Στο Άσβιλ των Ηνωμένων Πολιτειών ξεκίνησε η διήμερη σύνοδος των υπουργών Οικονομικών και των διοικητών των κεντρικών τραπεζών της G20, με την παγκόσμια χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τη δημοσιονομική πειθαρχία να κυριαρχούν στην ατζέντα. Πίσω όμως από τα τεχνικά ζητήματα, η Ουάσιγκτον μεταφέρει με σαφήνεια το πολιτικό της μήνυμα: προτεραιότητα αποτελεί η οικονομική απομόνωση του Ιράν. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπεσεντ, αξιοποιεί τόσο τις ολομέλειες όσο και τις διμερείς επαφές για να καλέσει τις μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη να ευθυγραμμιστούν με το αυστηρότερο καθεστώς αμερικανικών κυρώσεων και να κλείσουν τα τελευταία κανάλια εσόδων της Τεχεράνης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ενίσχυση της εφαρμογής των κυρώσεων, η αναβίωση της απειλής δευτερογενών μέτρων και, όπου χρειαστεί, ο αποκλεισμός από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα εταιρειών και τραπεζών που συνεχίζουν να διευκολύνουν συναλλαγές με το Ιράν. Η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται διατεθειμένη να κλιμακώσει την πίεση, θεωρώντας ότι η περιορισμένη πρόσβαση του Ιράν σε δολαριακές ροές, σε διεθνή ναυτασφαλιστικά δίκτυα και σε κρίσιμες αγορές εμπορευμάτων μπορεί να υπονομεύσει αποφασιστικά τις πηγές χρηματοδότησης της Τεχεράνης.
Καθοριστικός παράγοντας παραμένει η Κίνα. Περίπου το 90% των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου κατευθύνεται προς την κινεζική αγορά, γεγονός που καθιστά το Πεκίνο κομβικό για την ουσιαστική οικονομική απομόνωση του Ιράν. Το ερώτημα είναι κατά πόσο οι ΗΠΑ θα πιέσουν ευθέως τους κινεζικούς κρατικούς αγοραστές, τις ασφαλιστικές εταιρείες, τις ναυτιλιακές και τα τραπεζικά ιδρύματα που εμπλέκονται στις ροές ιρανικού αργού και πετροχημικών, ή αν θα επιδιώξουν πιο στοχευμένες παρεμβάσεις με παραδειγματικές κυρώσεις.
Ο στόχος: οικονομική απομόνωση του Ιράν στη G20
Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να «διεθνοποιήσει» την προσπάθεια, παρουσιάζοντάς την ως ζήτημα χρηματοπιστωτικής ακεραιότητας και συλλογικής ασφάλειας. Η οικονομική απομόνωση του Ιράν, υποστηρίζουν Αμερικανοί αξιωματούχοι, δεν είναι μόνο θέμα αμερικανικού δικαίου· είναι προϋπόθεση για διαφανείς αγορές ενέργειας και για την αποτροπή καναλιών χρηματοδότησης που παρακάμπτουν τους διεθνείς κανόνες. Στόχος τους στη G20 είναι να δεσμεύσουν περισσότερους εταίρους σε πρακτικά βήματα: αυστηρότεροι έλεγχοι σε μεταφορτώσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, ενίσχυση της εποπτείας σε εταιρείες-βιτρίνες, έλεγχος στην ασφάλιση και την πιστοποίηση δεξαμενόπλοιων, καθώς και περιορισμός διμερών διευθετήσεων που αποκρύπτουν τις ροές εσόδων.
Εργαλεία πίεσης: κυρώσεις και δευτερογενείς κυρώσεις
Οι ΗΠΑ υπενθυμίζουν ότι το οπλοστάσιό τους περιλαμβάνει:
– Δευτερογενείς κυρώσεις για μη αμερικανικές εταιρείες που συναλλάσσονται με οντότητες του Ιράν.
– Αποκλεισμό από δολαριακές συναλλαγές και την πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
– Στοχευμένες λίστες οντοτήτων και πλοίων που συμμετέχουν σε παραπλανητικές πρακτικές μεταφοράς ή αναμίξεων φορτίων.
– Κυρώσεις σε τομείς-κλειδιά όπως πετρέλαιο, πετροχημικά, ναυτιλία και μέταλλα.
