Τη σημασία του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό ως βασικού εργαλείου εθνικού σχεδιασμού αναγνωρίζουν οι ξενοδόχοι, επισημαίνοντας όμως ότι ο τρόπος με τον οποίο τίθενται ορισμένοι κανόνες χρειάζεται επανεξέταση. Για την Πανελλήνια Ομοσπονδία Ξενοδόχων (ΠΟΞ), ένα αποτελεσματικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό οφείλει να προστατεύει το περιβάλλον και το τοπίο, αλλά ταυτόχρονα να προσφέρει σαφείς, ρεαλιστικές προϋποθέσεις για επενδύσεις, λειτουργική αδειοδότηση και αναβάθμιση υποδομών. Διαφορετικά, προειδοποιεί, οι οριζόντιες ρυθμίσεις κινδυνεύουν να αυξήσουν τη γραφειοκρατία, το κόστος και την αβεβαιότητα για τις νόμιμες επιχειρήσεις, χωρίς να επιλύουν τα πραγματικά προβλήματα των προορισμών.
Οι ξενοδόχοι υπογραμμίζουν ότι η Ελλάδα δεν είναι ένας ενιαίος, ομοιογενής τουριστικός «χώρος». Άλλες είναι οι ανάγκες ενός νησιωτικού προορισμού με περιορισμένους υδάτινους πόρους, άλλες μιας ορεινής περιοχής που χρειάζεται ενίσχυση της προσβασιμότητας, και άλλες ενός αστικού κέντρου όπου κυριαρχούν οι πιέσεις από τη βραχυχρόνια μίσθωση. Γι’ αυτό, όπως σημειώνει η ΠΟΞ, το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό πρέπει να λειτουργεί ως πλαίσιο κατευθύνσεων με τεκμηριωμένα, τοπικά προσαρμοσμένα κριτήρια, και όχι ως «μία λύση για όλους».
Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό: Αντιδράσεις για τα όρια στις ξενοδοχειακές μονάδες
Κεντρικό σημείο των επιφυλάξεων της ΠΟΞ αφορά τον καθορισμό συγκεκριμένων ορίων δυναμικότητας και κλινών για τις ξενοδοχειακές μονάδες. Η Ομοσπονδία εκτιμά ότι τα οριζόντια όρια, όταν δεν συνοδεύονται από σαφώς τεκμηριωμένα και αντικειμενικά κριτήρια, δεν αντανακλούν τα πραγματικά δεδομένα κάθε περιοχής: τις υποδομές, τη ζήτηση, την εποχικότητα, την υφιστάμενη δόμηση, αλλά και τις περιβαλλοντικές αντοχές.
Σύμφωνα με τους ξενοδόχους, τέτοιου τύπου ρυθμίσεις μπορεί να φέρουν αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Αντί να περιορίσουν την πίεση στο τοπίο, υπάρχει κίνδυνος να οδηγήσουν σε απαξίωση ιδιοκτησιών και επενδυτικών σχεδίων, σε κατάτμηση γης για να «χωρέσουν» μικρότερες μονάδες, ακόμη και σε αύξηση της συνολικής δομημένης επιφάνειας. Επιπλέον, περιορισμοί που δεν λαμβάνουν υπόψη τις οικονομίες κλίμακας μπορεί να επηρεάσουν τη βιωσιμότητα μιας επένδυσης, ειδικά σε περιοχές όπου οι λειτουργικές δαπάνες είναι ήδη υψηλές (μεταφορές, ενέργεια, διαχείριση αποβλήτων).
Η ΠΟΞ δεν αμφισβητεί την ανάγκη να υπάρχουν κανόνες. Ζητά, όμως, αυτοί οι κανόνες να βασίζονται σε στοιχεία, συγκρίσιμους δείκτες και ρεαλιστικές παραδοχές, ώστε να μην τιμωρούνται οι οργανωμένες και αδειοδοτημένες μορφές φιλοξενίας, οι οποίες συνήθως διαθέτουν και υψηλότερες υποχρεώσεις συμμόρφωσης.
