Το περίγραμμα ενός ανθρώπινου χεριού, αποτυπωμένο με κόκκινη χρωστική ουσία στον τοίχο σπηλαίου στην Ινδονησία πριν από τουλάχιστον 67.800 χρόνια, ενδέχεται να αποτελεί το αρχαιότερο γνωστό δείγμα βραχογραφίας παγκοσμίως, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature.
Το εύρημα, μαζί με άλλες σπηλαιογραφίες, προέρχεται από το νησί Σουλαουέζι και πρόκειται για αποτύπωμα χεριού, το οποίο δημιουργήθηκε με τη χρήση ώχρας.
«Είναι φτιαγμένα με ώχρα. Έβαλαν το χέρι τους εκεί και μετά ψέκασαν χρωστική ουσία. Δεν μπορούμε να πούμε ποια τεχνική χρησιμοποίησαν. Θα μπορούσαν να έβαλαν χρωστική ουσία στο στόμα τους και να την ψέκασαν. Θα μπορούσαν να χρησιμοποίησαν κάποιο είδος οργάνου», δήλωσε ο Maxime Aubert, αρχαιολόγος και γεωχημικός από το Πανεπιστήμιο Griffith στην Αυστραλία.
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Maxime Aubert, μελέτησε 44 τοποθεσίες στο νοτιοανατολικό Σουλαουέζι και κατάφερε να χρονολογήσει με ασφάλεια 11 μοτίβα βραχογραφίας, εκ των οποίων επτά ήταν χειροποίητων στένσιλ. Η ομάδα βρήκε το παλαιότερο χειροποίητο στένσιλ στο σπήλαιο Μεταντούνο στο νησί Μούνα. Η χρονολόγηση έγινε μέσω ανάλυσης χημικών ιχνών σε ορυκτές κρούστες που σχηματίζονται πάνω από τις ζωγραφιές, γνωστές και ως «cave popcorn», οι οποίες παρέχουν την ελάχιστη ηλικία των έργων.
Η βραχογραφία στο Σουλαουέζι είναι παλαιότερη από τις διάσημες σπηλαιογραφίες της Ευρώπης, όπως αυτές του Λασκό στη Γαλλία, αλλά και από αποτυπώματα χεριών στην Ισπανία που αποδίδονται πιθανώς σε Νεάντερταλ. Στην ίδια περιοχή έχουν εντοπιστεί και άλλες σημαντικές παραστάσεις, όπως μια σκηνή κυνηγιού αγριόχοιρου από ανθρωπόμορφες και ζωόμορφες φιγούρες, που θεωρείται η αρχαιότερη γνωστή αφήγηση μέσω τέχνης.
Σύμφωνα με τον Aubert, τα αποτυπώματα χεριών δεν αποτελούν τυχαία σημάδια, αλλά συνδέονται με χώρους που είχαν ιδιαίτερη σημασία για τους δημιουργούς τους. Όπως δήλωσε: «Δεν ήταν μια περιστασιακή δραστηριότητα. Απαιτούσε σχεδιασμό, κοινή γνώση και πολιτιστικό νόημα».
Ωστόσο, ο Paul Pettitt, καθηγητής παλαιολιθικής αρχαιολογίας που μελετά την προϊστορική τέχνη στο Πανεπιστήμιο του Durham στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, επισημαίνει ότι η ημερομηνία που δόθηκε στο χειρόγραφο στένσιλ αφορά την ελάχιστη ηλικία και ότι δεν είναι βέβαιο πως τα έργα δημιουργήθηκαν από Homo sapiens, καθώς στην περιοχή ενδέχεται να ζούσαν και άλλα ανθρώπινα είδη, όπως οι Ντενίσοβαν.
«Δεν είναι σίγουρα σαφές εάν τα στένσιλ χεριών με τα στενά/μυτερά δάχτυλα τροποποιήθηκαν σκόπιμα ή απλώς ήταν αποτέλεσμα της κίνησης του δακτύλου, αλλά το να χαρακτηρίζουμε αυτό το θέμα περίπλοκο είναι μάλλον υπερερμηνεία του στένσιλ χεριού», είπε μέσω email.
