Αν ο Ρουχολάχ Χομεϊνί ήταν ο πατέρας της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, ο Αλί Χαμενεΐ ήταν ο άνθρωπος που τη μετέτρεψε σε ένα ακλόνητο, πλην αμφιλεγόμενο, κρατικό οικοδόμημα.
Γεννημένος το 1939 στην ιερή πόλη Μασχάντ, ο Χαμενεΐ υπήρξε από νωρίς μαθητής του Χομεϊνί και ενεργό στέλεχος της αντίστασης κατά του Σάχη. Μετά την Επανάσταση υπηρέτησε ως πρόεδρος του Ιράν κατά τη διάρκεια του αιματηρού πολέμου με το Ιράκ (1980-1988), εμπειρία που σφυρηλάτησε τη βαθιά του καχυποψία προς τη Δύση και την ανάγκη για περιφερειακή υπεροχή.
Το αξίωμα του Ανώτατου Ηγέτη που ανέλαβε ο Χαμενεΐ θεσπίστηκε στο Σύνταγμα του Ιράν μετά την επανάσταση του 1979, δίνοντας στον ανώτατο κληρικό πλήρη έλεγχο πάνω στον πρόεδρο και το κοινοβούλιο, με τον ηγέτη να εκλέγεται από τη Συνέλευση των Ειδικών, ένα σώμα 88 ανώτερων κληρικών φίλα προσκείμενων στον Χαμενεΐ.
Ο «άξονας της αντίστασης»
Ο Χαμενεΐ ήταν κεντρικός διαμορφωτής της στρατηγικής που επέκτεινε την ιρανική επιρροή στη Μέση Ανατολή. Αντί για έναν συμβατικό στρατό, επένδυσε σε ένα δίκτυο πληρεξουσίων (proxies) -τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι- δημιουργώντας μια «ασπίδα» προστασίας χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τα σύνορα της Τεχεράνης. Για τον ίδιο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ήταν οι υπαρξιακοί αντίπαλοι που έπρεπε να κρατηθούν σε απόσταση.
Ο Ανώτατος Ηγέτης των αντιθέσεων
Για τους υποστηρικτές του ήταν ο «Βαλί-γε Φακίχ» (εκπρόσωπος του Θεού στη γη), ένας ασκητικός ηγέτης που κράτησε το Ιράν όρθιο εν μέσω σκληρών κυρώσεων. Για τους επικριτές του, ήταν ο αυταρχικός ηγέτης που κατέστειλε με βία κάθε φωνή διαμαρτυρίας, από το Πράσινο Κίνημα το 2009 έως τις διαδηλώσεις για τη Μαχσά Αμινί το 2022.
Διατήρησε τη συντηρητική γραμμή του Χομεϊνί, καταπνίγοντας προεδρικές φιλοδοξίες για πιο ανοιχτές πολιτικές και περιορίζοντας τους μεταρρυθμιστές.
Στην εξωτερική πολιτική, παρά την Πυρηνική Συμφωνία του 2015, δεν σταμάτησε ποτέ να προωθεί την «Οικονομία της Αντίστασης», προετοιμάζοντας τη χώρα για μια μακροχρόνια αντιπαράθεση με τη Δύση. Από τη «Μαχσά Αμινί» στην οικονομική εξέγερση του 2025 Τα τελευταία χρόνια της ηγεμονίας του Χαμενεΐ σημαδεύτηκαν από μια πρωτοφανή και κλιμακούμενη εσωτερική αμφισβήτηση, που έδειξε ότι το καθεστώς έχασε την επαφή του με τη βάση.
Η σπίθα άναψε τον Σεπτέμβριο του 2022 με τον θάνατο της 22χρονης Μαχσά Αμινί, η οποία εξέπνευσε υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες ενώ βρισκόταν υπό κράτηση από την «Αστυνομία Ηθών» της Τεχεράνης, με την κατηγορία ότι δεν φορούσε σωστά τη μαντίλα της. Αποτέλεσμα ήταν η πρώτη μετωπική σύγκρουση της νέας γενιάς με το συντηρητικό όραμα του Ανώτατου Ηγέτη. Ήταν μια πολιτισμική επανάσταση που ο Χαμενεΐ προσπάθησε να πνίξει στο αίμα, αποδίδοντάς την σε «δάκτυλο των ξένων». Στα τέλη του 2025, η Τεχεράνη και άλλες μεγάλες πόλεις συγκλονίστηκαν από νέες, ακόμα πιο βίαιες διαδηλώσεις. Αυτή τη φορά, η αιτία ήταν η οικονομική εξαθλίωση και η ραγδαία υποτίμηση του ριάλ.
Ο λαός βγήκε στους δρόμους φωνάζοντας συνθήματα κατά των υπέρογκων δαπανών για τους πολέμους στη Μέση Ανατολή («Ούτε για τη Γάζα, ούτε για τον Λίβανο, η ζωή μου είναι για το Ιράν»). Η σκληρή στάση του Χαμενεΐ και σε αυτές τις διαδηλώσεις, με μαζικές συλλήψεις και περιορισμούς στο διαδίκτυο, δημιούργησε ένα χάσμα μη αναστρέψιμο.
Για τη γενιά του TikTok και της οικονομικής κρίσης, ο Χαμενεΐ δεν ήταν πλέον ο πνευματικός πατέρας, αλλά το σύμβολο ενός αναχρονιστικού αυταρχισμού που θυσιάζει το μέλλον της χώρας για γεωπολιτικές φαντασιώσεις. Συγκρούσεις με Ισραήλ και ΗΠΑ Το Ισραήλ θεωρούσε τον Χαμενεΐ βασική πηγή αστάθειας στην περιοχή λόγω της υποστήριξης του σε πληρεξούσιους. Κατά τον 12ήμερο αεροπορικό πόλεμο του Ιουνίου 2025, ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς απείλησε να τον εξοντώσει, λέγοντας ότι «ο Ανώτατος Ηγέτης δεν μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει».
Οι ισραηλινές επιθέσεις εκείνες, έπληξαν υπόγειες πυρηνικές εγκαταστάσεις, σκότωσαν ανώτερους διοικητές και επιστήμονες και κατέστρεψαν μεγάλο μέρος της στρατιωτικής ηγεσίας. Η κληρονομιά του Το τέλος του Χαμενεΐ βρίσκει το Ιράν στρατιωτικά στοχοποιημένο και εσωτερικά διχασμένο.
Ο θάνατός του αποτελεί ένα συντριπτικό πλήγμα σε μια χώρα ήδη εξουθενωμένη από πόλεμο και οικονομική κρίση. Το Ιράν δεν χάνει απλώς έναν Ανώτατο Ηγέτη. Χάνει τον θεσμικό άξονα ισορροπίας που συνέδεε το ιερατικό κατεστημένο, τους Φρουρούς της Επανάστασης και το οικονομικό σύστημα εξουσίας.
