Οι πρόσφατες επιθέσεις των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν πραγματοποιήθηκαν ως απάντηση στην κατάρριψη ενός αμερικανικού ελικοπτέρου από την πλευρά της Τεχεράνης, ωστόσο φαίνεται να είχαν ως στόχο να εντείνουν την πίεση προς το Ιράν στο πλαίσιο των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου, καθώς παρασκηνιακά ο Ντόναλντ Τραμπ είχε αρχίσει να εκνευρίζεται όλο και περισσότερο, καθώς περίμενε σχεδόν δύο εβδομάδες για μια ιρανική απάντηση στην τελευταία του πρόταση.
Τα ρεπορτάζ του Καναλιού 12 και του Axios που επικαλούνται δύο Αμερικανούς αξιωματούχους, δημοσιεύθηκαν αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι θα επιτεθεί ξανά στη χώρα απόψε (Τετάρτη 10/6).
Ο δημοσιογράφος, Μπαράκ Ραβίντ, ο οποίος εργάζεται και για τα δύο μέσα ενημέρωσης, αναφέρει στο ρεπορτάζ ότι η χθεσινή αμερικανική επίθεση είχε ως στόχο να αναγκάσει το Ιράν να απαντήσει στην τελευταία πρόταση των ΗΠΑ μετά από δύο εβδομάδες καθυστερήσεων.
Οι επιθέσεις το βράδυ της Τρίτης είχαν ως στόχο να αποκαταστήσουν κάποια διαπραγματευτική ισχύ, αλλά ήταν σχεδιασμένες έτσι ώστε να μην υπάρξουν θύματα και να μην αποκλειστεί η πιθανότητα επίτευξης συμφωνίας, όπως δήλωσε ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος στο Axios.
«Αν δεν αντιδρούσαμε, θα φαινόμασταν αδύναμοι»
Όπως αναφέρει το ρεπορτάζ οι ΗΠΑ προέβησαν σε αντίποινα παρά το γεγονός ότι δεν είχαν ακόμη διαπιστώσει αν το Ιράν κατέρριψε σκόπιμα το ελικόπτερο όταν ο Τραμπ αποφάσισε να διατάξει στρατιωτική αντίδραση.
Δύο ανώτεροι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου δήλωσαν στο Axios ότι, ακόμη και αν το αμερικανικό ελικόπτερο Apache καταρρίφθηκε τυχαία από ένα ιρανικό drone, οι ΗΠΑ έπρεπε να αντιδράσουν για να δείξουν ότι δεν αποδέχονται τις ενέργειες του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ. «Αν δεν αντιδρούσαμε, θα φαινόμασταν αδύναμοι και θα επηρεαζόταν αρνητικά η θέση μας στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν», δήλωσε ένας από τους αξιωματούχους.
Ωστόσο, και οι δύο αξιωματούχοι κατέστησαν σαφές ότι οι ΗΠΑ θεωρούσαν τις επιθέσεις τους «αναλογικές και χειρουργικές», προκειμένου να διατηρήσουν ζωντανές τις συνομιλίες. Στόχευσαν συστήματα ραντάρ και ελέγχου drone, αποφεύγοντας ταυτόχρονα απώλειες για το Ιράν.
Πριν από τις επιθέσεις, οι ΗΠΑ φέρεται να κατέστησαν σαφές στο Ιράν ότι οι στόχοι θα αφορούσαν αποκλειστικά στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Την Τρίτη, γύρω στις 5 μ.μ. ώρα Ανατολικής Ακτής, όταν τα μαχητικά αεροσκάφη των ΗΠΑ βρίσκονταν καθ’ οδόν, ο Λευκός Οίκος έστειλε μηνύματα στους Ιρανούς ότι θα στόχευαν μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
«Είπαμε στους Ιρανούς ότι αν οι πιλότοι σκοτώνονταν, σήμερα θα βρισκόμασταν σε εντελώς διαφορετική κατάσταση», δήλωσε ένας αξιωματούχος των ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τα μέσα ενημέρωσης, ο Λευκός Οίκος, λίγες ώρες πριν από τη διεξαγωγή των επιθέσεων, προσπάθησε για άλλη μια φορά να λάβει απάντηση από τους Ιρανούς διαπραγματευτές σχετικά με την τελευταία πρόταση του Τραμπ, η οποία περιελάμβανε παραχωρήσεις προς το καθεστώς — χωρίς όμως να λάβει καμία απάντηση.
