Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναπτύσσουν στρατιωτικές δυνάμεις σε όλη τη Μέση Ανατολή ικανές να εξαπολύσουν πολλαπλά κύματα επιθέσεων στο Ιράν. Αν δοθεί η εντολή, αυτό θα σηματοδοτήσει μια επίθεση διαφορετική από προηγούμενες, πιο διακριτικές χρήσεις βίας του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Σε αντίθεση με προηγούμενες επιχειρήσεις που ήταν χρονικά περιορισμένες και συνδεδεμένες με καθορισμένους στόχους – από τη στόχευση της ηγεσίας του ISIS έως το χτύπημα συριακών αεροδρομίων μετά από χημικές επιθέσεις ή τις επιθέσεις στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν το περασμένο καλοκαίρι – αυτή η εκστρατεία θα ξεκινήσει χωρίς σαφώς καθορισμένο τελικό στόχο.
Πώς φτάσαμε εδώ;
Η απάντηση βρίσκεται στη σύγκλιση τριών ζητημάτων που κάποτε ήταν διακριτά αλλά πλέον έχουν συγχωνευτεί: το ανεπίλυτο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το πυραυλικό του οπλοστάσιο και η βίαιη καταστολή στην οποία κατέφυγε πρόσφατα το καθεστώς στο εσωτερικό της χώρας.
Την 1η Οκτωβρίου 2024, περίπου διακόσιοι ιρανικοί πύραυλοι εκτοξεύτηκαν προς ισραηλινές πόλεις. Ο χρόνος πτήσης ήταν περίπου δεκατρία λεπτά. Καθώς οι πύραυλοι εκτοξεύτηκαν στην ανώτερη ατμόσφαιρα και κατέβηκαν προς τους στόχους τους, εμπλέκονται αμυντικά συστήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Αντιτορπιλικά του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ στην ανατολική Μεσόγειο ενώθηκαν με ισραηλινές πυροβολαρχίες αεράμυνας στην αναχαίτιση του εισερχόμενου μπαράζ. Οι περισσότεροι από τους πύραυλους καταστράφηκαν.
Το επεισόδιο σηματοδότησε την πρώτη άμεση επίθεση κράτους εναντίον κράτους στην περιοχή εδώ και δεκαετίες. Το Ισραήλ στη συνέχεια έπληξε τα ιρανικά συστήματα αεράμυνας, τα οποία δεν έχουν ακόμη αναπληρωθεί.
Το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν δεν αποτελεί μόνο περιφερειακή απειλή. Η Τεχεράνη έχει μεταφέρει τεχνολογία πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών στη Ρωσία για χρήση στην Ουκρανία, με τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη ιρανικής προέλευσης να πλήττουν συστηματικά πολιτικές υποδομές. Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών επέβαλε εκ νέου πέρυσι κυρώσεις που σχετίζονται με τις πυραυλικές δραστηριότητες του Ιράν, αντανακλώντας την ευρεία διεθνή ανησυχία για την επέκταση του προγράμματος.
Σε οποιοδήποτε στρατιωτικό σενάριο των ΗΠΑ, οι εγκαταστάσεις παραγωγής πυραύλων, οι εκτοξευτές, τα αποθέματα και οι σχετικές αεράμυνες πιθανότατα θα είναι μεταξύ των πρώτων στόχων. Για τους στρατιωτικούς σχεδιαστές, η υποβάθμιση της ικανότητας του Ιράν να αντιδράσει αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για οποιαδήποτε ευρύτερη επιχείρηση. Αυτή η λογική από μόνη της υποδηλώνει μια αρχική φάση πιο κοντά στην πολυήμερη αεροπορική εκστρατεία του Ισραήλ τον Ιούνιο, σε αντίθεση με τις επιθέσεις μιας νύχτας των ΗΠΑ κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν προς το τέλος αυτής της εκστρατείας.
Πολιτική αφορμή: Η καταστολή του Ιράν
Το καθοριστικό γεγονός για αυτήν την κρίση προέκυψε από το εσωτερικό του Ιράν.
