Μετά την απελευθέρωση των ομήρων, τα εμπόδια για μια μακροχρόνια ειρήνη στη Μέση Ανατολή αρχίζουν να γίνονται ορατά. Το πιο δύσκολο από αυτά ενδέχεται να είναι η Χαμάς, εξηγεί σε ανάλυσή του το CNN.
Σύμφωνα με τη νέα συμφωνία, η Χαμάς δεν αποτελεί πλέον απειλή για το Ισραήλ. Ωστόσο, παραμένει σημαντική απειλή για τους Παλαιστινίους και για την ευρύτερη ειρήνη. Την τελευταία εβδομάδα, έχουν εμφανιστεί αναφορές από περιοχές της Γάζας όπου η Χαμάς παραμένει σε έλεγχο, ότι η οργάνωση συλλαμβάνει Παλαιστίνιους που ενδέχεται να αντιταχθούν στην εξουσία της και προχωρά σε εκτελέσεις στους δρόμους.
Το CNN προειδοποιεί ότι όσο η Χαμάς παραμένει ο μόνος φορέας ασφάλειας για τον πληθυσμό της Γάζας, δεν υπάρχει ελπίδα για την ανοικοδόμηση της Λωρίδας ούτε για μια μακροπρόθεσμη ειρήνη.
Ο νέος χάρτης της Γάζας
Η πρώτη φάση της συμφωνίας του Τραμπ για τη Γάζα ουσιαστικά διαιρεί την περιοχή, με τις ισραηλινές δυνάμεις να ελέγχουν περισσότερο από το ήμισυ του εδάφους και τη Χαμάς το υπόλοιπο.
Αυτή η οριοθέτηση υπογραμμίζεται με μια κίτρινη γραμμή και, σύμφωνα με το σχέδιο, θα παραμείνει ως έχει μέχρι να αντικαταστήσει τις ισραηλινές μονάδες μια προσωρινή διεθνής δύναμη ασφαλείας.
Αυτός ο νέος χάρτης αποτελεί μια τεράστια υποχώρηση της Χαμάς — κάτι που η τρομοκρατική οργάνωση δεν είχε ποτέ εξετάσει κατά τη διάρκεια ενός έτους δύσκολων διαπραγματεύσεων για την κατάπαυση του πυρός.
Το αποτέλεσμα ανταποκρίνεται επίσης σε ένα από τα βασικά αιτήματα του Ισραήλ από την αρχή: να διασφαλιστεί ότι η Χαμάς δεν θα μπορέσει ποτέ ξανά να ανασυγκροτηθεί δίπλα ή οπουδήποτε κοντά στα σύνορα του Ισραήλ.
Αλλά τι γίνεται με τη Χαμάς στις περιοχές πάνω από την κίτρινη γραμμή; Η συμφωνία του Τραμπ αναφέρει ότι ακόμη και εκεί η οργάνωση πρέπει να αφοπλιστεί και δεν μπορεί να παραμείνει στην εξουσία με οποιαδήποτε ιδιότητα. Αυτή την εβδομάδα, ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι προτίθεται να τηρήσει τη συμφωνία, προειδοποιώντας την Πέμπτη ότι αν η Χαμάς συνεχίσει να σκοτώνει ανθρώπους στη Γάζα, «δεν θα έχουμε άλλη επιλογή από το να εισβάλουμε και να τους σκοτώσουμε».
Εδώ είναι που η πορεία προς τα εμπρός γίνεται εξαιρετικά δύσκολη. Διότι η Χαμάς δεν είναι απλώς μια τρομοκρατική οργάνωση που κρύβεται για να σχεδιάζει επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ· είναι ο εδραιωμένος πολιτικός και ασφαλείας μηχανισμός για όλη τη Γάζα και έχει περάσει τις τελευταίες δύο δεκαετίες διασφαλίζοντας ότι δεν μπορεί να υπάρξει κανένας Παλαιστίνιος ανταγωνιστής της εξουσίας της.
