Σε μια σπάνια και ανησυχητική εξέλιξη για το ουκρανικό σύστημα ασφαλείας, σημειώθηκε ανταλλαγή πυροβολισμών στο κέντρο του Κιέβου μεταξύ μελών των δύο κορυφαίων υπηρεσιών πληροφοριών της χώρας. Η ανταλλαγή πυροβολισμών, που έλαβε χώρα την Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου στην περιοχή Ντιπρόφσκι, είχε ως αποτέλεσμα τον τραυματισμό τουλάχιστον τριών αξιωματικών και ανέδειξε έντονες εσωτερικές τριβές, με πιθανές επιπτώσεις στην επιχειρησιακή συνοχή εν καιρώ πολέμου.
Tι συνέβη και γιατί έχει σημασία
Σύμφωνα με βίντεο που δημοσιεύθηκε σε ουκρανικά μέσα ενημέρωσης, το επεισόδιο εκτυλίχθηκε κατά τη διάρκεια επιχείρησης της Υπηρεσίας Εσωτερικής Ασφάλειας SBU, η οποία είναι αρμόδια για εσωτερικές πληροφορίες και αντιτρομοκρατικές δράσεις. Στο σημείο βρέθηκαν και αξιωματικοί της Διεύθυνσης Στρατιωτικών Πληροφοριών HUR, της στρατιωτικής υπηρεσίας που ασχολείται με εξωτερικές πληροφορίες. Η συνύπαρξη των δύο κλιμακίων εξελίχθηκε ραγδαία σε σύγκρουση, με πυροβολισμούς και τραυματισμούς, σε ένα περιστατικό που αποτυπώνει τις εντάσεις ανάμεσα σε υπηρεσίες που οφείλουν να συνεργάζονται στενά.
Χρονικό της έντασης: η σύλληψη Καπλούνοφ και οι έρευνες
Η αφορμή φαίνεται να δόθηκε την προηγουμένη, την 1η Σεπτεμβρίου, όταν η SBU συνέλαβε τον Στέπαν Καπλούνοφ, αναπληρωτή διοικητή του Ρωσικού Σώματος Εθελοντών RVC. Η συγκεκριμένη παραστρατιωτική μονάδα, που υπάγεται επιχειρησιακά στη HUR, μάχεται στο πλευρό της Ουκρανίας κατά της Ρωσίας. Ο Καπλούνοφ, ρωσικής καταγωγής, μετέβη στην Ουκρανία μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, υπηρέτησε στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις και από το 2022 εντάχθηκε στο RVC. Οι ρωσικές αρχές τον έχουν καταχωρίσει σε λίστα τρομοκρατών και εξτρεμιστών, κάτι που ο ίδιος αποδίδει στη στήριξή του στην Ουκρανία.
Το πρωί της 2ης Σεπτεμβρίου, κατά τη διάρκεια έρευνας της SBU σε διαμέρισμα που φερόταν να συνδέεται με την υπόθεση Καπλούνοφ, έφθασαν στο σημείο αξιωματικοί της HUR. Οι επόμενες στιγμές κατέληξαν σε ανταλλαγή πυροβολισμών, με αποτέλεσμα να τραυματιστούν τρεις αξιωματικοί, δύο εκ των οποίων σοβαρά σύμφωνα με τον δικηγόρο του Καπλούνοφ, Τάρας Μπορόβσκι. Όπως μεταφέρθηκε, ένας αξιωματικός της HUR τραυματίστηκε στο πόδι και νοσηλεύεται, ενώ ένας δεύτερος παραμένει σε σοβαρή κατάσταση.
Αντικρουόμενες εκδοχές και βίντεο που διχάζει
Η Γενική Εισαγγελία ανέφερε ότι οι αξιωματικοί της SBU είχαν εντολή να αποτρέψουν τρομοκρατική ενέργεια που αποδιδόταν στη ρωσική FSB. Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, μια ομάδα ατόμων επιτέθηκε ένοπλα κατά της επιχειρησιακής ομάδας, επιχείρησε να μπλοκάρει τις κινήσεις της με οχήματα και εμπόδισε τις ερευνητικές ενέργειες. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι επιτιθέμενοι ανήκαν σε μονάδα των Αμυντικών Δυνάμεων της Ουκρανίας.
Από την πλευρά της HUR, ο διοικητής της ειδικής μονάδας Τιμούρ υποστήριξε ότι η SBU ουσιαστικά απήγαγε τον Καπλούνοφ υπό το φως της ημέρας και ότι οι πρώτοι πυροβολισμοί προήλθαν από τη SBU. Ο ίδιος ο Καπλούνοφ, μιλώντας σε ουκρανικό μέσο, περιέγραψε ότι κρατήθηκε και ανακρίθηκε, με υπόνοιες για επαφές του με τη ρωσική FSB.