Οι διαμαρτυρίες σε εθνικό επίπεδο που ξεκίνησαν λίγο τον περασμένο Δεκέμβριο συνετρίβησαν βίαια. Ο Τραμπ είχε ενθαρρύνει δημόσια τους διαδηλωτές να συνεχίσουν τις διαμαρτυρίες και είχε προειδοποιήσει ότι η βίαιη καταστολή θα είχε σοβαρές συνέπειες για το Ιράν.
Μέχρι τώρα, δεν συνέβη τίποτα, παρά το γεγονός ότι πολλοί Ιρανοί παρέμειναν στους δρόμους, με αποτέλεσμα να σφαγιαστούν κατά χιλιάδες από το καθεστώς.
Τα γεγονότα συγκλόνισαν μεγάλο μέρος του κόσμου. Τα 27 μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης κινήθηκαν από κοινού για να επιβάλουν κυρώσεις στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και το χαρακτήρισαν ως τρομοκρατική οργάνωση.
Αυτές οι διαμαρτυρίες ήταν το έναυσμα για τη στρατιωτική ανάπτυξη των ΗΠΑ στην περιοχή, όχι τα πυρηνικά ή πυραυλικά προγράμματα του Ιράν.
Αυτό έχει λειτουργική σημασία. Αν για την Ουάσινγκτον η πολιτική ώθηση για δράση πηγάζει από τη βίαιη καταστολή του καθεστώτος, καθίσταται δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι μια εκστρατεία δεν θα στοχεύει εγκαταστάσεις και ενδεχομένως ηγετικά στοιχεία των Φρουρών της Επανάστασης και της πολιτοφυλακής Μπασίτζ – των κατασταλτικών μηχανισμών που ηγήθηκαν της καταστολής.
Αυτό διευρύνει σημαντικά το πεδίο μιας επιχείρησης και τον κίνδυνο αντιποίνων από το ίδιο το Ιράν, συμπεριλαμβανομένων εκείνων κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων σε όλη την περιοχή.
Σε περίπτωση όμως που το Ιράν κατά την αντίδρασή του προκαλέσει αμερικανικές απώλειες, η επιχείρηση των ΗΠΑ σίγουρα θα επεκταθεί περαιτέρω, ίσως και κατά των οικονομικών υποδομών του Ιράν.
Στρατηγικό σημείο ανάφλεξης: το πυρηνικό πρόγραμμα
Οι αμερικανικές επιδρομές το περασμένο καλοκαίρι στόχευσαν τις υποδομές πυρηνικού εμπλουτισμού του Ιράν, στο Φορντόου, το Νατάνζ και το Ισφαχάν. Το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν πιθανότατα εξακολουθεί να είναι θαμμένο κάτω από τις εγκαταστάσεις του Ισφαχάν, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Υπάρχει επίσης μια νέα εγκατάσταση θαμμένη κάτω από ένα βουνό περίπου ένα μίλι νότια του Νατάνζ, που καταστράφηκε το περασμένο καλοκαίρι. Δημόσιες αναφορές υποδηλώνουν ότι η κατασκευή της εγκατάστασης επιταχύνθηκε σημαντικά μετά τις αμερικανικές επιθέσεις τον Ιούνιο και η περιοχή πιθανότατα βρίσκεται στον κατάλογο στόχων για τους στρατιωτικούς σχεδιαστές.
Κατά ειρωνικό τρόπο, οι επιθέσεις κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν δεν ήταν στο ραντάρ ούτε υπό σοβαρή εξέταση πριν από τις ιρανικές διαμαρτυρίες και τη βίαιη καταστολή στις αρχές του έτους. Η καταστολή επιτάχυνε την κρίση, αλλά το Ιράν αρνήθηκε για άλλη μια φορά διπλωματικές συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες εκτός από αυτές που αφορούσαν το πυρηνικό του πρόγραμμα – και στη συνέχεια διατήρησε μια σκληρή θέση ενάντια στις εκκλήσεις των ΗΠΑ για εγκατάλειψη του εμπλουτισμού.
