Την ανάγκη να επιστρέψει το Κυπριακό σε τροχιά ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, χωρίς αυταπάτες αλλά και χωρίς να αγνοείται όσα έχουν ήδη κατακτηθεί, ανέδειξε ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης μετά τη συνάντησή του με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες.
Στον πυρήνα των δηλώσεών του βρέθηκε η επανέναρξη των συνομιλιών από το Κραν Μοντανά, στη βάση του διαπραγματευτικού κεκτημένου και των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το μήνυμα ήταν σαφές: η διαδικασία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως νέα αρχή, αλλά ως συνέχεια μιας πορείας που διακόπηκε και οφείλει να ξαναπιάσει το νήμα από το σημείο όπου έμεινε.
Ο Πρόεδρος χαρακτήρισε σημαντική εξέλιξη το γεγονός ότι όλες οι πλευρές ανταποκρίθηκαν θετικά στην προοπτική σύγκλησης μιας διευρυμένης διάσκεψης. Την ίδια στιγμή, τόνισε πως η θετική ανταπόκριση δεν αρκεί από μόνη της: απαιτείται σωστή προετοιμασία, ξεκάθαρος προσανατολισμός και συγκεκριμένος στόχος, ώστε η διάσκεψη να μην περιοριστεί σε μια ακόμη συνάντηση χωρίς ουσία, αλλά να αποτελέσει αφετηρία για πραγματική επανεκκίνηση.
Επανέναρξη των συνομιλιών από το Κραν Μοντανά: «Δεν ξεκινάμε από το μηδέν»
Ο κ. Χριστοδουλίδης στάθηκε σε τρία βασικά δεδομένα που αποκόμισε από τις επαφές των τελευταίων ημερών. Πρώτο και καθοριστικό, όπως είπε, είναι η δέσμευση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ να εργαστεί προσωπικά για την επανέναρξη της διαδικασίας. Η εμπλοκή του ίδιου του Αντόνιο Γκουτέρες θεωρείται κρίσιμη, καθώς προσδίδει βάρος και πολιτική ώθηση σε μια προσπάθεια που, τα τελευταία χρόνια, συχνά έμοιαζε να κινείται περισσότερο στη σφαίρα των προθέσεων παρά των αποφάσεων.
Δεύτερο σημείο αναφοράς είναι η ξεκάθαρη σύνδεση της προσπάθειας με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και με το διαπραγματευτικό κεκτημένο που διαμορφώθηκε μέχρι και το Κραν Μοντανά. «Δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Αξιοποιούμε το διαπραγματευτικό κεκτημένο», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι αυτή η παράμετρος καταγράφεται πλέον ως κοινός τόπος στη συζήτηση. Η φράση αυτή δεν έχει μόνο επικοινωνιακή αξία· λειτουργεί και ως πολιτική γραμμή άμυνας απέναντι σε προσπάθειες μετατόπισης της βάσης των συνομιλιών ή επαναδιαπραγμάτευσης όσων ήδη συμφωνήθηκαν σε επίπεδο συγκλίσεων.
Τρίτον, ο Πρόεδρος υπογράμμισε τη σημασία της θετικής ανταπόκρισης όλων για τη διευρυμένη διάσκεψη, επιμένοντας όμως ότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς να γίνει, αλλά να οδηγήσει σε αποτέλεσμα. Με άλλα λόγια, η επιτυχία θα κριθεί από το αν θα υπάρξει ανακοίνωση της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων από το σημείο διακοπής τους στο Κραν Μοντανά, και όχι από το αν θα πραγματοποιηθεί μια ακόμη διαδικαστική συνάντηση.
Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η προετοιμασία για τη διευρυμένη διάσκεψη
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο κ. Χριστοδουλίδης στη δυνατότητα ενεργότερης εμπλοκής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτι που —όπως υπενθύμισε— η κυπριακή πλευρά επιδίωκε συστηματικά από την 1η Μαρτίου 2023. Η εμπλοκή της ΕΕ, σύμφωνα με τον Πρόεδρο, μπορεί να λειτουργήσει σε δύο κρίσιμα επίπεδα.
Πρώτον, στην ίδια την ουσία των διαπραγματεύσεων, ειδικά σε κεφάλαια όπου δεν υπάρχουν συγκλίσεις ή όπου η τεχνική πολυπλοκότητα απαιτεί εξειδικευμένη στήριξη. Η ΕΕ, με το νομικό και θεσμικό της πλαίσιο, μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση εφαρμόσιμων λύσεων που να αντέχουν στον χρόνο και να ευθυγραμμίζονται με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Δεύτερον, στο ευρύτερο πλαίσιο των ευρωτουρκικών σχέσεων, το οποίο, αναπόφευκτα, επηρεάζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο διεξάγονται οι συνομιλίες. Η δυνατότητα να συνδεθεί η πρόοδος σε συγκεκριμένα πεδία με την ευρωπαϊκή προοπτική και τις υποχρεώσεις της Τουρκίας αποτελεί, κατά την κυπριακή θέση, έναν πρόσθετο μοχλό που μπορεί να καταστήσει πιο ρεαλιστική την προοπτική θετικών εξελίξεων.