Ένας Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Λευκός Οίκος κατέστησε σαφές στους Ιρανούς ότι «ο χρόνος τελείωνε». Οι Ιρανοί δήλωσαν ότι δεν είχαν ακόμη απάντηση και προειδοποίησαν ότι θα απαντήσουν σε οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση. Το Ιράν τελικά αντέδρασε, αλλά με περιορισμένο τρόπο.
Στην Τεχεράνη οι Καταριανοί διαπραγματευτές
Παράλληλα, οι μεσολαβητές του Κατάρ διεξήγαγαν συνομιλίες στην Τεχεράνη με την ελπίδα να επαναφέρουν τις διαπραγματεύσεις σε τροχιά και να γεφυρώσουν τις εναπομένουσες διαφορές.
Όπως ανέφεραν στους Times of Israel, Άραβες και Αμερικανοί αξιωματούχοι, οι διαπραγματευτές από το Κατάρ έχουν ήδη συναντηθεί με τον υπουργό Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί.
Καθώς οι Καταριανοί και οι Ιρανοί συναντήθηκαν σήμερα, Τετάρτη, ο Τραμπ προέβη σε νέες απειλές. «Θα τους χτυπήσουμε ξανά σκληρά σήμερα, σε περίπτωση που το χάσετε, επειδή δεν ανοίγετε την τηλεόρασή σας και θα δούμε τι θα συμβεί με τη συμφωνία», ανέφερε ο Αμερικανός πρόεδρος, ο οποίος κατηγόρησε την Τεχεράνη πως «μας παίζει σαν κορόιδα». Ο πρόεδρος του Ιράν αντέτεινε ότι οι απειλές του Τραμπ δεν έδειχναν δύναμη, αλλά «απελπισία».
Δύο αξιωματούχοι των ΗΠΑ δήλωσαν στο Axios ότι ελπίζουν οι επιθέσεις της Τρίτης να βοηθήσουν στο να κινηθούν οι Ιρανοί και να ανταποκριθούν στην πρόταση του Τραμπ και ότι οι απειλές αποτελούν μέρος της ίδιας προσπάθειας.
«Η συμφωνία παραμένει στο τραπέζι, αλλά ο πρόεδρος είναι έτοιμος να κάνει τους Ιρανούς να πληρώσουν το τίμημα αν συνεχίσουν να καθυστερούν και να χρονοτριβούν», δήλωσε ένας αξιωματούχος των ΗΠΑ.
Το χρονικό που οδήγησε στις επιθέσεις των ΗΠΑ
Ο Τραμπ θα μπορούσε κάλλιστα να είχε συνάψει μια αρχική συμφωνία με το Ιράν στα τέλη του περασμένου μήνα, αν είχε αποδεχτεί τους όρους που είχαν διαπραγματευτεί οι απεσταλμένοι του.
Αντ’ αυτού, αποφάσισε μετά από μια συνεδρίαση στο «Δωμάτιο Επιχειρήσεων» στις 29 Μαΐου να στείλει στους Ιρανούς αίτημα για δύο τροποποιήσεις στο σχέδιο μνημονίου κατανόησης, με στόχο τον τερματισμό του πολέμου και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Τα αιτήματα του Τραμπ ήταν το Ιράν να συμφωνήσει να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουράνιο εντός 60 ημερών και να δεσμευτεί να μην επιβάλλει τέλη σε κανένα πλοίο που διέρχεται από το Στενά.
Σε αντάλλαγμα, ο Τραμπ ήταν πρόθυμος να συμφωνήσει ότι ο περιορισμός του εμπλουτισμού θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σε ιρανικό έδαφος, υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) — μια σημαντική παραχώρηση, λαμβάνοντας υπόψη ότι προηγουμένως είχε επιμείνει να γίνει στο εξωτερικό.
Ο Αμπάς Αραγτσί είπε στους μεσολαβητές και στις ΗΠΑ ότι θα χρειαζόταν τέσσερις ή πέντε ημέρες για να δώσει απάντηση, σύμφωνα με μία περιφερειακή πηγή που συμμετείχε στη διαμεσολάβηση και έναν Αμερικανό αξιωματούχο.
Αυτό μετατράπηκε σε ένα διπλωματικό παιχνίδι αναμονής σχεδόν δύο εβδομάδων, κατά τη διάρκεια του οποίου ο Τραμπ απογοητευόταν όλο και περισσότερο από την αρνητική, ακόμη και ειρωνική κάλυψη των μέσων ενημέρωσης σχετικά με τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις του για μια συμφωνία, καθώς και από την κριτική των σκληροπυρηνικών ότι ήταν επιεικής απέναντι στο Ιράν.