Ο εγχώριος εμπλουτισμός δεν είναι απαραίτητος για ένα μη στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα και το Ιράν είναι η μόνη χώρα στον κόσμο χωρίς δηλωμένο πρόγραμμα όπλων που εμπλουτίζει συστηματικά ουράνιο σε επίπεδα ένα βήμα κάτω από την απαιτούμενη ποιότητα για την παραγωγή όπλων – κάτι που σταμάτησαν οι στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ.
Αυτοί οι παράγοντες έχουν ξαφνικά επαναφέρει το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης στο στόχαστρο του Τραμπ. Συνεπώς, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια στρατιωτική επιχείρηση που δεν θα πλήξει και τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Εκτεταμένη επιχείρηση
Μεμονωμένα, καθένα από αυτά τα ζητήματα θα μπορούσε να είχε αντιμετωπιστεί σε ξεχωριστά πλαίσια – αποτροπή πυραύλων (μέσω ισραηλινών επιθέσεων), διπλωματία στα πυρηνικά ζητήματα, κυρώσεις ως απάντηση στην εσωτερική καταστολή. Ο συνδυασμός των αυστηρών προειδοποιήσεων του Τραμπ νωρίτερα φέτος, ωστόσο, σε συνδυασμό με την απόφαση του Ιράν να αψηφήσει αυτές τις προειδοποιήσεις με μια βίαιη καταστολή, συνέβαλε στο να συγχωνευθούν τα ζητήματα για την Ουάσινγκτον.
Αυτό σημαίνει, επιχειρησιακά, ότι μια εκστρατεία επιθέσεων θα ξεκινήσει χτυπώντας την πυραυλική υποδομή και αεράμυνα, θα επεκταθεί σε στοιχεία του μηχανισμού ασφαλείας του καθεστώτος και θα ακολουθήσει δράση εναντίον πυρηνικών εγκαταστάσεων. Αυτή θα είναι μια πολυήμερη εκστρατεία, τουλάχιστον, και το αν θα επεκταθεί περαιτέρω – ώστε να συμπεριλάβει στόχους της ιρανικής ηγεσίας και οικονομικών υποδομών – θα εξαρτηθεί από την αντίδραση του Ιράν στις αρχικές επιθέσεις.
Η μαζική ανάπτυξη στην περιοχή υποδηλώνει ότι ο αμερικανικός στρατός είναι έτοιμος να προχωρήσει σε κλιμάκωση, αν χρειαστεί. Ο Τραμπ ελπίζει ότι μια τέτοια επιχείρηση θα παραμείνει περιορισμένη, παρόμοια με τις επιθέσεις του το περασμένο καλοκαίρι εναντίον του Φορντόου, του Νατάνζ και του Ισφαχάν. Αλλά η λογική αυτής της κρίσης και ο τρόπος με τον οποίο έχει εξελιχθεί δείχνει μάλλον ότι η επιχείρηση θα εξελιχθεί σε βάθος ημερών ή εβδομάδων.
Στο χείλος του γκρεμού
Μια ακούσια ακολουθία γεγονότων και επιλογών έχει αφήσει ελάχιστα περιθώρια ελιγμών στην Ουάσινγκτον ή την Τεχεράνη. Εκτός από μια διπλωματική πρόοδο της τελευταίας στιγμής, κάτι που είναι απίθανο, αυτό που θα συμβεί στη συνέχεια είναι στα χέρια του Τραμπ και του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, κανένας από τους οποίους – αυτή τη στιγμή – δεν φαίνεται να κάνει πίσω.
Σε περίπτωση που ξεκινήσουν οι εχθροπραξίες, θα έχει δρομολογηθεί μια εκστρατεία απροσδιόριστης διάρκειας και πολλαπλών μεταβλητών, σε αντίθεση με οποιαδήποτε άλλη στρατιωτική επιχείρηση είχε ξεκινήσει ο Τραμπ στο παρελθόν.
Πηγή: CNN