Ένα ιστορικό τρομοκρατίας
Η Χαμάς είναι μια τρομοκρατική οργάνωση που έχει ως στόχο τη δολοφονία Εβραίων και την καταστροφή του Ισραήλ. Η παρουσία της στις εκλογές του 2006 — εκλογές που υποστηρίχθηκαν από την κυβέρνηση Μπους — απειλούσε κάθε πρόοδο προς την ειρήνη. «Νομίζω ότι ένα λάθος που κάναμε με τη Χαμάς ήταν ότι θα έπρεπε να τους είχαμε πει ότι πρέπει να αφοπλιστούν αν ήθελαν να συμμετάσχουν στις εκλογές», δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Μπους, Κοντολίζα Ράις, χρόνια αργότερα.
Εν τέλει, η Χαμάς άρχισε να καταλαμβάνει βίαια την εξουσία σε όλη τη Γάζα, βασανίζοντας και σκοτώνοντας τους αντιπάλους της από το αντίπαλο κόμμα Φατάχ, το οποίο είχε δεσμευτεί για μια ειρηνευτική διαδικασία με το Ισραήλ. Η βία κορυφώθηκε τον Ιούνιο του 2007, όταν η Χαμάς ανέλαβε με τη βία τον έλεγχο ολόκληρου του θύλακα, μια κατάσταση που παραμένει μέχρι σήμερα, με τη Χαμάς να ελέγχει τη Γάζα και η Φατάχ, μέσω της Παλαιστινιακής Αρχής, να ελέγχει τμήματα της Δυτικής Όχθης.
Αυτά τα 20 χρόνια αντιπροσωπεύουν μια αποτυχία της διεθνούς κοινότητας, των Ηνωμένων Εθνών, πολλών αμερικανικών και ισραηλινών κυβερνήσεων, σχολιάζει το CNN. Η υφιστάμενη κατάσταση με τη Χαμάς στην εξουσία έγινε αποδεκτή ως ατυχής αλλά αναπόφευκτη, ενώ δεν θα έπρεπε ποτέ να είναι αποδεκτή από κανέναν.
Τώρα γνωρίζουμε ότι η Χαμάς δεν έκανε τίποτα για να βελτιώσει τη ζωή των Παλαιστινίων, τονίζει το CNN. Αντίθετα, σπατάλησε πόρους για να κατασκευάσει ένα υπόγειο οχυρό με τούνελ που εκτείνονται εκατοντάδες χιλιόμετρα κάτω από ολόκληρη τη Γάζα. Εκπαίδευσε στρατιωτικές μονάδες και δημιούργησε οπλοστάσιο για να προετοιμαστεί για έναν μελλοντικό μακροχρόνιο πόλεμο με το Ισραήλ.
Τον πόλεμο που ξεκίνησε η Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, όταν περισσότεροι από 3.000 εκπαιδευμένοι μαχητές εισέβαλαν στο Ισραήλ από πολλές κατευθύνσεις, σκοτώνοντας περισσότερους από 1.000 Ισραηλινούς και αιχμαλωτίζοντας περισσότερους από 250 ομήρους. Το μαρτύριο των Παλαιστινίων όταν το Ισραήλ θα αντιδρούσε, όπως είπε πρόσφατα ένας ηγέτης της Χαμάς, ήταν πάντα μέρος του σχεδίου της.
Διαπραγματεύσεις με τη Χαμάς
Κατά τους πρώτους 16 μήνες της κρίσης με τους ομήρους στη Γάζα, υπήρξαν διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς, με αποτέλεσμα δύο συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός. Η πρώτη ήταν τον Νοέμβριο του 2023 — με μια συμφωνία για την απελευθέρωση όλων των γυναικών και των παιδιών. Η συμφωνία αυτή οδήγησε στην απελευθέρωση περισσότερων από 100 ομήρων, προτού η Χαμάς, την όγδοη ημέρα, ενημερώσει τους μεσολαβητές ότι δεν θα απελευθέρωνε τις νεότερες γυναίκες ομήρους, σε παραβίαση ολόκληρης της συμφωνίας.
