Η υπόθεση του 27χρονου Ιρανού Αλί Ζαρεΐ προκαλεί σοκ και οργή εντός και εκτός Ιράν. Ο νεαρός διαδηλωτής, που τραυματίστηκε σοβαρά στο δεξί μάτι από πυρά των δυνάμεων ασφαλείας κατά τη διάρκεια των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων του 2022 και κατόπιν μετέβη στη Γερμανία για θεραπεία, καταδικάστηκε σε θάνατο από ιρανικό δικαστήριο. Σύμφωνα με οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η καταδίκη εις θάνατον στο Ιράν βασίστηκε στην κατηγορία της «διαφθοράς επί της γης», μία από τις βαρύτερες κατηγορίες του ποινικού κώδικα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, που συχνά χρησιμοποιείται σε πολιτικά ευαίσθητες υποθέσεις.
Η πληροφορία έγινε γνωστή από το Human Rights Activists News Agency (HRANA) και το Κέντρο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου στο Ιράν (CHRI), δύο οργανώσεις με έδρα τις ΗΠΑ που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις γύρω από την καταστολή διαφωνούντων στο Ιράν. Όπως μετέφερε η Διεθνής Εταιρεία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (IGFM), με έδρα τη Φρανκφούρτη, ο Ζαρεΐ επέστρεψε πρόσφατα στο Ιράν «για προσωπικούς λόγους» και συνελήφθη αμέσως μετά την άφιξή του.
Ποιος είναι ο Αλί Ζαρεΐ και πώς έφτασε στην καταδίκη εις θάνατον στο Ιράν
Ο Αλί Ζαρεΐ κατάγεται από το Αρνταμπίλ και ζούσε στην Τεχεράνη, όπου βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των κινητοποιήσεων που συγκλόνισαν τη χώρα το 2022, μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί υπό κράτηση της αστυνομίας ηθών. Από τα πυρά των δυνάμεων ασφαλείας τραυματίστηκε σοβαρά και έχασε το δεξί του μάτι, εμπειρία που ο ίδιος περιέγραψε δημόσια στο Instagram γράφοντας ότι «θυσίασε το μάτι του για την ελευθερία της χώρας του».
Μετά τη θεραπεία του στη Γερμανία, ο Ζαρεΐ συμμετείχε σε εκδήλωση στο Μόναχο, που συγκάλεσε ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν, ανατραπέντος από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Εκεί μίλησε στο πλήθος, συστήθηκε ως «επιζών, τραυματίας της εθνικής εξέγερσης του 2022» και εξέφρασε την υποστήριξή του στις προσπάθειες του Παχλαβί για «την απελευθέρωση του Ιράν», καταλήγοντας με το σύνθημα «Το 1979 τελείωσε, ζήτω ο σάχης». Λίγους μήνες αργότερα, επέστρεψε στην πατρίδα του, όπου τέθηκε υπό κράτηση και στη συνέχεια οδηγήθηκε στη δίκη που κατέληξε στην καταδίκη εις θάνατον στο Ιράν.
Το κατηγορητήριο «διαφθορά επί της γης» και ο συμβολισμός του
Η κατηγορία της «διαφθοράς επί της γης» (mofsed-e-filarz) περιλαμβάνεται στις πιο βαριές προβλέψεις της ιρανικής νομοθεσίας και μπορεί να επιφέρει τη θανατική ποινή. Σύμφωνα με οργανώσεις δικαιωμάτων, έχει χρησιμοποιηθεί κατ’ επανάληψη ως εργαλείο για τη δίωξη αντιφρονούντων, διαδηλωτών και ακτιβιστών υπό το πρόσχημα της απειλής κατά της δημόσιας τάξης ή της ηθικής. Στην περίπτωση του Ζαρεΐ, η ετυμηγορία, όπως μεταφέρθηκε από HRANA και CHRI, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη δίκαιη δίκη, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και τη στοχοποίηση ανθρώπων που ήδη υπήρξαν θύματα της κρατικής βίας.
