Περίπου 40.000 δημόσιοι υπάλληλοι αναμένεται να λάβουν το φθινόπωρο μπόνους επίτευξης στόχων, σε μια εξέλιξη που σηματοδοτεί την επόμενη φάση του συστήματος κινήτρων και ανταμοιβής στο Δημόσιο. Η φετινή εφαρμογή έρχεται ενισχυμένη, όχι μόνο επειδή ο ετήσιος προϋπολογισμός διπλασιάζεται στα 40 εκατ. ευρώ, αλλά κυρίως επειδή το μπόνους επίτευξης στόχων «δένει» πιο αυστηρά με μετρήσιμα αποτελέσματα. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: το μπόνους να μην εκλαμβάνεται ως μια απλή πρόσθετη οικονομική παροχή, αλλά ως εργαλείο που μεταφράζεται σε καλύτερη καθημερινή εξυπηρέτηση του πολίτη.
Το πλαίσιο, όπως προκύπτει από τις διαθέσιμες πληροφορίες, δείχνει ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να περάσει από ένα μοντέλο επιβράβευσης που συχνά στηριζόταν σε γενικές ή και υποκειμενικές εκτιμήσεις, σε ένα σύστημα που πατά πάνω σε δεδομένα, δείκτες και απτά αποτελέσματα. Με απλά λόγια, δεν ζητείται απλώς να αυξηθούν οι δικαιούχοι του μπόνους επίτευξης στόχων, αλλά να φανεί η διαφορά στις υπηρεσίες: πιο γρήγορες διαδικασίες, λιγότερες καθυστερήσεις, καλύτερη οργάνωση και πιο προβλέψιμη λειτουργία.
Αυξημένος προϋπολογισμός και περισσότερες δυνατότητες επιβράβευσης
Μέχρι σήμερα, το κονδύλι που συνδεόταν με την επίτευξη στόχων των ετήσιων σχεδίων δράσης ανερχόταν στα 20 εκατ. ευρώ. Με την αύξησή του στα 40 εκατ. ευρώ, δημιουργείται δημοσιονομικός χώρος ώστε να επιβραβευθεί σημαντικά μεγαλύτερος αριθμός εργαζομένων, αλλά και να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στην επίτευξη συγκεκριμένων μετρήσιμων στόχων.
Η εκτίμηση για περίπου 40.000 δικαιούχους προκύπτει από την εμπειρία εφαρμογής του μέτρου τα προηγούμενα έτη, σε συνδυασμό με την επέκταση του διαθέσιμου «καλαθιού» ανταμοιβών. Στην πράξη, για αρκετούς δικαιούχους το μπόνους επίτευξης στόχων μπορεί να ισοδυναμεί με έναν επιπλέον μισθό, καθώς υπολογίζεται περίπου στο 15% των ετήσιων απολαβών. Πρόκειται για ένα ισχυρό κίνητρο σε έναν χώρο όπου οι αποδοχές ακολουθούν αυστηρούς κανόνες και οι πρόσθετες αμοιβές είναι παραδοσιακά περιορισμένες.
Παράλληλα, στην ευρύτερη εικόνα συνυπολογίζονται και άλλες «οδεύσεις» επιβράβευσης: εργαζόμενοι που ανταμείβονται μέσω προγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς και όσοι εντάσσονται σε σχήματα που σχετίζονται με την επίτευξη δημοσιονομικών στόχων. Οι μέχρι τώρα ωφελούμενοι από τις διάφορες κατηγορίες επιβράβευσης υπολογίζονται περίπου στους 30.000. Με την ενίσχυση του βασικού κονδυλίου, η συνολική «δεξαμενή» δικαιούχων εκτιμάται ότι μπορεί να ανέβει προς την περιοχή των 40.000.
Μπόνους επίτευξης στόχων: Τα 4 κριτήρια για την επιβράβευση
Η πιο ουσιαστική αλλαγή, ωστόσο, δεν είναι μόνο το ύψος του κονδυλίου ή ο αριθμός των δικαιούχων. Είναι η «φιλοσοφία» πίσω από το μέτρο: το μπόνους επίτευξης στόχων επιχειρείται να συνδεθεί στενότερα με το πραγματικό, μετρήσιμο αποτέλεσμα μιας υπηρεσίας και όχι απλώς με την ολοκλήρωση μιας δράσης «στα χαρτιά».
Κεντρικό εργαλείο για αυτή τη μετάβαση είναι οι Κρίσιμοι Δείκτες Απόδοσης (Key Performance Indicators – KPIs). Με αυτούς, η αξιολόγηση μεταφέρεται από το επίπεδο της εντύπωσης στο επίπεδο των δεδομένων, ώστε η επιβράβευση να είναι πιο δίκαιη, πιο διαφανής και ουσιαστικά συγκρίσιμη από φορέα σε φορέα.
