Την υπογραφή της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) φέρει μία από τις πιο εκτεταμένες επιχειρήσεις των τελευταίων ετών στην Ελλάδα κατά της απάτης τύπου «καρουζέλ» στον ΦΠΑ. Οι έρευνες που πραγματοποιήθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα σε Αττική και Καστοριά ανέδειξαν ένα πολυεθνικό και ιδιαίτερα σύνθετο δίκτυο εταιρειών, με δράση σε τέσσερις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο φέρεται να προκάλεσε ζημιά τουλάχιστον 46,9 εκατ. ευρώ στους προϋπολογισμούς της ΕΕ και της Ελλάδας μέσω μη καταβληθέντος ΦΠΑ.
Εξίσου ηχηρό είναι και το επιχειρησιακό αποτύπωμα της υπόθεσης: η δέσμευση ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων —κρυπτονομισμάτων και άλλων— συνολικής αξίας εκατομμυρίων ευρώ, η οποία, σύμφωνα με τις ελληνικές Αρχές, συνιστά τη μεγαλύτερη τέτοιας κλίμακας δέσμευση σε εθνικό επίπεδο μέχρι σήμερα.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν είναι απλώς μία ακόμη υπόθεση οικονομικού εγκλήματος. Αποτυπώνει το πώς η απάτη τύπου «καρουζέλ» στον ΦΠΑ έχει εξελιχθεί σε υψηλής τεχνογνωσίας, διασυνοριακή δραστηριότητα, που αξιοποιεί εταιρικά κελύφη, «αφανείς εμπόρους» και σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία για να κρύβει τη ροή χρημάτων και να δυσκολεύει τον εντοπισμό των υπευθύνων.
Τι είναι η απάτη τύπου «καρουζέλ» στον ΦΠΑ και γιατί αποτελεί «πληγή» για την ΕΕ
Η απάτη τύπου «καρουζέλ» στον ΦΠΑ (carousel VAT fraud) είναι ένα από τα πιο γνωστά σχήματα φορολογικής εξαπάτησης στην Ευρώπη. Εκμεταλλεύεται ένα βασικό χαρακτηριστικό των ενδοκοινοτικών συναλλαγών: την απαλλαγή από τον ΦΠΑ στις διασυνοριακές πωλήσεις μεταξύ κρατών-μελών. Με απλά λόγια, αγαθά μπορούν να αλλάζουν χέρια από χώρα σε χώρα χωρίς να χρεώνεται ΦΠΑ στο σημείο της ενδοκοινοτικής πώλησης, δημιουργώντας «παράθυρα» που οι οργανωμένες ομάδες αξιοποιούν.
Στην πράξη, το σχήμα στηρίζεται συχνά σε μια αλυσίδα εταιρειών, όπου μία από αυτές —ο λεγόμενος «αφανής έμπορος» (missing trader)— εισάγει ή αποκτά αγαθά ενδοκοινοτικά χωρίς να πληρώνει ΦΠΑ, τα πουλάει στο εσωτερικό με ΦΠΑ, εισπράττει τον φόρο και στη συνέχεια «εξαφανίζεται» χωρίς να τον αποδώσει στο Δημόσιο.
Άλλες εταιρείες στην ίδια αλυσίδα μπορεί να εμφανίζονται ως νόμιμες, ζητώντας επιστροφές ΦΠΑ ή συμψηφισμούς για ποσά που στην πραγματικότητα δεν καταβλήθηκαν ποτέ. Όταν τα ίδια αγαθά «γυρίζουν» ξανά και ξανά μέσω κρατών-μελών, το σχήμα παίρνει την εικόνα «καρουζέλ», με τον ΦΠΑ να γίνεται εργαλείο παράνομου κέρδους.
Έρευνες σε Αττική και Καστοριά: το αποτύπωμα μιας μεγάλης επιχείρησης
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν γίνει γνωστά, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στην Αθήνα πραγματοποίησε έρευνες και κατασχέσεις σε διάφορες τοποθεσίες στην Αττική και την Καστοριά, στο πλαίσιο συνεχιζόμενης έρευνας για εικαζόμενη απάτη τύπου «καρουζέλ» στον ΦΠΑ. Η υπόθεση σχετίζεται με το εμπόριο μικρών ηλεκτρονικών ειδών και, παράλληλα, με νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες — στοιχείο που δείχνει πως το οικονομικό σκέλος συνοδεύεται από προσπάθεια «καθαρισμού» των παράνομων κερδών.
