Δύο βασικοί διαπραγματευτές της Συμφωνίας Κοινής Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA), το ιστορικό πλαίσιο της εποχής Ομπάμα για τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, προειδοποιούν ότι η αυξανόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει προσφέρει στην Τεχεράνη μια απρόβλεπτη στρατηγική. Χρησιμοποιώντας τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν επιδιώκει να επαναστατήσει, βελτιώνοντας τη θέση του έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και αξιοποιώντας τα οικονομικά και πολιτικά του πλεονεκτήματα.
Οι συνέπειες της αμερικανικής αποχώρησης από το JCPOA
Το 2018, η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από το JCPOA, χαρακτήρισε τη συμφωνία ως «μία από τις πιο καταστροφικές και μονομερείς» που είχε συνάψει ποτέ η χώρα. Μετά από αυτή τη στροφή, οι κυρώσεις επέστρεψαν και, σε συνδυασμό με την πολιτική στρατηγική του Τραμπ, η κατάσταση επιδεινώθηκε, οδηγώντας σε έναν πόλεμο που στοχεύει στην αποδυνάμωση των πυρηνικών και βαλλιστικών δυνατοτήτων του Ιράν.
«Η σημερινή κυβέρνηση των ΗΠΑ αντιμετωπίζει πιο περίπλοκες διαπραγματεύσεις από ό,τι στο παρελθόν», αναφέρει ο Άλαν Έιρ, πρώην διπλωμάτης που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις του JCPOA. Η επιτυχία των γεωπολιτικών στρατηγικών του Ιράν μέσω της εκμετάλλευσης των Στενών του Ορμούζ, υποδεικνύει πως το πυρηνικό πρόγραμμα έχει λιγότερη σημασία από την εμφανή ικανότητα των Ιρανών να απειλούν την ασφάλεια της περιοχής.
Το στρατηγικό πλεονέκτημα του Ιράν
Ο Ρόμπερτ Μάλεϊ, πρώην ειδικός απεσταλμένος στο Ιράν και διαπραγματευτής του JCPOA, επισημαίνει ότι «τα Στενά του Ορμούζ δεν ήταν πρόβλημα πριν οι ΗΠΑ επιτεθούν». Ο έλεγχος των στρατηγικών διόδων έχει προσφέρει στο Ιράν ένα εργαλείο που, αν και υπήρχε πάντα, πριν δεν είχε αξιοποιήσει. Αυτή η γεωστρατηγική θέση προσφέρει μια νέα διάσταση στους παραδοσιακούς κανόνες της διαπραγμάτευσης, αναγκάζοντας τη διεθνή κοινότητα να λάβει σοβαρά υπόψη τις συνέπειες κάθε στρατηγικής κίνησης.
Η προοπτική να επιτευχθεί μια εξαιρετική συμφωνία που θα ικανοποιεί και τις δύο πλευρές φαίνεται εξαιρετικά αβέβαιη. Ενώ η κυβέρνηση Ομπάμα είχε εστιάσει αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα, η επιδίωξη της κυβέρνησης Τραμπ είναι για ένα ευρύτερο πλαίσιο που θα περιλαμβάνει περιορισμούς και στο βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν, καθώς και στη στήριξή του σε φιλοϊρανικές οργανώσεις, όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι.
Ο Μάλεϊ τονίζει ότι ο Τραμπ είχε δύο συγκρουόμενους στόχους: να δηλώσει μια απόλυτη νίκη και να διασφαλίσει μια γρήγορη αποχώρηση. Αν και μπορεί να ισχυρίζεται ότι πέτυχε, οι πραγματικές εξελίξεις αποδεικνύουν το αντίθετο, με τις εντάσεις στην περιοχή να αυξάνονται.