«Πριν γράψουμε μεγαλεπήβολες αφηγήσεις για την πολυπλοκότητα και την επιτυχία του Homo sapiens, θα πρέπει πραγματικά να εξετάσουμε άλλες, ενδεχομένως πιο ενδιαφέρουσες εξηγήσεις αυτού του συναρπαστικού φαινομένου».
Η σημασία των ευρημάτων ξεπερνά την ιστορία της τέχνης. Η ύπαρξη τόσο παλαιών βραχογραφιών στο Σουλαουέζι ενισχύει τη θεωρία ότι οι πρώτοι σύγχρονοι άνθρωποι έφτασαν στην προϊστορική ήπειρο Σαχούλ, η οποία περιλάμβανε τη σημερινή Αυστραλία και τη Νέα Γουινέα, νωρίτερα απ’ ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα, πιθανώς πριν από 60.000 έως 65.000 χρόνια. Τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι ακολούθησαν μια βόρεια θαλάσσια διαδρομή μέσω του Σουλαουέζι, το οποίο παρέμεινε νησί εκείνη την εποχή.
Ένα τέτοιο ταξίδι θα ήταν επικίνδυνο, καθώς θα περιλάμβανε τις πρώτες προγραμματισμένες, μεγάλες αποστάσεις θαλάσσιας διέλευσης που πραγματοποίησε το είδος μας, ανέφερε η μελέτη. Η διαδρομή πιθανότατα περιλάμβανε τη διέλευση από το Βόρνεο (τότε μέρος μιας χερσαίας μάζας γνωστής ως Σούντα) στο Σουλαουέζι και σε άλλα νησιά που σχηματίζουν μια περιοχή που οι επιστήμονες ονομάζουν Γουάλασεα, πριν φτάσουν στο Σαχούλ.
Ο Μάρτιν Ρίτσαρντς, καθηγητής αρχαιογενετικής στο Πανεπιστήμιο του Χάντερσφιλντ στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος χρησιμοποιεί αρχαίο DNA και γενετικά στοιχεία από ζωντανούς ανθρώπους για να κατανοήσει πώς και πότε οι άνθρωποι έφτασαν για πρώτη φορά στην Αυστραλία, δήλωσε ότι η νέα μελέτη ήταν «εξαιρετικά ενδιαφέρουσα».
«Παρέχει την πρώτη σαφή απόδειξη για την παρουσία του σύγχρονου Homo sapiens στη Γουάλασεα περίπου 70.000 χρόνια πριν», δήλωσε σε email ο Richards, ο οποίος δεν συμμετείχε στη νέα μελέτη.
Άλλοι ειδικοί υποδηλώνουν ότι οι άνθρωποι μπορεί να χρησιμοποίησαν μια νότια διαδρομή, κινούμενοι μέσω της Ιάβας, του Μπαλί και των νησιών Μικρής Σούντα πριν περάσουν στη βορειοδυτική Αυστραλία.
Μέχρι τώρα, έχουν υπάρξει ελάχιστα αρχαιολογικά στοιχεία κατά μήκος κάθε διαδρομής που να υποστηρίζουν σαφώς την προτίμηση της μίας διαδρομής έναντι της άλλης, δήλωσε ο Aubert.
«Κατά την Εποχή των Παγετώνων, η στάθμη της θάλασσας ήταν χαμηλότερη, αλλά οι άνθρωποι έπρεπε να ταξιδεύουν με βάρκα μεταξύ των νησιών και το Σουλαουέζι ήταν πιθανώς ένα βασικό σημείο στάσης», είπε.
«Η ποσότητα και η ηλικία της βραχογραφίας που βρέθηκε εδώ υποδηλώνουν ότι αυτό δεν ήταν ένα περιθωριακό μέρος, αλλά μια πολιτιστική καρδιά όπου οι πρώτοι άνθρωποι έζησαν, ταξίδεψαν και εξέφρασαν ιδέες μέσω της τέχνης για δεκάδες χιλιάδες χρόνια».
Με πληροφορίες από: CNN