Στις συνομιλίες που ακολούθησαν, η Χαμάς διατήρησε τρεις σταθερές απαιτήσεις που, όπως ανέφερε, έπρεπε να ικανοποιηθούν πριν να απελευθερωθούν όλοι οι όμηροι:
– Οι ισραηλινές δυνάμεις έπρεπε να αποσυρθούν πλήρως από τη Γάζα.
– Η Χαμάς να παραμείνει η μόνη δύναμη ασφαλείας εντός της Γάζας.
– Το Ισραήλ να κηρύξει μόνιμη εκεχειρία, η οποία θα εγγυάται από τις ΗΠΑ.
Αυτό σήμαινε ότι το Ισραήλ έπρεπε να αποδεχτεί την ανασυγκρότηση της Χαμάς ακριβώς στα σύνορά του, κάτι που οι Ισραηλινοί δεν έχουν αποδεχτεί ποτέ. Η Χαμάς δεν υποχώρησε ποτέ σε αυτές τις απαιτήσεις, χρησιμοποιώντας τους ομήρους ως μοχλό πίεσης για να εξασφαλίσει ότι θα παραμείνει στην εξουσία και θα της επιτραπεί να ανασυγκροτηθεί, ώστε τελικά να απειλήσει ξανά το Ισραήλ και τους πολίτες του — όπως οι ηγέτες της επανειλημμένα έχουν δεσμευτεί να κάνουν, ακόμη και μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023.
Η Χαμάς απέρριψε κάθε πρόταση για μια στενή ισραηλινή περίμετρο στη Γάζα ή για προσωρινές δυνάμεις ασφαλείας, είτε από την Παλαιστινιακή Αρχή είτε από μια διεθνή δύναμη.
Δεδομένου αυτού του αδιεξόδου, οι ΗΠΑ, μαζί με την Αίγυπτο και το Κατάρ, ανέπτυξαν μια σταδιακή συμφωνία που αποσκοπούσε στο να σταματήσει ο πόλεμος και να επιστρέψουν όσο το δυνατόν περισσότεροι όμηροι, ακόμη και αν οι συνομιλίες για τις μακροπρόθεσμες ρυθμίσεις για μια μόνιμη εκεχειρία θα συνεχίζονταν.
Οι τρεις φάσεις, σε γενικές γραμμές, ήταν οι εξής:
1. Περιορισμένη αποχώρηση των Ισραηλινών και 42ήμερη εκεχειρία σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωση όλων των γυναικών, των ηλικιωμένων ανδρών και των τραυματιών ομήρων που παραμένουν αιχμάλωτοι.
2. Μια επακόλουθη διαπραγμάτευση κατά τη διάρκεια αυτών των 42 ημερών για τον καθορισμό των «όρων» για την πλήρη αποχώρηση του Ισραήλ και την απελευθέρωση όλων των εναπομείναντων ομήρων.
3. Ανταλλαγή σορών και έναρξη πολυετούς προγράμματος ανοικοδόμησης της Γάζας με την υποστήριξη διεθνών δυνάμεων.
Η συμφωνία αυτή συνήφθη στις 15 Ιανουαρίου 2023 και οι όμηροι άρχισαν να απελευθερώνονται τρεις ημέρες αργότερα, γεγονός που ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν χαιρέτισε στην τελευταία ομιλία της προεδρίας του.
Η πρώτη φάση ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο, με την απελευθέρωση 33 ομήρων, αλλά οι διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των όρων της δεύτερης φάσης και την απελευθέρωση των υπόλοιπων ομήρων δεν ξεκίνησαν ποτέ.