Η βραχυχρόνια μίσθωση στο επίκεντρο της συζήτησης
Ένα δεύτερο ζήτημα που αναδεικνύει η Ομοσπονδία αφορά τη βραχυχρόνια μίσθωση και την ασυμμετρία στη ρύθμισή της σε σχέση με τα ξενοδοχεία. Όπως υποστηρίζει, οι νόμιμα αδειοδοτημένες ξενοδοχειακές επιχειρήσεις λειτουργούν μέσα σε ένα απαιτητικό πλαίσιο κανόνων (προδιαγραφές, έλεγχοι, φορολογία, όροι λειτουργίας), ενώ για τη βραχυχρόνια μίσθωση—η οποία έχει ενισχύσει κατακόρυφα την παρουσία της σε πολλούς προορισμούς—οι προβλέψεις παραμένουν συχνά γενικές και λιγότερο δεσμευτικές ως προς τις χωρικές και λειτουργικές επιπτώσεις.
Για τους ξενοδόχους, ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό δεν μπορεί να αντιμετωπίζει με διαφορετικούς κανόνες δραστηριότητες που, στην πράξη, ασκούν αντίστοιχες πιέσεις στις ίδιες υποδομές: ύδρευση, αποχέτευση, απορρίμματα, οδικό δίκτυο, στάθμευση, αλλά και στην καθημερινότητα των κατοίκων. Αν δεν υπάρξει πιο ισορροπημένη προσέγγιση, σημειώνουν, οι περιορισμοί θα βαραίνουν δυσανάλογα όσους έχουν επενδύσει σε οργανωμένες μονάδες, ενώ οι πιέσεις θα συνεχίσουν να μεταφέρονται αλλού, χωρίς πραγματική αποσυμφόρηση.
Επενδύσεις στις υποδομές αντί για νέους περιορισμούς
Η ΠΟΞ επιμένει ότι η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στην επιβολή περιορισμών. Χρειάζεται παράλληλα ένα σχέδιο αναβάθμισης υποδομών που να ακολουθεί—και όπου είναι δυνατόν να προλαμβάνει—την τουριστική ζήτηση. Στο επίκεντρο μπαίνουν η επάρκεια και η ορθολογική διαχείριση του νερού, η ενέργεια και η ανθεκτικότητα των δικτύων, η διαχείριση αποβλήτων και λυμάτων, καθώς και οι μεταφορές και η προσβασιμότητα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η φέρουσα ικανότητα κάθε προορισμού, όπως τονίζουν οι ξενοδόχοι, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα στατικό «ταβάνι» που απλώς επιβάλλεται με αριθμούς. Είναι ένα δυναμικό μέγεθος, που μεταβάλλεται ανάλογα με τις πραγματικές συνθήκες, τις τεχνολογικές λύσεις, τις νέες υποδομές και την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης. Με άλλα λόγια, ένας προορισμός μπορεί να φιλοξενεί περισσότερους επισκέπτες με μικρότερο αποτύπωμα, όταν υπάρχουν οι κατάλληλες επενδύσεις και κανόνες λειτουργίας.
Κανόνες προσαρμοσμένοι σε κάθε προορισμό, με σαφήνεια και προβλεψιμότητα
Η Ομοσπονδία θεωρεί ότι ένα ενιαίο σύστημα ορίων και απαγορεύσεων δεν μπορεί να απαντήσει στις διαφορετικές προκλήσεις της χώρας: άλλες περιοχές χρειάζονται προστασία από υπερσυγκέντρωση, άλλες κίνητρα για αναβάθμιση, άλλες στήριξη για επιμήκυνση της σεζόν και διαφοροποίηση του προϊόντος. Το ζητούμενο, σύμφωνα με την ΠΟΞ, είναι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό που θα συνδυάζει ουσιαστική περιβαλλοντική προστασία με δυνατότητα υλοποίησης επενδύσεων, ξεκάθαρους κανόνες αδειοδότησης και ενεργή πολιτική υποδομών.
Καταλήγοντας, οι ξενοδόχοι ξεκαθαρίζουν ότι δεν ζητούν απουσία ρυθμίσεων, αλλά καλύτερες ρυθμίσεις: τεκμηριωμένες, δίκαιες και εφαρμόσιμες. Ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό που περιορίζεται στην επιβολή γενικών ορίων, χωρίς να αντιμετωπίζει τις πραγματικές ανάγκες των προορισμών και χωρίς να συνοδεύεται από σχέδιο υποδομών, δεν λύνει το πρόβλημα—το μεταθέτει. Αντίθετα, ένα πλαίσιο με τοπική προσαρμογή, ισόρροπη αντιμετώπιση όλων των μορφών φιλοξενίας και προτεραιότητα στις υποδομές μπορεί να δώσει την απαιτούμενη προβλεψιμότητα στην αγορά και να στηρίξει έναν τουρισμό πιο ανθεκτικό, ποιοτικό και βιώσιμο.