Και για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, οι Ιρανοί δήλωναν δημόσια και ιδιωτικά ότι περίμεναν να αποδεσμευτούν εκ των προτέρων κάποιων δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων, παρά την επιμονή του Τραμπ ότι αυτό θα γινόταν μόνο αφού εκπληρωθούν ορισμένες δεσμεύσεις.
Ο Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ο Τραμπ ήταν απογοητευμένος από αυτά τα σχόλια και ότι η θέση του δεν είχε αλλάξει, σημείωσε όμως ότι οι Ιρανοί θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν δισεκατομμύρια από τα δεσμευμένα κεφάλαια αν άρχιζαν να ικανοποιούν τις απαιτήσεις του Αμερικανού προέδρου σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές και οι περιφερειακοί μεσολαβητές προειδοποίησαν τους Ιρανούς αρκετές φορές τις τελευταίες 12 ημέρες ότι έπρεπε να απαντήσουν πριν εμφανιστούν «σαμποτέρ» που θα υπονόμευαν τις διαπραγματεύσεις ή πριν κάποιο τακτικό περιστατικό οδηγήσει σε έξαρση των εντάσεων, ανέφεραν οι πηγές.
Το περασμένο Σάββατο, ο Αραγτσί είπε στους περιφερειακούς μεσολαβητές ότι είχε στείλει την ιρανική απάντηση στον ανώτατο ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ για έγκριση και ήλπιζε να την παραδώσει στον Λευκό Οίκο μέχρι την Κυριακή. Μια μέρα αργότερα, το Ισραήλ χτύπησε τη Βηρυτό, το Ιράν εξαπέλυσε πυραυλική επίθεση εναντίον του Ισραήλ και οι Ισραηλινοί αντέδρασαν με επιθέσεις εναντίον της Τεχεράνης.
«Είπαμε στους Ιρανούς ότι έκαναν μεγάλο λάθος εξαπολύοντας την επίθεση εναντίον του Ισραήλ, επειδή έδωσαν μια χρυσή ευκαιρία στον Μπίμπι να χαλάσει τις διαπραγματεύσεις», δήλωσε μια περιφερειακή πηγή που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις, αναφερόμενη στον Ισραηλινό πρωθυπουργό, Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Δύο περιφερειακές πηγές ισχυρίστηκαν ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν ήταν κοντά σε συμφωνία πριν από την κλιμάκωση της έντασης μεταξύ Ισραήλ και Τεχεράνης, αλλά στη συνέχεια οι Ιρανοί φάνηκαν να διστάζουν να υποκύψουν στις ισραηλινές επιθέσεις, συμφωνόντας. Ένας Ισραηλινός αξιωματούχος ισχυρίστηκε ότι η συμπεριφορά του Ιράν αντανακλούσε την πεποίθηση του Χαμενεΐ και των κορυφαίων διοικητών του ότι είχαν το πάνω χέρι. Στη συνέχεια, συνέβη το περιστατικό με το ελικόπτερο και οι νέες απειλές του Τραμπ.
Ιρανοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι πραγματοποίησαν παράλληλες συνομιλίες με μεσολαβητές από το Κατάρ στη Ντόχα τις τελευταίες δύο ημέρες, σύμφωνα με περιφερειακή πηγή.
Οι Καταριανοί προσπάθησαν να οργανώσουν τριμερή συνάντηση, αλλά σύμφωνα με το Κανάλι 12, το Ιράν αρνήθηκε να πραγματοποιήσει τριμερή συνάντηση στη Ντόχα με Αμερικανούς και αξιωματούχους από το Κατάρ για να συζητήσουν τις διαπραγματεύσεις, με σκοπό να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικού όπλου και να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία το Ιράν έκλεισε μετά την έναρξη των αμερικανο-ισραηλινών επιθέσεων.
Οι απεσταλμένοι του Τραμπ και οι περιφερειακοί μεσολαβητές εξακολουθούν να προσπαθούν να καταλήξουν σε συμφωνία, αλλά οι τελευταίες δηλώσεις του προέδρου ενδέχεται να υποδηλώνουν ότι η υπομονή του έχει εξαντληθεί.
Πηγές: Axios, Times of Israel
