Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τον μόλυβδο εδώ και χιλιάδες χρόνια, όμως οι τοξικές του επιπτώσεις έγιναν ευρέως γνωστές μόλις τον 20ο αιώνα. Τώρα, αξιοποιώντας δείγματα μαλλιών, οι ερευνητές δείχνουν ότι οι κανονισμοί που στόχευσαν στη ρύπανση από βαρέα μέταλλα υπήρξαν εξαιρετικά αποτελεσματικοί στη μείωση της έκθεσης του κοινού στον μόλυβδο, μόλις οι κίνδυνοί του έγιναν γνωστοί.
«Διαθέτουμε δείγματα μαλλιών που καλύπτουν περίπου 100 χρόνια», αναφέρει σε ανακοίνωση ο συν-συγγραφέας της μελέτης Κεν Σμιθ, δημογράφος στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα.
«Την περίοδο που δεν υπήρχαν κανονισμοί», ανέφερε ο Σμιθ, «τα επίπεδα μολύβδου ήταν περίπου 100 φορές υψηλότερα από ό,τι μετά την εφαρμογή των ρυθμίσεων».
Στη μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στις 2 Φεβρουαρίου στην επιστημονική επιθεώρηση PNAS, οι ερευνητές αναφέρουν πως ανέλυσαν δείγματα μαλλιών από 47 άτομα που έζησαν στην ευρύτερη περιοχή του Σολτ Λέικ Σίτι της Γιούτα στις ΗΠΑ ως παιδιά και ως ενήλικες. Οι συμμετέχοντες παρείχαν τούφες από τα βρεφικά τους μαλλιά, οι οποίες είχαν διατηρηθεί σε οικογενειακά λευκώματα, καθώς και ένα σημερινό δείγμα από τα μαλλιά τους. Οι ερευνητές ανέλυσαν τα δείγματα για μόλυβδο με φασματομετρία μάζας, μια τεχνική που επιτρέπει την ταυτοποίηση χημικών ενώσεων σε ένα δείγμα.
Η έκθεση στον μόλυβδο είναι επιβλαβής για την ανθρώπινη υγεία, προκαλώντας βλάβες στο νευρικό σύστημα που μπορούν να οδηγήσουν σε αναπτυξιακές καθυστερήσεις, επιληπτικές κρίσεις και μαθησιακές δυσκολίες, ενώ αυξάνει και τον κίνδυνο προβλημάτων γονιμότητας και υψηλής αρτηριακής πίεσης. Δεν υπάρχει γνωστό ασφαλές επίπεδο έκθεσης στον μόλυβδο, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές στη μελέτη.
Μια βασική πηγή τοξικής έκθεσης στον μόλυβδο στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα ήταν η μολυβδούχος βενζίνη. Τη δεκαετία του 1920, στη βενζίνη προστέθηκε ο τετρααιθυλιούχος μόλυβδος – μια ένωση άνθρακα και μολύβδου- προκειμένου να μειώσει το «χτύπημα» του κινητήρα, τον χαρακτηριστικό ήχο που προκαλείται από την πρόωρη ανάφλεξη του καυσίμου. Αν και η Υπηρεσία Δημόσιας Υγείας των ΗΠΑ είχε αναγνωρίσει ήδη από το 1925 ότι η μολυβδούχος βενζίνη προκαλούσε προβλήματα υγείας, το πρόσθετο δεν απαγορεύτηκε πλήρως στις ΗΠΑ μέχρι το 1996.
Ωστόσο, κρίσιμες ρυθμίσεις για τον μόλυβδο θεσπίστηκαν πριν από τη δεκαετία του 1990. Η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA), που ιδρύθηκε το 1970 από τον τότε πρόεδρο Ρίτσαρντ Νίξον για την αντιμετώπιση πολλαπλών προβλημάτων ατμοσφαιρικής ρύπανσης και μόλυνσης, οδήγησε σε άμεση μείωση της έκθεσης στον μόλυβδο, όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές.
