Ο Δημήτρης Παπανικολάου παραχώρησε μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη στο ένθετο «Νησίδες» και στη δημοσιογράφο Εύα Νικολαΐδου, με αφορμή την καλλιτεχνική του σύμπραξη με την Ταμίλα Κουλίεβα αυτό το καλοκαίρι. Με καθαρό λόγο και χωρίς διάθεση ωραιοποίησης, μίλησε για τον έρωτα, για το πού μπορεί να σταθεί σήμερα η έννοια της ανεξαρτησίας, αλλά και για το πώς ο πόλεμος —ακόμη κι όταν δεν βρίσκεται «στην αυλή μας»— εισβάλλει στην καθημερινότητα, στα σπίτια και, κυρίως, στα παιδιά.
Μέσα από προσωπικές σκέψεις και μια συγκλονιστική οικογενειακή εξομολόγηση, ο ηθοποιός περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο η εποχή μας μετακινεί τα όρια της ασφάλειας. Όταν η πραγματικότητα μοιάζει εύθραυστη, τα σύμβολα που θεωρούσαμε ακλόνητα, όπως η Ακρόπολη, μετατρέπονται σε εικόνες απώλειας ακόμη και στα όνειρα.
Δημήτρης Παπανικολάου: «Η κόρη μου έχει 20 μέρες που δεν μπορεί να κοιμηθεί, στον ύπνο της βλέπει ότι δεν υπάρχει η Ακρόπολη»
Σε μια από τις πιο δυνατές στιγμές της συνέντευξης, ο Δημήτρης Παπανικολάου μίλησε για τη μεγάλη του κόρη, η οποία τις τελευταίες εβδομάδες βιώνει έντονη αγωνία εξαιτίας του πολέμου. «Η μεγάλη μου κόρη έχει 20 μέρες που εξαιτίας του πολέμου δεν μπορεί να κοιμηθεί», ανέφερε, δίνοντας μια εικόνα που δεν αφορά πια μόνο τις ειδήσεις ή τις αναλύσεις, αλλά το πώς η παγκόσμια ένταση περνά στο σώμα και στον ψυχισμό των παιδιών.
Η κόρη του είναι απόφοιτη της Γ’ Λυκείου και βρίσκεται στην Ελλάδα. Κι όμως, νιώθει ότι ο πόλεμος είναι «δίπλα μας». Αυτό το «δίπλα» δεν είναι γεωγραφικός προσδιορισμός· είναι η αίσθηση ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο. «Στον ύπνο της βλέπει ότι δεν υπάρχει η Ακρόπολη», είπε. Μεγαλωμένη στα Πετράλωνα, έχει την Ακρόπολη ως σταθερό σημείο αναφοράς: το πρώτο πράγμα που αντικρίζει όταν βγαίνει από το σπίτι της. Η απουσία της, έστω ως εφιάλτης, σημαίνει κάτι μεγαλύτερο: τη ρωγμή στην αίσθηση συνέχειας, την απώλεια της βεβαιότητας, την κατάρρευση ενός συμβόλου που φαινόταν αιώνιο.
Ο Δημήτρης Παπανικολάου στάθηκε ιδιαίτερα στο ότι αυτό που τον πονά περισσότερο «σ’ αυτή την ιστορία είναι τα παιδιά». Γιατί τα παιδιά είναι, όπως είπε, «εν δυνάμει τα πάντα και τίποτα». Είναι το αύριο, αλλά ταυτόχρονα είναι και το πιο ευάλωτο κομμάτι μιας κοινωνίας που συχνά αδυνατεί να τα προστατεύσει από τον φόβο. Γι’ αυτό και επέλεξε να μοιραστεί αυτό που συμβαίνει στο δικό του παιδί: όχι ως δραματοποίηση, αλλά ως μαρτυρία της εποχής.