Ο Πρόεδρος σημείωσε ακόμη ότι η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξέφρασε ετοιμότητα για δημιουργία νομικής ομάδας η οποία θα στηρίξει τον εκπρόσωπο της ΕΕ στις συζητήσεις. Πρόκειται για μια πρακτική κίνηση που δείχνει διάθεση να υπάρξει όχι μόνο πολιτική δήλωση ενδιαφέροντος, αλλά και επιχειρησιακή συμβολή.
Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Χριστοδουλίδης ανακοίνωσε συνέχιση των επαφών με την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αλλά και με τον εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Κυπριακό. Ο στόχος είναι να «κτιστούν» οι προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν στη διευρυμένη διάσκεψη να έχει σαφές αντικείμενο και προσδοκώμενο αποτέλεσμα: την επίσημη ανακοίνωση της επανέναρξης των συνομιλιών από το Κραν Μοντανά.
«Θα μπορούσαν να είναι καλύτερα τα αποτελέσματα» – Ρεαλισμός και πίεση για ταχύτερη πρόοδο
Σε ερώτηση για το κατά πόσο είναι ικανοποιημένος από τα αποτελέσματα των επαφών με τον Γενικό Γραμματέα, ο Πρόεδρος κράτησε ισορροπημένη στάση. Αναγνώρισε τα θετικά δεδομένα, χωρίς να κρύψει ότι θα επιθυμούσε μεγαλύτερη ταχύτητα και πιο άμεσα βήματα. «Φυσικά και θα ήθελα καλύτερα αποτελέσματα», σημείωσε, διευκρινίζοντας ότι η κυπριακή πλευρά ήταν έτοιμη ακόμη και για άμεση σύγκληση διευρυμένης διάσκεψης.
Παρά την επιφύλαξη αυτή, εκτίμησε ότι η παρουσία του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο και οι συζητήσεις που έγιναν δημιουργούν μια βάση για την επόμενη φάση. Η ουσία, όπως αφήνει να εννοηθεί η Λευκωσία, είναι να αξιοποιηθεί το θετικό momentum πριν χαθεί μέσα σε καθυστερήσεις, αμφισημίες και εσωτερικές σκοπιμότητες.
Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης: χρήσιμα, αλλά όχι προϋπόθεση
Αναφερόμενος στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, ο κ. Χριστοδουλίδης ξεκαθάρισε ότι αποτελούν θετική εξέλιξη, όμως δεν πρέπει να τίθενται ως προϋπόθεση για τη σύγκληση της διευρυμένης διάσκεψης. Κατά τον ίδιο, το κρίσιμο είναι να υπάρχει κοινή αντίληψη για το σημείο εκκίνησης: οι συνομιλίες να ξεκινήσουν από εκεί όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, με έμφαση στις συγκλίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο ότι, για πρώτη φορά μετά το Κραν Μοντανά, συζητήθηκε η ουσία του Κυπριακού, με αναφορά σε συγκεκριμένα ζητήματα και στο υφιστάμενο διαπραγματευτικό κεκτημένο. Αυτή η παρατήρηση υποδηλώνει ότι η συζήτηση δεν περιορίστηκε σε γενικόλογες διακηρύξεις, αλλά άγγιξε τον πραγματικό πυρήνα του προβλήματος.
Σε σχέση με το αν η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή πλευρά αποδέχονται αυτή τη βάση, ο Πρόεδρος ανέφερε ότι, σύμφωνα με όσα μετέφερε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ μετά τις επαφές του με την τουρκική πλευρά, υπάρχει θετική ανταπόκριση για σύγκληση της διευρυμένης διάσκεψης. Η εξέλιξη αυτή, αν και δεν συνιστά από μόνη της συμφωνία επί της ουσίας, δημιουργεί ένα παράθυρο ευκαιρίας που η κυπριακή πλευρά θέλει να μετατρέψει σε συγκεκριμένη διαδικασία.
Το συμπέρασμα που επιχειρεί να περάσει ο Νίκος Χριστοδουλίδης είναι πως η επανέναρξη των συνομιλιών από το Κραν Μοντανά δεν αποτελεί απλώς επιθυμία, αλλά στρατηγική επιλογή με σαφή πολιτική λογική: να αποφευχθεί η ανακύκλωση, να αξιοποιηθεί το κεκτημένο, να υπάρξει διεθνής και ευρωπαϊκή στήριξη και να επιδιωχθεί μια διαδικασία με στόχο και αποτέλεσμα. Εκεί, άλλωστε, θα κριθεί και η αξιοπιστία της επόμενης ημέρας: αν η διευρυμένη διάσκεψη θα ανοίξει πράγματι τον δρόμο για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις ή αν θα καταγραφεί ως ακόμη μία χαμένη ευκαιρία.
