Δέκα χρόνια στην εξουσία ζητά ο Άντι Μπέρναμ, παρουσιάζοντας το πρώτο μεγάλο πολιτικό του όραμα για τη Βρετανία λίγες ημέρες πριν περάσει, εκτός απροόπτου, το κατώφλι της Ντάουνινγκ Στριτ.
Με βασικό επιχείρημα ότι η χώρα δεν χρειάζεται απλώς μια αλλαγή προσώπων αλλά μια αλλαγή κατεύθυνσης, ο Μπέρναμ επιχειρεί να δώσει ένα καθαρό χρονοδιάγραμμα: μια ολόκληρη δεκαετία για να ανέβει το βιοτικό επίπεδο, να περιοριστούν οι περιφερειακές ανισότητες και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στο κράτος και στους θεσμούς.
Το μήνυμά του είναι φιλόδοξο, αλλά και πολιτικά ριψοκίνδυνο: ζητά χρόνο, ζητά εξουσία και ζητά υπομονή από μια κοινωνία που κουράστηκε από υποσχέσεις χωρίς αποτέλεσμα.
Τη Δευτέρα (29/6), σε ομιλία του στο Μάντσεστερ, αναμένεται να παρουσιάσει ένα δεκαετές σχέδιο που στοχεύει στην «επαναφορά» της Βρετανίας σε τροχιά ανάπτυξης, με μεγαλύτερη δικαιοσύνη ανάμεσα στο Λονδίνο και την υπόλοιπη χώρα.
Η επιλογή της πόλης δεν είναι τυχαία: λειτουργεί ως σύμβολο μιας Βρετανίας που, όπως υποστηρίζει, πρέπει να κυβερνηθεί όχι αποκλειστικά από το κέντρο, αλλά με πραγματική συμμετοχή της περιφέρειας στη λήψη αποφάσεων.
Άντι Μπέρναμ και ο «διακόπτης επανεκκίνησης» για τη Βρετανία
Ο Μπέρναμ αναμένεται να παρουσιάσει το σχέδιό του ως έναν «διακόπτη επανεκκίνησης» για τη χώρα. Η φράση συμπυκνώνει την κεντρική του θέση: δεν αρκεί να αλλάξει η κυβέρνηση, πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο κυβερνάται η Βρετανία. Σε μια εποχή που οι πολίτες αισθάνονται πως το πολιτικό σύστημα δεν τους ακούει, ο ίδιος σκοπεύει να παραδεχθεί ότι η πολιτική τάξη της γενιάς του φέρει μερίδιο ευθύνης για τη διάβρωση της εμπιστοσύνης. Πρόκειται για μια προσπάθεια να πει ότι «άκουσα το μήνυμα» και να πείσει ότι τώρα υπάρχει σχέδιο, όχι απλώς διαχείριση της καθημερινότητας.
Πίσω από τη ρητορική της επανεκκίνησης, ο στόχος είναι σαφής: ανάπτυξη που θα φτάνει παντού και όχι μόνο σε περιοχές που ήδη ευνοούνται από επενδύσεις, υποδομές και θέσεις εργασίας υψηλών αποδοχών.
Η μεγαλύτερη αποκέντρωση εξουσιών στη σύγχρονη εποχή
Κεντρικός άξονας του σχεδίου του είναι η μεγαλύτερη μεταφορά εξουσιών από το Γουάιτχολ προς τις περιφέρειες στη σύγχρονη βρετανική ιστορία, όπως τη χαρακτηρίζει ο ίδιος.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει περισσότερες αρμοδιότητες και περισσότερα κονδύλια στους περιφερειακούς δημάρχους, με προτεραιότητες που αγγίζουν την καθημερινότητα: κοινωνική κατοικία, μεταφορές, εκπαίδευση, υποδομές και πολιτικές που θα μειώσουν την εξάρτηση από επιδόματα μέσω ουσιαστικών ευκαιριών απασχόλησης.
Η φιλοσοφία του συνοψίζεται στη φράση «καλή ανάπτυξη σε κάθε ταχυδρομικό κώδικα». Δεν μιλά μόνο για αύξηση του ΑΕΠ, αλλά για ανάπτυξη με ποιότητα: δουλειές με αξιοπρεπείς αμοιβές, πιο φθηνή και αξιόπιστη μετακίνηση, καλύτερη πρόσβαση σε στέγη και κατάρτιση, και ένα κράτος που λειτουργεί πιο κοντά στον πολίτη.
Το σχέδιο για το «No 10 North»
Στο ίδιο πνεύμα εντάσσεται και η ιδέα ενός «No 10 North»: η μεταφορά μέρους της λειτουργίας της πρωθυπουργίας εκτός Λονδίνου. Η νέα αυτή δομή, σύμφωνα με το σχέδιο, θα έχει διπλή αποστολή.
Πρώτον, να επιταχύνει την αποκέντρωση ώστε οι αποφάσεις να μη «σκαλώνουν» στη γραφειοκρατία του κέντρου. Και δεύτερον, να ξεκλειδώσει επενδύσεις στις περιφέρειες με πιο γρήγορη υλοποίηση έργων, λιγότερες καθυστερήσεις και καλύτερο συντονισμό.