Ο τραυματισμός του Ζαρεΐ δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Κατά τη διάρκεια του κινήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», που ξέσπασε μετά τον θάνατο της 22χρονης Κούρδισσας Μαχσά Αμινί, διεθνείς οργανώσεις κατέγραψαν ευρεία και συστηματική χρήση υπερβολικής βίας από τις αρχές, με πολλούς διαδηλωτές να έχουν υποστεί σοβαρούς οφθαλμικούς τραυματισμούς από σκάγια και βολές σε κοντινή απόσταση. Ο Ζαρεΐ έγινε έτσι, άθελά του, σύμβολο της καταστολής, και η μετέπειτα καταδίκη εις θάνατον στο Ιράν επιτείνει τον συμβολισμό της υπόθεσής του.
Αντιδράσεις από οργανώσεις και το περιβάλλον Παχλαβί
Η IGFM υπογράμμισε ότι «η σύλληψη του Αλί Ζαρεΐ καταδεικνύει για άλλη μια φορά ότι τίποτα δεν σταματά την Ισλαμική Δημοκρατία, ούτε καν τα θύματα της βιαιοπραγίας της». Το γραφείο του Ρεζά Παχλαβί κατήγγειλε την ετυμηγορία ως «καταδίκη με αβάσιμες κατηγορίες» και εξέφρασε την υποστήριξή του στη «θαραλέα γενιά των Ιρανών που αντιστέκονται στην Ισλαμική Δημοκρατία».
Αντίστοιχα, το CHRI σημείωσε ότι «το καθεστώς χρησιμοποιεί και πάλι τη θανατική ποινή ως εργαλείο εκδίκησης και εξόντωσης των αντιπάλων του», επισημαίνοντας μια ανησυχητική κλιμάκωση στη χρήση της έσχατης ποινής για την καταστολή της κοινωνικής διαμαρτυρίας.
Εκτελέσεις και κλιμάκωση της καταστολής μετά το 2022
Κατά τους προηγούμενους μήνες, σύμφωνα με τα ίδια δίκτυα οργανώσεων, το Ιράν προχώρησε στην εκτέλεση 29 ανθρώπων που συμμετείχαν σε διαδηλώσεις του Ιανουαρίου, καθώς και άλλων δύο που φέρονται να είχαν λάβει μέρος στις διαμαρτυρίες του 2022. Αυτή η τάση εδραιώνει την εικόνα ενός κράτους που χρησιμοποιεί τη θανατική ποινή όχι μόνο ως μέσο τιμωρίας, αλλά και ως παραδειγματισμό, με στόχο να αποθαρρύνει κάθε μελλοντική κινητοποίηση.
Παράλληλα, η ευρύτερη εικόνα των διώξεων στο Ιράν περιλαμβάνει εκτεταμένες συλλήψεις, περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης και του συναθροίζεσθαι, καθώς και πιέσεις στην κοινωνία των πολιτών και στην αντιπολίτευση, εντός και εκτός χώρας. Η υπόθεση Ζαρεΐ, ιδίως λόγω της δημόσιας τοποθέτησής του υπέρ του Ρεζά Παχλαβί και της συμμετοχής του σε συγκέντρωση στο εξωτερικό, φωτίζει επίσης τον κίνδυνο που διατρέχουν αντιφρονούντες της διασποράς όταν επιστρέφουν στην πατρίδα τους.
Τι σηματοδοτεί για το μέλλον η καταδίκη εις θάνατον στο Ιράν
Η καταδίκη εις θάνατον στο Ιράν ενός διαδηλωτή που ήδη είχε υποστεί σοβαρό σωματικό τραυματισμό στις διαδηλώσεις του 2022, συνιστά ορόσημο στη συνεχιζόμενη αντιπαράθεση μεταξύ καθεστώτος και κοινωνίας. Αναδεικνύει τη σκληρότητα με την οποία οι αρχές αντιμετωπίζουν όσους εκφράζουν αντίθεση, αλλά και τη δυσκολία να εξασφαλιστούν δίκαιες διαδικασίες για πολιτικά ευαίσθητες υποθέσεις.
Για τους υποστηρικτές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η υπόθεση Ζαρεΐ είναι μια ακόμη υπενθύμιση ότι η διεθνής προσοχή παραμένει κρίσιμη. Η συστηματική τεκμηρίωση, η διπλωματική πίεση και η αλληλεγγύη προς τους διωκόμενους ακτιβιστές αποτελούν βασικά εργαλεία για την αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης. Στο εσωτερικό του Ιράν, το διακύβευμα είναι η δυνατότητα της κοινωνίας να εκφράζεται χωρίς τον φόβο της βίας ή της έσχατης ποινής.