Η συμφωνία στη συνέχεια κατέρρευσε, εν μέρει επειδή η Χαμάς εκμεταλλεύτηκε την εκεχειρία για να ανακτήσει την εξουσία, βγαίνοντας από τα τούνελ της με στρατιωτικές στολές και επιδεικνύοντας με φρικιαστικό τρόπο τους ομήρους και ακόμη και το φέρετρο ενός ισραηλινού παιδιού μπροστά σε συγκεντρωμένο πλήθος. Για μια αρχική εκεχειρία που είχε ως στόχο να θέσει τις προϋποθέσεις για μια μακροπρόθεσμη ειρήνη, τέτοιες επιδείξεις κατέστρεψαν κάθε τέτοια ελπίδα.
Το Ισραήλ, με τη σειρά του, επανέλαβε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα, πιστεύοντας ότι η Χαμάς δεν ήταν διατεθειμένη να αποδεχτεί τους όρους που θα δικαιολογούσαν την πλήρη αποχώρηση του Ισραήλ από τη Γάζα, όπως απαιτούσε η δεύτερη φάση της συμφωνίας. Τους επόμενους έξι μήνες πραγματοποιήθηκαν μερικές από τις μεγαλύτερες ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις ολόκληρου του πολέμου, ενώ το καλοκαίρι σημειώθηκε μια άνευ προηγουμένου ανθρωπιστική κρίση.
Η συμφωνία του Τραμπ
Αυτό που είναι αξιοσημείωτο στην τρέχουσα συμφωνία είναι η εκτεταμένη περίμετρος που επιτρέπει στον IDF να ασφαλίσει το ήμισυ της Γάζας — συμπεριλαμβανομένων όλων των συνοριακών περιοχών επ’ αόριστον — ακόμη και με όλους τους ζωντανούς ομήρους να έχουν πλέον βγει από τη Γάζα και να έχουν επιστρέψει με ασφάλεια στο Ισραήλ.
Μια τέτοια συμφωνία ήταν αδύνατη πριν από ένα χρόνο ή ακόμα και πριν από 10 μήνες. Η Χαμάς υποχώρησε σε σχεδόν όλα τα βασικά αιτήματά της. Αυτό οφείλεται στην αυξανόμενη πίεση και στην αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των θανάτων των πιο μαχητικών ηγετών της Χαμάς στη Γάζα, της ήττας της Χεζμπολάχ στο Λίβανο, της περιθωριοποίησης του Ιράν μετά τον 12ήμερο πόλεμο αυτό το καλοκαίρι και της νέας και ελπιδοφόρας συναίνεσης που προέκυψε στην περιοχή, καλώντας τη Χαμάς να παραδώσει την εξουσία.
Η Χαμάς έχει πλέον απελευθερώσει όλους τους ζωντανούς ομήρους και έχει παραχωρήσει στον Ισραήλ τον έλεγχο μεγάλου μέρους της Γάζας, με την προϋπόθεση ότι μια διεθνής δύναμη ασφαλείας θα έρθει τελικά σε αυτές τις περιοχές και θα αντικαταστήσει τους Ισραηλινούς. Είναι η πρώτη φορά σε δύο δεκαετίες που η Χαμάς αναγνωρίζει ακόμη και την αρχή μιας εναλλακτικής δύναμης εντός της Γάζας εκτός από την ίδια. Αυτό ανοίγει την ευκαιρία για μια μελλοντική Γάζα χωρίς τη Χαμάς, αλλά μόνο αν αυτή η εναλλακτική δύναμη συσταθεί και αρχίσει να αναπτύσσεται τις επόμενες εβδομάδες και μήνες.
Μέχρι τότε, η Γάζα θα παραμείνει πιθανώς διχασμένη, με τη Χαμάς να ανακτά την εξουσία πάνω από την κίτρινη γραμμή και τις περιοχές κάτω από αυτήν να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ακατοίκητες, έως ότου είναι έτοιμες να υποδεχθούν πολίτες που επιθυμούν και μπορούν να αποχωρήσουν από τον έλεγχο Χαμάς. Αυτή η ασταθής κατάσταση αναμένεται να παραμείνει για μήνες, δεδομένου του χρόνου που απαιτείται για τη δημιουργία μιας διεθνούς δύναμης ασφαλείας.