Τα τέσσερα βασικά ερωτήματα-κριτήρια που τίθενται είναι:
1) Μειώθηκε ο χρόνος εξυπηρέτησης των πολιτών;
Η ταχύτητα είναι ο δείκτης που βιώνει πρώτος ο πολίτης. Μικρότερη αναμονή, γρηγορότερη διεκπεραίωση και λιγότερες επαναλαμβανόμενες επισκέψεις για το ίδιο θέμα είναι σημάδια βελτίωσης που δεν αμφισβητούνται εύκολα.
2) Ολοκληρώθηκαν τα έργα στον προβλεπόμενο χρόνο;
Η τήρηση χρονοδιαγραμμάτων δείχνει καλύτερο σχεδιασμό, αποτελεσματικότερο συντονισμό και συστηματική παρακολούθηση. Όταν ένα έργο τελειώνει χωρίς διαρκείς παρατάσεις, η ωφέλεια επιστρέφει νωρίτερα στην κοινωνία και μειώνεται το κόστος των καθυστερήσεων.
3) Επιταχύνθηκαν οι διοικητικές διαδικασίες;
Εδώ εξετάζεται η λειτουργικότητα του μηχανισμού: πόσο χρόνο κάνει ένα αίτημα να «περάσει» μέσα στη διοίκηση, πόσα βήματα απαιτούνται, πόσα δικαιολογητικά, πόσες εγκρίσεις και πού εντοπίζονται τα σημεία συμφόρησης.
4) Επιτεύχθηκαν οι στρατηγικοί στόχοι του φορέα;
Πέρα από την καθημερινή ρουτίνα, κάθε οργανισμός έχει ευρύτερες προτεραιότητες. Η επίτευξη στόχων που συνδέονται με το ετήσιο σχέδιο δράσης αποτυπώνει το συνολικό αποτέλεσμα και δείχνει αν η υπηρεσία κινείται με συνέπεια προς τις προτεραιότητες που έχουν τεθεί.
Επέκταση του συστήματος σε δήμους, νοσοκομεία και περισσότερους φορείς
Μια δεύτερη κρίσιμη εξέλιξη είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής. Στο σχήμα ανταμοιβής συμμετέχουν πλέον όλα τα υπουργεία, οι εποπτευόμενοι φορείς τους και οι ανεξάρτητες Αρχές, ενώ το σύστημα επεκτείνεται σταδιακά και σε τομείς με έντονη, καθημερινή επαφή με τον πολίτη: τοπική αυτοδιοίκηση, νοσοκομεία και επιπλέον δημόσιους φορείς.
Η σημασία αυτής της επέκτασης είναι βαθιά πρακτική. Σε έναν δήμο, η καθυστέρηση σε μια βεβαίωση, μια άδεια ή μια απλή διοικητική πράξη γίνεται άμεσα αντιληπτή και επηρεάζει την καθημερινότητα. Στα νοσοκομεία, η οργάνωση και η ταχύτητα δεν είναι απλώς ζήτημα ευκολίας, αλλά συχνά ζήτημα ουσίας. Αν, λοιπόν, το μοντέλο λειτουργήσει όπως σχεδιάζεται, οι δείκτες δεν θα μείνουν μια εσωτερική αναφορά, αλλά θα αποτυπώνονται στην εμπειρία του πολίτη.
Ψηφιακά εργαλεία και τεχνητή νοημοσύνη για τα KPIs
Για να στηριχθεί η μετάβαση σε μια πιο «δεδομενοκεντρική» διοίκηση, αναπτύσσονται ψηφιακά εργαλεία που θα βοηθούν στον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των KPIs. Στο νέο μοντέλο μπαίνει πιο ενεργά και η τεχνητή νοημοσύνη, με στόχο να αυτοματοποιούνται διαδικασίες, να εντοπίζονται καθυστερήσεις, να παράγονται αναφορές προόδου και να διαμορφώνονται πιο ρεαλιστικοί και συγκρίσιμοι στόχοι.
Η ουσία είναι απλή: ένα σύστημα μπόνους δεν μπορεί να σταθεί χωρίς αξιόπιστη μέτρηση. Αν δεν υπάρχει καθαρή εικόνα για το «πριν» και το «μετά», ούτε η επιβράβευση είναι δίκαιη, ούτε η διοίκηση μπορεί να βελτιωθεί με συνέπεια.
Συνολικά, το μπόνους επίτευξης στόχων για περίπου 40.000 δημόσιους υπαλλήλους αποτυπώνει μια προσπάθεια να συνδεθεί η ανταμοιβή με χειροπιαστά αποτελέσματα και να δημιουργηθεί μια κουλτούρα στόχων σε περισσότερους φορείς του Δημοσίου. Αν οι δείκτες εφαρμοστούν σωστά, με διαφάνεια και κοινά μέτρα σύγκρισης, το τελικό κριτήριο επιτυχίας δεν θα είναι μόνο πόσοι θα πάρουν το μπόνους επίτευξης στόχων, αλλά αν ο πολίτης θα δει πραγματική διαφορά: λιγότερη ταλαιπωρία, πιο γρήγορη εξυπηρέτηση και ένα Δημόσιο που λειτουργεί με μεγαλύτερη συνέπεια και αποτελεσματικότητα.