Το μήνυμα που εκπέμπεται στο Άσβιλ είναι ότι η μη συμμόρφωση θα έχει απτές, ταχείες και επώδυνες συνέπειες, ιδιαίτερα για χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς με έκθεση στις ΗΠΑ.
Η Κίνα ως κρίσιμος παράγοντας
Η κινεζική ζήτηση για ιρανικό αργό, συχνά μέσω σύνθετων εφοδιαστικών αλυσίδων και ενδιάμεσων εταιρειών, δυσχεραίνει την πλήρη ιχνηλάτηση των ροών. Η αμερικανική στρατηγική περιλαμβάνει πιέσεις για:
– Μεγαλύτερη διαφάνεια στις κρατικές αγορές ενέργειας.
– Έλεγχο σε ασφαλιστές και P&I clubs που καλύπτουν πλοία με ιρανικά φορτία.
– Περιορισμό σε χρηματοδοτήσεις εμπορίου από τράπεζες με κρατική συμμετοχή.
Το κατά πόσο το Πεκίνο θα δεχθεί να περιορίσει αυτές τις ροές θα κρίνει την αποτελεσματικότητα κάθε νέας δέσμης μέτρων.
Ευρωπαϊκές και ασιατικές ισορροπίες
Οι ευρωπαϊκές οικονομίες, ευαίσθητες στις διακυμάνσεις των τιμών ενέργειας και στη σταθερότητα του τραπεζικού τους συστήματος, επιδιώκουν ισορροπία ανάμεσα στη συμμόρφωση και την αποφυγή υπερβολικής «υπερσυμμόρφωσης» που πλήττει νόμιμο εμπόριο. Αντίστοιχα, σε Ασία και Μέση Ανατολή, χώρες με εμπορικούς δεσμούς με το Ιράν σταθμίζουν το κόστος πρόσβασης στις αμερικανικές αγορές έναντι των βραχυπρόθεσμων ενεργειακών αναγκών τους.
Επιπτώσεις για τις αγορές και τις επιχειρήσεις
Για τις επιχειρήσεις, η αμερικανική έμφαση στην οικονομική απομόνωση του Ιράν σημαίνει:
– Ενισχυμένο καθεστώς συμμόρφωσης, με due diligence σε αντισυμβαλλόμενους, πλοία, φορτία και χρηματοδοτήσεις.
– Αναθεώρηση ρητρών συμβολαίων για κυρώσεις, ναυλαγορές και ασφάλιση.
– Κίνδυνο διακοπής αλυσίδων εφοδιασμού και αυξημένα κόστη κεφαλαίου.
Για τις αγορές ενέργειας, πιθανοί περιορισμοί στις ιρανικές ροές μπορούν να αυξήσουν τα ασφάλιστρα κινδύνου, να συμπιέσουν την προσφορά σε ορισμένες ποιότητες αργού και να ενισχύσουν τη μεταβλητότητα, ειδικά αν συνδυαστούν με γεωπολιτικές εντάσεις.
Τι επιδιώκει η Ουάσιγκτον στις διμερείς επαφές
Ο Σκοτ Μπεσεντ αναζητά συγκεκριμένες δεσμεύσεις: κοινά πρωτόκολλα ανταλλαγής πληροφοριών για ύποπτες συναλλαγές, συντονισμό εποπτικών αρχών για τράπεζες και ασφαλιστές, καθώς και ταχεία επιβολή μέτρων σε περιπτώσεις καταστρατήγησης. Παράλληλα, επιδιώκει αναφορές στο τελικό ανακοινωθέν της G20 που θα στηρίζουν ρητά την πάταξη της παραπλανητικής ναυσιπλοΐας και τη διαφάνεια στις ενεργειακές ροές.
Προοπτικές και επόμενα βήματα
Η επιτυχία της αμερικανικής γραμμής θα αποτυπωθεί σε τρία επίπεδα: στο περιεχόμενο του κοινού ανακοινωθέντος, στον αριθμό και την ποιότητα των διμερών δεσμεύσεων και, τελικά, στις επακόλουθες επιβολές κυρώσεων τους επόμενους μήνες. Ωστόσο, η επιδίωξη για πλήρη οικονομική απομόνωση του Ιράν συναντά εγγενείς προκλήσεις: οι εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές, η διαφοροποίηση των νομισματικών διακανονισμών και η προσαρμοστικότητα των εμπλεκόμενων δικτύων συχνά περιορίζουν την ταχύτητα με την οποία αποδίδουν τα μέτρα.