Τι έδειξε η ανάλυση
Οι συγκεντρώσεις μολύβδου στα ανθρώπινα μαλλιά από την περιοχή του Σολτ Λέικ Σίτι ήταν εξαιρετικά υψηλές από το 1916 έως το 1969, εν μέρει λόγω έλλειψης κανονισμού από την EPA και λόγω δύο ενεργών εγκαταστάσεων χύτευσης μολύβδου στην περιοχή. Αλλά από τη δεκαετία του 1970 έως τη δεκαετία του 1990, μετά την ίδρυση της EPA και το κλείσιμο των μονάδων χύτευσης, οι μέσες τιμές μειώθηκαν κατά δύο τάξεις μεγέθους.
«Οι σημερινές συγκεντρώσεις μολύβδου στα μαλλιά αυτού του πληθυσμού είναι κατά μέσο όρο σχεδόν 100 φορές χαμηλότερες από πριν από τη δημιουργία της Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος», έγραψαν οι ερευνητές.
Μια επιφύλαξη είναι ότι οι τιμές μολύβδου στα μαλλιά δεν αντιστοιχούν απόλυτα στα επίπεδα στο αίμα, που αποτελούν το βασικό κριτήριο των γιατρών για τον εντοπισμό ατόμων που χρειάζονται θεραπεία για τοξικότητα από μόλυβδο.
«Ένα δείγμα μαλλιών δεν καταγράφει πραγματικά τη συγκέντρωση στο αίμα που “βλέπει” ο εγκέφαλος, αλλά δείχνει τη συνολική περιβαλλοντική έκθεση», εξηγεί ο συν-συγγραφέας Θουρ Σέρλινγκ, γεωλόγος στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα. Συνολικά, η μελέτη έδειξε ότι οι άνθρωποι προσλάμβαναν σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες μολύβδου πριν από το 1970.
«Βγαίνει από την εξάτμιση, ανεβαίνει στον αέρα και μετά καταλήγει στο έδαφος», σημειώνει ο Σέρλινγκ.
Ο μόλυβδος παραμένει στον αέρα για ημέρες, εισχωρεί στα μαλλιά και με την εισπνοή καταλήγει στους πνεύμονες. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι, παρότι η μελέτη τους αποδεικνύει την αποτελεσματικότητα των περιβαλλοντικών κανονισμών στον έλεγχο τοξικών ρύπων, όπως ο μόλυβδος, οι ρυθμίσεις αυτές κινδυνεύουν σήμερα να αποδυναμωθούν.
Προς μια αποδυνάμωση των κανόνων για την ατμοσφαιρική ρύπανση;
Συγκεκριμένα, οι ερευνητές παραπέμπουν στην ανακοίνωση της 12ης Μαρτίου 2025 από την EPA και τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, η οποία ανοίγει τον δρόμο για την απορρύθμιση πολλών διατάξεων της Υπηρεσίας που έως σήμερα διασφαλίζουν καθαρό αέρα, έδαφος και νερό στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν και η ρύπανση από μόλυβδο δεν κατονομάζεται, ειδικοί εκτιμούν ότι η ανακοίνωση λειτουργεί ως «οδικός χάρτης» για την αποδυνάμωση των κανόνων που αφορούν την ατμοσφαιρική ρύπανση στη μεταποίηση και τα απόβλητα από μονάδες άνθρακα, μεταξύ άλλων. Ήδη έχει κατατεθεί τουλάχιστον μία ομοσπονδιακή αγωγή με στόχο την ακύρωση των λεγόμενων «προεδρικών εξαιρέσεων» από τον Νόμο για τον Καθαρό Αέρα.
«Δεν πρέπει να ξεχνάμε τα μαθήματα της ιστορίας», τόνισε ο Σέρλινγκ. «Αυτοί οι κανονισμοί ήταν εξαιρετικά σημαντικοί», όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η EPA είχε «πολύ, πολύ θετικά αποτελέσματα» σχεδόν αμέσως μετά τη σύστασή της.
Η ιστορική μελέτη των μαλλιών δείχνει ότι τα χαλαρά περιβαλλοντικά πρότυπα προηγούμενων δεκαετιών οδήγησαν σε ανθυγιεινά επίπεδα μολύβδου, αλλά ότι αυτά μπορούν να περιοριστούν με «επιστημονικά τεκμηριωμένους κανονισμούς», καταλήγουν οι ερευνητές.
Πηγή: Live Science