Η έρευνα ξεκίνησε σχεδόν έναν χρόνο πριν και, όπως προκύπτει, έχει ήδη φωτίσει ένα ιδιαίτερα περίπλοκο πλέγμα εταιρειών με έδρα τη Βουλγαρία, την Κύπρο, την Τσεχία και την Ελλάδα. Το δίκτυο φέρεται να χρησιμοποιήθηκε για διακίνηση ηλεκτρονικών ειδών σε ολόκληρη την ΕΕ, σε μια αλυσίδα συναλλαγών που δημιουργούσε πλασματικές υποχρεώσεις και «φούσκωνε» δικαιώματα επιστροφής ΦΠΑ.
Η χρονική περίοδος και το εκτιμώμενο μέγεθος της ζημιάς
Με βάση τα μέχρι τώρα ευρήματα, μεταξύ 2021 και 2025 οι ύποπτοι φέρεται να αξιοποίησαν διαδοχικά «missing traders» —εταιρείες που ιδρύονται ή χρησιμοποιούνται με αποκλειστικό στόχο την αποφυγή υποχρεώσεων ΦΠΑ— ώστε να διανέμουν προϊόντα εντός Ελλάδας και σε άλλα κράτη-μέλη, αποφεύγοντας την καταβολή του φόρου ή καθιστώντας δυνατή τη δόλια επιστροφή ΦΠΑ που ουδέποτε πληρώθηκε.
Η ζημιά που αποδίδεται στο εικαζόμενο σχήμα υπολογίζεται σε τουλάχιστον 46,9 εκατ. ευρώ από μη καταβληθέντα ποσά ΦΠΑ, πλήττοντας τόσο τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και της Ελλάδας. Επιπλέον, οι ερευνητές εντόπισαν ενδείξεις ότι ένα ακόμα ποσό 24,2 εκατ. ευρώ είτε δεν καταβλήθηκε είτε δηλώθηκε εσφαλμένα, κάτι που ανεβάζει σημαντικά την κλίμακα της υπόθεσης και δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την έκταση των παρατυπιών.
Κατασχέσεις και «πάγωμα» ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων: το πιο εντυπωσιακό εύρημα
Οι έρευνες στόχευσαν τόσο εταιρικές έδρες όσο και κατοικίες διαχειριστών. Την επιχειρησιακή υλοποίηση ανέλαβε η υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων Σωμάτων Ασφαλείας, η οποία διενεργεί και την ποινική έρευνα, με υποστήριξη από την υποδιεύθυνση Ψηφιακής Εγκληματολογικής Έρευνας και Ανάλυσης της ΔΕΕ. Από τις έρευνες κατασχέθηκαν μεγάλες ποσότητες εγγράφων, λογιστικών αρχείων και ψηφιακών αποδεικτικών στοιχείων — υλικό που συνήθως αποτελεί «κλειδί» για να χαρτογραφηθεί η διαδρομή τιμολογίων, πληρωμών και πραγματικών δικαιούχων.
Παράλληλα, κατασχέθηκαν 99.000 ευρώ σε μετρητά και τρία πολυτελή αυτοκίνητα. Ωστόσο, εκεί που η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα είναι στο ψηφιακό σκέλος: δεσμεύτηκαν κρυπτονομίσματα αξίας περίπου 900.000 ευρώ και άλλα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία αξίας περίπου 4,5 εκατ. ευρώ. Κατά τις ελληνικές Αρχές, πρόκειται για τη μεγαλύτερη δέσμευση ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ σε εθνικό επίπεδο, γεγονός που δείχνει τόσο το μέγεθος των ποσών όσο και την αυξανόμενη χρήση ψηφιακών μέσων για απόκρυψη κεφαλαίων.
Η ανεύρεση και η δέσμευση αυτών των περιουσιακών στοιχείων, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, επιτεύχθηκε μέσω προηγμένης ψηφιακής εγκληματολογικής ανάλυσης και στοχευμένων ερευνών που επέτρεψαν την παράκαμψη πολύπλοκων ψηφιακών εμποδίων. Με άλλα λόγια, η έρευνα δεν περιορίστηκε στα «παραδοσιακά» στοιχεία (τιμολόγια, λογιστικά βιβλία, τραπεζικές κινήσεις), αλλά επεκτάθηκε αποφασιστικά και στο ψηφιακό αποτύπωμα των εμπλεκομένων.
