Επί δεκαετίες, η καθημερινότητα εκατοντάδων χιλιάδων κατοίκων στην Ανατολική Αττική ήταν δεμένη με μια εικόνα που δεν χωρούσε σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή μητροπολιτική περιοχή: βόθροι που ξεχείλιζαν, βυτιοφόρα που έκαναν «βάρδιες» σε γειτονιές, και ευρωπαϊκά πρόστιμα που υπενθύμιζαν διαρκώς ότι η χώρα δεν είχε κλείσει ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό κεφάλαιο. Σήμερα, όμως, η αλλαγή δεν είναι απλώς εξαγγελία. Έχει αρχίσει να αποτυπώνεται κάτω από τους δρόμους, σε πραγματικά χιλιόμετρα δικτύων, σε νέες συνδέσεις και σε έργα που προχωρούν με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα. Η Ανατολική Αττική αποκτά, επιτέλους, το σύγχρονο αποχετευτικό αποτύπωμα που της έλειπε.
Στον πυρήνα αυτής της μετάβασης βρίσκεται το επενδυτικό πρόγραμμα της ΕΥΔΑΠ, συνολικού ύψους 2,5 δισ. ευρώ. Αιχμή του δόρατος είναι η κατασκευή ολοκληρωμένου δικτύου αποχέτευσης και εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων ύψους 1 δισ. ευρώ στην Ανατολική Αττική. Πρόκειται για το μεγαλύτερο έργο αποχέτευσης που υλοποιείται στη χώρα, με άμεσο αποδέκτη μισό εκατομμύριο πολίτες, οι οποίοι πλέον δεν «ακούν» απλώς για πρόοδο, αλλά τη βλέπουν στην πράξη—μέσα από εργοτάξια σε δρόμους, νέους αγωγούς και τις απαραίτητες υποδομές που θα επιτρέψουν την οριστική μετάβαση από τους βόθρους σε ένα πλήρες σύστημα συλλογής και επεξεργασίας λυμάτων.
Ανατολική Αττική: 450 χλμ αγωγών αποχέτευσης ήδη κάτω από τους δρόμους
Το πιο απτό στοιχείο της προόδου είναι αυτό που έχει ήδη κατασκευαστεί. Μέχρι σήμερα έχουν τοποθετηθεί 450 χιλιόμετρα αγωγών αποχέτευσης και έχουν υλοποιηθεί 14.000 εξωτερικές διακλαδώσεις—οι «τελευταίες αναμονές» που θα επιτρέψουν, όταν έρθει η ώρα, τη σύνδεση των ιδιοκτησιών με το δίκτυο.
Παράλληλα, εννέα εργολαβίες συνολικού ύψους 260 εκατ. ευρώ βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη σε πέντε Δήμους, με περίπου 70 ενεργά σημεία παρέμβασης. Το μέγεθος της προσπάθειας δεν αποτυπώνεται μόνο στα ποσά, αλλά και στη διαχείριση μιας σύνθετης αστικής πραγματικότητας: στενοί δρόμοι, παλιά δίκτυα, ανάγκη διατήρησης της καθημερινής κυκλοφορίας και συνεχής συντονισμός με Δήμους και υπηρεσίες.
Η πρόοδος ανά Δήμο: αριθμοί που δείχνουν κλίμακα
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καθαρή όταν δει κανείς τι συμβαίνει ανά Δήμο:
– Μαραθώνας: 156 χλμ. αγωγών και 5.340 διακλαδώσεις, με το έργο να έχει ολοκληρωθεί κατά 75%. Δίκτυα ακαθάρτων αναπτύσσονται σε Νέα Μάκρη, Νέο Βουτζά, Αγία Μαρίνα, Ζούμπερι, Μαραθώνα, Άγιο Παντελεήμονα, Καλέτζι, Άνω Σούλι και Γραμματικό. Εντός του 2026 αναμένεται να ολοκληρωθούν οι εργασίες σε τέσσερις οικισμούς: Γραμματικό, Καλέτζι, Άνω Σούλι και Άγιο Παντελεήμονα.
– Παλλήνη: 118 χλμ. αγωγών και 3.890 διακλαδώσεις σε Γέρακα, Παλλήνη και Ανθούσα. Με ποσοστό ολοκλήρωσης 77%, καταγράφει την υψηλότερη πρόοδο στο πρόγραμμα.
– Παιανία: 42 χλμ. και 2.066 διακλαδώσεις στα Γλυκά Νερά, με ολοκλήρωση 72%. Για το φθινόπωρο του 2027 έχει τεθεί ο στόχος σύνδεσης των πρώτων κατοικιών με το δίκτυο και το ΚΕΛ Κορωπίου–Παιανίας.
– Ραφήνα–Πικέρμι: 119 χλμ. και 2.525 διακλαδώσεις σε Ραφήνα, Πικέρμι, Ντράφι, Καλλιτεχνούπολη και Διώνη, με ποσοστό υλοποίησης 51%.
