθωτή για μεγάλο διάστημα. Επιπλέον, ένα μακρύτερο χρονικό ορίζοντα μπορεί να ενθαρρύνει τους εκμισθωτές να επενδύσουν σε αναγκαίες προσαρμογές του ακινήτου (τεχνικές παρεμβάσεις, ενεργειακές βελτιώσεις, διαρρυθμίσεις) ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις απαιτήσεις μιας δημόσιας υπηρεσίας.
Υπάρχει, όμως, και η αντίστροφη πλευρά. Όταν δεν προηγείται ανοιχτή δημοπρασία, περιορίζεται η δυνατότητα σύγκρισης με ανταγωνιστικές προσφορές. Αυτό μπορεί να ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση του ήδη εγκατεστημένου ιδιοκτήτη, ο οποίος γνωρίζει ότι μια μετακόμιση έχει σημαντικό κόστος και ρίσκο για το Δημόσιο. Γι’ αυτό και οι μισθώσεις του Δημοσίου χωρίς διαγωνισμό χρειάζονται σαφή κριτήρια, τεκμηρίωση και ισχυρή εποπτεία, ώστε η ευελιξία να μη μετατραπεί σε οικονομική επιβάρυνση.
Συνολικά, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δώσει στο Δημόσιο εργαλεία πιο κοντά στην πραγματικότητα της διοίκησης: όταν απαιτείται άμεση επέκταση, όταν μια υπηρεσία δεν μπορεί εύκολα να μετακινηθεί, ή όταν η συνέχεια της λειτουργίας προέχει, οι μισθώσεις του Δημοσίου χωρίς διαγωνισμό προσφέρονται ως εξαιρετική λύση. Το ζητούμενο πλέον είναι η ορθή εφαρμογή, με διαφάνεια και τεκμηριωμένες αποφάσεις, ώστε η εξοικονόμηση χρόνου και κόστους να συμβαδίζει με την προστασία του δημοσίου συμφέροντος.