Τι σημαίνει έρωτας για τον Δημήτρη Παπανικολάου
Στο ερώτημα «Τι σημαίνει για εσάς έρωτας;», η απάντησή του ήταν άμεση: «Είναι τεράστια δύναμη». Ο έρωτας, για τον Δημήτρη Παπανικολάου, δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα που έρχεται και φεύγει. Είναι μια κατάσταση που σε σπρώχνει να γίνεις «η καλύτερη εκδοχή του εαυτό σου». Αναγνωρίζει πως κουβαλάμε σχεδόν «γενετικά» την ιδέα ότι ο έρωτας καταλαγιάζει και περνά σε μια πιο ήρεμη φάση αγάπης. Όμως ο ίδιος προσπαθεί να σταθεί κόντρα σε αυτή τη βεβαιότητα.
Πιστεύει ότι υπάρχουν τρόποι ανανέωσης, και ένας από αυτούς είναι η έκπληξη. Μάλιστα, δεν διστάζει να παραδεχτεί ότι κάποιες φορές χρειάζεται και μια συνειδητή προσπάθεια: «να κάνεις και συμμέτοχο τη σκέψη», να επιστρατεύσεις «στρατηγικές». Όχι ως χειρισμό, αλλά ως επιλογή να μην αφήσεις τη σχέση να φθαρεί από την αδράνεια. Και, τελικά, «νομίζω πως τ’ αξίζει ο έρωτας», καταλήγει, ακόμα κι αν εκ πρώτης όψεως μοιάζει κάτι καθαρά σωματικό. Για εκείνον, ο έρωτας «πάει παρεούλα με το εγκεφαλικό» — είναι και σώμα και νους, επιθυμία και επίγνωση.
Ελευθερία και ανεξαρτησία: μια χαραμάδα στη δημιουργία
Όταν η συζήτηση πέρασε στην ανεξαρτησία, ο Δημήτρης Παπανικολάου μίλησε με μια σχεδόν υπαρξιακή ειλικρίνεια. «Όλοι γεννιόμαστε ελεύθεροι και ανεξάρτητοι, όμως υπάρχουν καταστάσεις που μας αναγκάζουν να παλέψουμε γι’ αυτά», είπε, για να προσθέσει κάτι που αποτυπώνει το βάρος της εποχής: «εγώ δυσκολεύομαι πολύ να βρω πού βρίσκεται η ελευθερία».
Δεν την εντοπίζει εύκολα στην καθημερινότητα, ούτε στις κοινωνικές δομές που συχνά υπόσχονται πολλά και παραδίδουν περιορισμούς. Αντίθετα, θεωρεί πως η ελευθερία εμφανίζεται —έστω στιγμιαία— τη στιγμή της δημιουργίας. Εκεί που ο καλλιτέχνης βρίσκεται σε έμπνευση, σε μια «έκρηξη καλλιτεχνικής μορφής». Είναι η στιγμή που γεννιέται κάτι από το μηδέν, κάτι που μπορεί να συγκινήσει, να ταράξει, να μεταφερθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Μέσα σε ένα περιβάλλον που, όπως λέει, μας βρίσκει «σκλαβωμένους και περιχαρακωμένους απ’ όλες τις πλευρές», αυτή η δημιουργική πράξη μοιάζει με «χαραμάδα». Μια μικρή δίοδος για να ανασάνεις, να μιλήσεις χωρίς να φωνάζεις, να ενώσεις την προσωπική αγωνία με κάτι συλλογικό.
Στο τέλος, η εικόνα επιστρέφει ξανά εκεί απ’ όπου ξεκίνησε: στο παιδί που δεν μπορεί να κοιμηθεί και στον εφιάλτη μιας Αθήνας χωρίς Ακρόπολη. Ο Δημήτρης Παπανικολάου δεν ζητά να τον λυπηθεί κανείς· υπενθυμίζει απλώς ότι ο φόβος έχει ήδη περάσει μέσα στα σπίτια. Και ίσως γι’ αυτό η τέχνη, ο έρωτας και η δημιουργία δεν είναι πολυτέλειες, αλλά τρόποι αντίστασης. Γιατί όταν ένα παιδί ονειρεύεται την απουσία ενός τόσο ισχυρού συμβόλου, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να ξαναβρεί τον ύπνο του, αλλά να ξαναβρούμε όλοι την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι που αντέχει.