– Σπάτα–Αρτέμιδα: 24 χλμ. και 773 διακλαδώσεις, με το έργο να κλιμακώνεται.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σε πολλές περιπτώσεις, όπου οι εργασίες αποχέτευσης απαιτούν μετατόπιση ή αναδιάταξη παλαιών δημοτικών δικτύων ύδρευσης ή ομβρίων, αυτά αντικαθίστανται με νέα, σύγχρονων προδιαγραφών. Είναι ένα πρόσθετο όφελος που δεν φαίνεται πάντα με την πρώτη ματιά, αλλά βελτιώνει τη συνολική ανθεκτικότητα των υποδομών και μειώνει μελλοντικά προβλήματα.
Ανατολική Αττική: πρόγραμμα 1 δισ. ευρώ με ευρωπαϊκή σφραγίδα
Το πρόγραμμα της Ανατολικής Αττικής, ύψους 1 δισ. ευρώ, έχει ήδη εξασφαλισμένες εγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις 530 εκατ. ευρώ, με ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση που μπορεί να φτάνει έως και το 90%. Το γεγονός αυτό δεν επιταχύνει μόνο την υλοποίηση, αλλά δίνει και θεσμική βαρύτητα: πρόκειται για έργο που ευθυγραμμίζεται με τις απαιτήσεις και τους στόχους της Ε.Ε. για τα αστικά λύματα.
Πέρα από τα έργα που ήδη εκτελούνται, υπάρχουν ακόμη έργα 470 εκατ. ευρώ που ωριμάζουν μελετητικά, καθώς και έργα 255 εκατ. ευρώ που βρίσκονται στη φάση της δημοπράτησης. Με την ολοκλήρωση του συνολικού σχεδιασμού, το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει 1.500 χιλιόμετρα αγωγών και τρία Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων (ΚΕΛ), ενώ μόνο από τις τρέχουσες εργολαβίες αναμένεται να ωφεληθούν περισσότεροι από 400.000 κάτοικοι.
Οι «καρδιές» του συστήματος: τα νέα ΚΕΛ και η επαναχρησιμοποίηση νερού
Οι υποδομές συλλογής είναι το πρώτο μισό της λύσης. Το δεύτερο—και καθοριστικό—είναι η επεξεργασία. Το ΚΕΛ Ραφήνας–Πικερμίου & Σπάτων–Αρτέμιδος (100 εκατ. ευρώ) και το ΚΕΛ Μαραθώνα (52,6 εκατ. ευρώ) προχωρούν προς ανάδειξη αναδόχων εντός του 2027, με ορίζοντα πλήρους λειτουργίας του συστήματος συλλογής και επεξεργασίας έως το 2030.
Το σημαντικό είναι ότι τα νέα ΚΕΛ δεν σχεδιάζονται απλώς για να «κλείσουν μια τρύπα». Ενσωματώνουν τη σύγχρονη λογική της κυκλικής διαχείρισης νερού: θα παράγουν ανακτημένο νερό που θα μπορεί να αξιοποιείται για καλλιέργειες και περιαστικό πράσινο—σε μια περίοδο που η λειψυδρία αναδεικνύεται σε κεντρική πρόκληση για την Αττική. Οι πιλοτικές εφαρμογές επαναχρησιμοποίησης, σε συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, έχουν ήδη επιβεβαιώσει επιστημονικά την ασφάλεια της χρήσης.
Παράλληλα, το επόμενο «κύμα» του προγράμματος επεκτείνεται σε Κρωπία, Σαρωνικό και Ωρωπό, με νέες μελέτες και δημοπρατήσεις που θα αναπτύξουν έργα αποχέτευσης σε οκτώ συνολικά Δήμους της Ανατολικής Αττικής.
Από τα πρόστιμα στην πρωτοπορία: τι σημαίνει η αλλαγή για την Ανατολική Αττική
Η σημασία του εγχειρήματος υπερβαίνει τα τεχνικά μεγέθη. Περιβαλλοντικά, σημαίνει προστασία ακτών και υπόγειων υδροφορέων και οριστικό κλείσιμο μιας εκκρεμότητας δεκαετιών. Για τις τοπικές κοινωνίες μεταφράζεται σε καλύτερη ποιότητα ζωής, λιγότερη όχληση, πιο καθαρές γειτονιές, αλλά και αναβάθμιση της αξίας των ιδιοκτησιών. Για τη χώρα σηματοδοτεί το τέλος των ευρωπαϊκών προστίμων και την εναρμόνιση με το νέο, αυστηρότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα αστικά λύματα.
Πίσω από τα χιλιόμετρα, τα ποσοστά και τους προϋπολογισμούς βρίσκεται μια ουσιαστική μετάβαση: η Ανατολική Αττική, που για χρόνια θεωρούνταν το μεγαλύτερο «ανοιχτό μέτωπο» της περιβαλλοντικής πολιτικής, μετατρέπεται στη μεγαλύτερη περιβαλλοντική επένδυση της χώρας. Και το πιο σημαντικό είναι ότι πλέον δεν μιλάμε για σχέδια επί χάρτου. Η Ανατολική Αττική έχει ήδη 450 χιλιόμετρα νέων αγωγών αποχέτευσης κάτω από τους δρόμους—ένα μετρήσιμο αποτέλεσμα που αλλάζει το παρόν και θωρακίζει το μέλλον.