Πρόκειται για μια συμβολική αλλά και πρακτική πρόταση: συμβολική, γιατί υποδηλώνει μετατόπιση ισχύος· πρακτική, γιατί επιχειρεί να οργανώσει την κυβερνητική μηχανή γύρω από την περιφερειακή ανάπτυξη ως μόνιμη προτεραιότητα και όχι ως επικοινωνιακή υπόσχεση.
Επαναβιομηχάνιση, στέγαση και υποδομές
Ο Άντι Μπέρναμ τοποθετεί στο επίκεντρο της στρατηγικής του την επαναβιομηχάνιση της Βρετανίας, την κατασκευή νέων δημοτικών κατοικιών και τις επενδύσεις σε υποδομές εκτός νοτιοανατολικής Αγγλίας.
Με άλλα λόγια, επιδιώκει να αλλάξει το γεωγραφικό «ζύγι» της οικονομίας, ώστε οι επενδύσεις να μην ακολουθούν πάντα την ίδια διαδρομή προς τις ήδη ισχυρές περιοχές.
Παράλληλα, προωθεί αλλαγές στους κανόνες των δημόσιων συμβάσεων, με στόχο να ενισχυθούν οι βρετανικές επιχειρήσεις και η εγχώρια παραγωγή.
Η λογική είναι απλή: όταν το κράτος δαπανά μεγάλα ποσά για έργα και υπηρεσίες, μπορεί να χρησιμοποιεί αυτή τη δαπάνη ως μοχλό για να δημιουργήσει δουλειές και αλυσίδες αξίας στο εσωτερικό, αντί να επιβραβεύει μοντέλα που αφήνουν ελάχιστο αποτύπωμα στην τοπική οικονομία.
Μεγαλύτερος κρατικός έλεγχος σε νερό και ενέργεια
Σημαντική θέση στο σχέδιο έχει και η ενίσχυση του κρατικού ελέγχου στην ενέργεια και την ύδρευση, στο πλαίσιο μεταρρυθμίσεων στις βασικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας.
Σε μια περίοδο όπου το κόστος ζωής και οι πιέσεις στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς παραμένουν κεντρικό ζήτημα, ο Μπέρναμ δείχνει να ποντάρει στην ιδέα ότι το κράτος πρέπει να έχει πιο αποφασιστικό ρόλο σε κρίσιμες υποδομές, με στόχο καλύτερη αξιοπιστία, διαφάνεια και λογοδοσία.
Έμφαση στην τεχνική εκπαίδευση και τη «χαμένη γενιά»
Ένα ακόμη στοιχείο του σχεδίου αφορά την αναβάθμιση της τεχνικής εκπαίδευσης, ώστε να αποκτήσει ισοδύναμο κύρος με τα πανεπιστημιακά πτυχία.
Η επιλογή αυτή δεν είναι μόνο εκπαιδευτική, αλλά και οικονομική: χωρίς τεχνικές δεξιότητες, η επαναβιομηχάνιση και οι νέες υποδομές μένουν στα χαρτιά.
Ο στόχος είναι να μειωθεί ο αριθμός των νέων που βρίσκονται εκτός εκπαίδευσης, εργασίας ή κατάρτισης—η λεγόμενη «χαμένη γενιά»—και να δοθεί πραγματική διαδρομή ένταξης στην αγορά εργασίας, με επαγγελματικές προοπτικές και όχι με περιστασιακές λύσεις.
Νέο όραμα ή παλιές υποσχέσεις;
Οι επικριτές του επισημαίνουν ότι αρκετές από τις εξαγγελίες θυμίζουν δεσμεύσεις του προγράμματος των Εργατικών του 2024 αλλά και παλαιότερες υποσχέσεις για μεταφορά εξουσιών από το Γουέστμινστερ προς τις τοπικές κοινωνίες. Το ερώτημα που αιωρείται είναι αν πρόκειται για πραγματική τομή ή για επανασυσκευασία γνώριμων ιδεών.
Επιπλέον, τονίζουν ότι ο Μπέρναμ δεν ήταν υποψήφιος πρωθυπουργός στις εκλογές του 2024 και ζητούν περισσότερες απαντήσεις για το πώς θα χρηματοδοτηθούν οι μεγάλες εξαγγελίες—ιδίως σε μια περίοδο όπου η άμυνα, η υγεία και οι δημόσιες δαπάνες ανταγωνίζονται για πόρους.
Πιέσεις για περισσότερες απαντήσεις και το πολιτικό διακύβευμα
Η Κέμι Μπάντενοχ κάλεσε τον επικείμενο πρωθυπουργό να παρουσιάσει τις προτεραιότητές του στη Βουλή πριν από τη θερινή διακοπή των εργασιών, υποστηρίζοντας ότι οι πολίτες δικαιούνται λεπτομέρειες, όχι μόνο γενικούς στόχους. Από την άλλη πλευρά, οι Εργατικοί απορρίπτουν το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών, λέγοντας ότι η κοινωνία θέλει σταθερότητα και εφαρμογή πολιτικών—όχι μια νέα περίοδο παρατεταμένης αβεβαιότητας.
