Ο Αύγουστος εξελίσσεται σε μήνα-κλειδί για χιλιάδες πολίτες που αναζητούν στήριξη μέσα στη συνεχιζόμενη στεγαστική κρίση. Τα δύο προγράμματα «Ανακαίνιση κατοικίας» και «Σπίτι μου ΙΙ», που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους, πλησιάζουν σε κρίσιμες προθεσμίες, με τον χρόνο να μετρά αντίστροφα για αιτήσεις, εγκρίσεις και υπογραφές συμβάσεων. Η μεγάλη συμμετοχή δείχνει πόσο έντονη είναι η ανάγκη των νοικοκυριών και των ιδιοκτητών για πρόσβαση είτε σε χρηματοδότηση αγοράς στέγης είτε σε επιδότηση για ουσιαστικές παρεμβάσεις αναβάθμισης και ανανέωσης κατοικιών.
Το ενδιαφέρον δεν είναι τυχαίο: από τη μία πλευρά, η αγορά κατοικίας παραμένει πιεσμένη, με υψηλές τιμές και περιορισμένη προσφορά. Από την άλλη, σημαντικό κομμάτι του στεγαστικού αποθέματος παραμένει ανενεργό. Σε αυτό το περιβάλλον, η «Ανακαίνιση κατοικίας» λειτουργεί ως εργαλείο επαναφοράς κατοικιών στην αγορά, ενώ το «Σπίτι μου ΙΙ» υποστηρίζει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση για απόκτηση κατοικίας με ευνοϊκότερους όρους.
«Ανακαίνιση κατοικίας»: ώθηση στην αναβάθμιση και στην αξιοποίηση ακινήτων
Το πρόγραμμα «Ανακαίνιση κατοικίας» έχει αποκτήσει δυναμική ήδη από τους πρώτους μήνες εφαρμογής του. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, μέχρι τα τέλη Ιουλίου οι αιτήσεις για ένταξη ακινήτων ξεπέρασαν τις 150.000, ενώ ο αριθμός των ακινήτων που κρίθηκαν επιλέξιμα υπερβαίνει τις 77.000. Πρόκειται για ιδιαίτερα υψηλή συμμετοχή, η οποία καταγράφει τη ζήτηση για μια πιο ολοκληρωμένη ανακαίνιση, πέρα από τις αμιγώς ενεργειακές παρεμβάσεις που συνήθιζαν να καλύπτουν παλαιότερα προγράμματα.
Το στοιχείο που ξεχωρίζει είναι ότι η «Ανακαίνιση κατοικίας» δεν περιορίζεται σε αλλαγές κουφωμάτων, μόνωση ή συστήματα θέρμανσης/ψύξης, αλλά ανοίγει τον δρόμο για πιο εκτεταμένες εργασίες: ανακαίνιση κουζίνας και μπάνιου, αντικατάσταση δαπέδων, εσωτερικούς χρωματισμούς και άλλες τεχνικές παρεμβάσεις που βελτιώνουν άμεσα τη λειτουργικότητα και τη βιωσιμότητα ενός σπιτιού. Αυτή η διεύρυνση εξηγεί και γιατί το πρόγραμμα χαρακτηρίζεται ως «πιλοτικό» σε πανευρωπαϊκό επίπεδο: επιχειρεί να αντιμετωπίσει πρακτικά την έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών, όχι μόνο με ενεργειακή αναβάθμιση, αλλά με συνολική επαναφορά κατοικιών σε κατάσταση κατάλληλη για χρήση.
Το «στοίχημα» των κλειστών κατοικιών και οι προϋποθέσεις
Στο επίκεντρο μπαίνουν τα «κλειστά» ακίνητα — κατοικίες που για χρόνια παρέμεναν ξενοίκιαστες ή αναξιοποίητες. Για τις κατοικίες που ήδη κατοικούνται, οι αιτήσεις επιδότησης ανακαίνισης ολοκληρώθηκαν στις 31 Ιουλίου. Ωστόσο, δόθηκε παράταση για τον Αύγουστο αποκλειστικά για τα κλειστά ακίνητα, ακριβώς για να δοθεί προτεραιότητα σε εκείνες τις κατοικίες που μπορούν να επιστρέψουν στην αγορά και να αυξήσουν την προσφορά.
Το πλαίσιο για τα κλειστά ακίνητα είναι σαφώς αυστηρότερο. Προβλέπεται πενταετής δέσμευση διάθεσης αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση, «κλειδωμένο» ενοίκιο για τρία χρόνια και απαγόρευση αξιοποίησης μέσω βραχυχρόνιας μίσθωσης. Η στόχευση είναι ξεκάθαρη: περισσότερα σπίτια διαθέσιμα για σταθερή ενοικίαση, ώστε να μετριαστούν οι πιέσεις στις τιμές.