Η SBU, σε μεταγενέστερη δήλωση, τόνισε ότι η ανταλλαγή πυροβολισμών δεν θα έπρεπε να είχε συμβεί και ότι συνεργάζεται πλήρως με τις κρατικές αρχές για τη διερεύνηση. Δημοσιοποίησε επίσης βίντεο με τον Καπλούνοφ, όπου εκείνος αναφέρει επαφή από πρόσωπο που ενεργούσε για λογαριασμό ρωσικών υπηρεσιών με στόχο τη στρατολόγησή του για δολοφονίες ουκρανικού προσωπικού. Ο δικηγόρος του αντέτεινε ότι το βίντεο γυρίστηκε υπό πίεση και δημοσιεύθηκε για να καλυφθεί η ένταση που προκάλεσε η σύγκρουση. Όπως ανέφερε, ο Καπλούνοφ έχει πλέον αφεθεί ελεύθερος.
Πολιτικές αναταράξεις και άμεσες αποφάσεις
Λίγες ώρες μετά την ένταση, ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι απομάκρυνε τον Όλεγκ Χραμόφ, επικεφαλής του τμήματος προστασίας κρατικών μυστικών της SBU. Σε δημόσια δήλωσή του ξεκαθάρισε ότι η χρήση όπλων εντός της χώρας επιτρέπεται μόνο εναντίον των ρωσικών δυνάμεων εισβολής και ότι δεν πρόκειται να γίνει ανεκτό κανένα άλλο είδος ένοπλης αντιπαράθεσης μεταξύ ουκρανικών υπηρεσιών. Τόνισε επίσης την ανάγκη λογοδοσίας, εσωτερικών ερευνών και αποφάσεων για το προσωπικό που εμπλέκεται.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Κύριλο Μπουντάνοφ ζήτησε εξονυχιστική και αμερόληπτη έρευνα. Επεσήμανε ότι ουδείς έχει δικαίωμα να απαγάγει στρατιωτικούς, να ανοίγει πυρ σε δρόμους ουκρανικών πόλεων ή να εκτελεί παράνομες διαταγές, υπογραμμίζοντας τον κίνδυνο που εγκυμονούν τέτοια επεισόδια για τη δημόσια ασφάλεια και την εικόνα της χώρας.
Προηγούμενοι ανασχηματισμοί και η εύθραυστη ισορροπία στον χώρο ασφάλειας
Το περιστατικό έρχεται σε μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων στον χώρο της ασφάλειας. Τον Ιανουάριο, ο Ζελένσκι απομάκρυνε τον Βασίλ Μαλιούκ από την ηγεσία της SBU, ζητώντας του να επικεντρωθεί σε αποστολές κατά της Ρωσίας. Παράλληλα, όρισε τον Κύριλο Μπουντάνοφ ως νέο επικεφαλής του προεδρικού επιτελείου, ενώ ο Όλεγκ Ιβάσενκο ανέλαβε τη HUR. Τον Ιούλιο, απομακρύνθηκε και ο αρχιστράτηγος Ολεξάντρ Σίρσκι, με τον Μιχαΐλο Ντραπάτι να αναλαμβάνει την ηγεσία του στρατού, κίνηση που ακολούθησε κύμα διαδηλώσεων στο Κίεβο μετά την απομάκρυνση του υπουργού Άμυνας.
Παράλληλα, οι συζητήσεις για εκλογές εν μέσω πολέμου, οι έρευνες για διαφθορά και οι πρόσφατες αλλαγές σε κορυφαίες θέσεις έχουν οξύνει τις πολιτικές τριβές. Σύμφωνα με ανάλυση του Carnegie Politika, οι αντικαταστάσεις στο πεδίο της ασφάλειας δείχνουν προσπάθεια ενίσχυσης του πολιτικού συντονισμού και μεγαλύτερου ελέγχου στις σχέσεις μεταξύ υπηρεσιών ασφαλείας και φορέων επιβολής του νόμου. Η επανεκκίνηση ερευνών για διαφθορά που αγγίζουν υψηλόβαθμους αξιωματούχους προσθέτει επιπλέον πίεση, με τις ανεξάρτητες αρχές κατά της διαφθοράς να βρίσκονται υπό το άγρυπνο βλέμμα της κοινής γνώμης.