Μαθήματα από την ήττα του ISIS
Για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο, οι ΗΠΑ θα πρέπει να προχωρήσουν δυναμικά με το σχέδιο των 20 σημείων, το οποίο περιλαμβάνει τη δημιουργία προσωρινών δυνάμεων ασφαλείας, πολιτικών δομών και ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου ανασυγκρότησης. Θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι περιοχές που δεν ελέγχονται από τη Χαμάς θα λάβουν επαρκή βοήθεια και προσωρινά καταλύματα, ώστε να ενθαρρυνθεί ο πληθυσμός να μετακομίσει μακριά από τη Χαμάς, μια διαδικασία που είναι απαραίτητη για να σπάσει η επιρροή της οργάνωσης στον πληθυσμό.
Κάτι αντίστοιχο έχει ξαναγίνει παρελθόν, μέσω μιας διεθνούς συμμαχίας για την ήττα του ISIS, απελευθερώνοντας σχεδόν 8 εκατ. πολίτες που ζούσαν υπό τον έλεγχο και την κυριαρχία του ISIS. Αυτό επιτεύχθηκε με τη δημιουργία ασφαλών περιοχών και στη συνέχεια με το άνοιγμα διαδρόμων και την ενθάρρυνση των πολιτών να μετακινηθούν προς αυτές. Πρόκειται σαφώς για ένα δύσκολο έργο.
Είναι περίπλοκο ζήτημα, αλλά εφικτό, όπως αποδείχθηκε στην εκστρατεία κατά του ISIS. Και στην περίπτωση της Γάζας είναι απαραίτητο, επειδή, εκτός και αν δημιουργηθεί μια εναλλακτική δύναμη ασφαλείας, οι μόνες ένοπλες δυνάμεις στη Γάζα θα είναι το Ισραήλ και η Χαμάς, γεγονός που θα οδηγήσει σε αδιέξοδο και συγκρούσεις και θα θέσει σε κίνδυνο την επανάληψη του πολέμου. Οι ΗΠΑ είναι η μόνη παγκόσμια δύναμη που μπορεί να ηγηθεί μιας τέτοιας προσπάθειας, και ο Τραμπ βρίσκεται τώρα σε μοναδική θέση για να προωθήσει τη διαδικασία, σημειώνει το CNN.
Ο αμερικανικός στρατός έχει αποστείλει ένα μικρό αριθμό στρατευμάτων στο Ισραήλ και την Αίγυπτο για να βοηθήσει στην επίβλεψη της εφαρμογής της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός και, εν τέλει, να καταστήσει εφικτή — από άποψη logistics, πληροφοριών και διοίκησης — την είσοδο της διεθνούς δύναμης στη Γάζα. Ο ρόλος των ΗΠΑ είναι κρίσιμος, αλλά τα αμερικανικά στρατεύματα δεν θα εισέλθουν στη Γάζα.
Μαζί με μια νέα δομή ασφάλειας, το Κατάρ, η Τουρκία και η Αίγυπτος πρέπει να συνεχίσουν να ασκούν πίεση στη Χαμάς ώστε να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της και να δεσμευτεί για αφοπλισμό, ενώ άλλες χώρες πρέπει να παρέχουν βασικούς πόρους στους ανθρώπους που φεύγουν προς ασφαλέστερες περιοχές.
Οι χώρες της περιοχής κατανοούν καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο ότι αν και έως ότου η Χαμάς δεν απομακρυνθεί από την εξουσία και δεν είναι σε θέση να ελέγχει τον παλαιστινιακό πληθυσμό στη Γάζα, δεν υπάρχει δρόμος προς την ειρήνη ή την ανοικοδόμηση της Γάζας. Το σχέδιο του Τραμπ το απαιτεί αυτό ως βασική προϋπόθεση, και τώρα αρχίζει το δύσκολο έργο της υλοποίησης αυτής της προϋπόθεσης στην πράξη.
Πηγή: CNN