Παρότι το οικονομικό κίνητρο είναι ισχυρό — επιδότηση που μπορεί να φτάσει έως 36.000 ευρώ ανά ακίνητο ή έως και 95% των δαπανών ανακαίνισης, σε συνδυασμό με φορολογικά κίνητρα και απαλλαγές — η ανταπόκριση για τα κλειστά σπίτια ήταν χαμηλότερη από το αναμενόμενο. Ενδεικτικά, μόλις ένα στα δέκα επιλέξιμα ακίνητα αφορούσε κλειστή κατοικία. Οι δεσμεύσεις εξηγούν σε μεγάλο βαθμό αυτή την εικόνα: αρκετοί ιδιοκτήτες θέλουν την επιδότηση, αλλά διστάζουν να «δεθούν» με συγκεκριμένους όρους διάθεσης και περιορισμούς στη χρήση.
Για να ενταχθούν περισσότερα ακίνητα, επήλθαν αλλαγές στα κριτήρια: το ελάχιστο ποσοστό κυριότητας ή επικαρπίας για τα κλειστά ακίνητα μειώθηκε από 50% σε 20%, ενώ αυξήθηκαν και τα όρια κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος που είχαν τεθεί αρχικά για να αποδεικνύεται η αδράνεια μιας κατοικίας. Πλέον, η Βεβαίωση Επιλεξιμότητας εκδίδεται μέσω της πλατφόρμας anakainisi.gov.gr αποκλειστικά για κλειστά ακίνητα, με προθεσμία έως τις 31 Αυγούστου 2026.
«Σπίτι μου ΙΙ»: σχεδόν πλήρης απορρόφηση και ασφυκτικές προθεσμίες
Την ίδια ώρα, το «Σπίτι μου ΙΙ» καταγράφει πορεία σχεδόν απόλυτης απορρόφησης. Περισσότερα από 15.000 στεγαστικά δάνεια έχουν ήδη εγκριθεί, συνολικής αξίας άνω των 1,8 δισ. ευρώ, ενώ η απορρόφηση του προϋπολογισμού έχει φτάσει στο 95%. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το πρόγραμμα κινείται προς εξάντληση των διαθέσιμων πόρων πριν καν ολοκληρωθεί τυπικά η διαδικασία.
Η προθεσμία για τους ήδη εγκεκριμένους δικαιούχους λήγει επίσης στις 31 Αυγούστου, καθώς έως τότε πρέπει να έχουν υπογραφεί οι δανειακές συμβάσεις. Με την ολοκλήρωση των υπογραφών, η συνολική χρηματοδότηση εκτιμάται ότι θα αγγίξει ή και θα ξεπεράσει το 98% του διαθέσιμου προϋπολογισμού, επιβεβαιώνοντας την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού υλοποίησης.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα εισοδηματικά στοιχεία: σχεδόν το 99% των δανείων που χορηγήθηκαν κατευθύνθηκε σε νοικοκυριά με δηλωθέν εισόδημα έως 44.000 ευρώ. Ένας στους τρεις δικαιούχους δήλωνε εισόδημα άνω των 24.000 ευρώ, ενώ ένας στους δέκα εμφάνιζε εισόδημα κάτω των 12.000 ευρώ. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι το «Σπίτι μου ΙΙ» λειτούργησε κυρίως ως στήριξη για χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις σημερινές συνθήκες της αγοράς.
Τι δείχνουν τα δύο προγράμματα για τη στεγαστική πολιτική
Μαζί, το «Ανακαίνιση κατοικίας» και το «Σπίτι μου ΙΙ» αποτυπώνουν μια διπλή στρατηγική απέναντι στη στεγαστική κρίση: όχι μόνο ενίσχυση της ζήτησης μέσω πρόσβασης σε δανεισμό, αλλά και ενεργοποίηση του ανεκμετάλλευτου αποθέματος κατοικιών μέσα από επιδοτήσεις ανακαίνισης και ρυθμίσεις που ωθούν τα ακίνητα προς τη μακροχρόνια μίσθωση. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση εντάχθηκε εκ των υστέρων στο Ταμείο Ανάκαμψης, μετά από αναθεώρηση του αρχικού σχεδιασμού, όταν το πρόβλημα της στεγαστικής κρίσης εντάθηκε στην Ελλάδα και ευρύτερα στην Ευρώπη.
Καθώς πλησιάζουν οι καταληκτικές ημερομηνίες, το συμπέρασμα είναι σαφές: όποιος ενδιαφέρεται να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που προσφέρουν το «Σπίτι μου ΙΙ» και η «Ανακαίνιση κατοικίας» πρέπει να κινηθεί έγκαιρα και οργανωμένα. Ειδικά για την «Ανακαίνιση κατοικίας», όπου το ζητούμενο δεν είναι μόνο η επιδότηση αλλά και η επιστροφή περισσότερων κατοικιών στην αγορά, η επιτυχία θα κριθεί από το πόσα ακίνητα θα ανακαινιστούν ουσιαστικά και θα διατεθούν ξανά για πραγματική κατοίκηση. Στο τέλος, η «Ανακαίνιση κατοικίας» δεν είναι απλώς ένα πρόγραμμα επιδότησης: είναι μια παρέμβαση που μπορεί να μετατρέψει ανενεργά διαμερίσματα σε λειτουργικά σπίτια και να προσφέρει ανάσα σε μια αγορά που ασφυκτιά.
