Με τη δημοσίευση του Κανονισμού (ΕΕ) 2026/1455 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 30 Ιουνίου, η δασμολογική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ περνά από το επίπεδο της πολιτικής δέσμευσης στη σφαίρα της δεσμευτικής νομοθεσίας.
Η συμφωνία, που είχε «κλειδώσει» πολιτικά στις 27 Ιουλίου 2025 μεταξύ της Προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ, αποκτά πλέον συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, σαφείς κανόνες και—κυρίως—μετρήσιμες αλλαγές για τις επιχειρήσεις που εισάγουν ή εξάγουν προϊόντα.
Ο Κανονισμός, που ψηφίστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 16 Ιουνίου και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 25 Ιουνίου, τίθεται σε εφαρμογή την 1η Ιουλίου 2026 και θα ισχύει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029.
Στην πράξη, πρόκειται για το νομικό κείμενο που μεταφράζει την κοινή δήλωση της 21ης Αυγούστου 2025 περί «αμοιβαίου, δίκαιου και ισορροπημένου εμπορίου» σε δασμολογικά μέτρα, ποσοστώσεις, μηχανισμούς διασφάλισης και ρήτρες αναστολής.
Δασμολογική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ: Τι προβλέπει από 1η Ιουλίου στα τελωνεία
Η δασμολογική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ κινείται σε δύο βασικούς άξονες που αντανακλούν τις δεσμεύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης: από τη μία, τη δραστική ελάφρυνση των δασμών σε ευρύ φάσμα προϊόντων αμερικανικής προέλευσης· από την άλλη, την προσεκτική διατήρηση «δικλείδων» για ευαίσθητους κλάδους, ιδίως στη γεωργία και στα μέταλλα.
Μηδενισμός δασμών σε βιομηχανικά προϊόντα
Το πιο ορατό και άμεσο αποτέλεσμα είναι ο μηδενισμός των τελωνειακών δασμών του κοινού δασμολογίου για μια εξαιρετικά μεγάλη γκάμα αμερικανικών εισαγωγών. Η ρύθμιση δεν περιορίζεται σε μεμονωμένους κωδικούς, αλλά αγγίζει ολόκληρα κεφάλαια της Συνδυασμένης Ονοματολογίας που καλύπτουν σχεδόν το σύνολο της μεταποιητικής δραστηριότητας: χημικά, φαρμακευτικά, πλαστικά, υφάσματα, μέταλλα, μηχανήματα, οχήματα, αεροναυπηγική και όργανα ακριβείας.
Ουσιαστικά, η ΕΕ υλοποιεί τη δέσμευσή της να καταργήσει τους δασμούς σε όλα τα βιομηχανικά εμπορεύματα αμερικανικής προέλευσης. Για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που εισάγουν πρώτες ύλες ή ενδιάμεσα αγαθά από τις ΗΠΑ, αυτό μεταφράζεται σε χαμηλότερο κόστος εισαγωγής και πιθανή ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας σε κλάδους όπου τα αμερικανικά προϊόντα αποτελούν κρίσιμους «κρίκους» στην αλυσίδα παραγωγής.
Μερική αναστολή δασμών σε ευαίσθητα γεωργικά προϊόντα
Στον αγροτικό τομέα, η προσέγγιση είναι πιο στοχευμένη. Για προϊόντα όπως ντομάτες, αγγούρια, αγκινάρες, εσπεριδοειδή και χυμούς σταφυλιών, αναστέλλεται μόνο το κατ’ αξίαν σκέλος του δασμού, ενώ διατηρείται το ειδικό δασμολογικό στοιχείο που ενεργοποιείται όταν η τιμή εισαγωγής πέσει κάτω από την «τιμή εισόδου».
Η επιλογή αυτή λειτουργεί ως μηχανισμός άμυνας απέναντι σε πιθανές πρακτικές ντάμπινγκ ή σε απότομες ροές φθηνών εισαγωγών που θα μπορούσαν να πιέσουν τους Ευρωπαίους παραγωγούς. Με άλλα λόγια, η δασμολογική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ ανοίγει την πόρτα, αλλά κρατά ένα βασικό «φρένο» για τις περιπτώσεις όπου οι τιμές εισαγωγής κινούνται επιθετικά προς τα κάτω.
Δασμολογικές ποσοστώσεις: ποια προϊόντα μπαίνουν στο «καλάθι» προτεραιότητας
Ο Κανονισμός δημιουργεί είκοσι ξεχωριστές δασμολογικές ποσοστώσεις με μηδενικό ή μειωμένο εντός ποσόστωσης συντελεστή. Πρόκειται για προϊόντα που κρίθηκαν στρατηγικής σημασίας για τις διατλαντικές αλυσίδες αξίας, ώστε να διασφαλιστεί προβλεψιμότητα και επάρκεια προμηθειών.
Στις ποσοστώσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων: χοιρινό κρέας (25.000 τόνοι), κρέας βίσωνα (3.000 τόνοι), γαλακτοκομικά και τυριά (10.000 τόνοι ανά κατηγορία), ξηροί καρποί (500.000 τόνοι), σογιέλαιο (400.000 τόνοι), αλλά και θαλασσινά όπως μπακαλιάρος Αλάσκας, σολομός και γαρίδες. Προβλέπονται επίσης ποσότητες για προϊόντα όπως σκόνη κακάο, καφές και διάφορα παρασκευάσματα ζαχαροπλαστικής.
Οι ποσοστώσεις θα ανανεώνονται σε δωδεκάμηνες περιόδους με αφετηρία την 1η Ιουλίου 2026, στοιχείο κρίσιμο για τον προγραμματισμό εισαγωγών, ειδικά σε κλάδους με έντονη εποχικότητα ή ευμετάβλητη τιμολόγηση.
Η ασφαλιστική δικλείδα, οι ρήτρες αναστολής και το «αγκάθι» χάλυβα-αλουμινίου
Παρότι η δασμολογική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ σηματοδοτεί άνοιγμα, ο Κανονισμός αφήνει στην Επιτροπή ουσιαστικά περιθώρια παρέμβασης. Το άρθρο 3 εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να αναστείλει εν όλω ή εν μέρει την εφαρμογή βασικών διατάξεων, εφόσον οι ΗΠΑ δεν τηρήσουν την κοινή δήλωση.
Η αναφορά είναι ρητή στο ενδεχόμενο η λήξη ή αντικατάσταση του προσωρινού δασμού του άρθρου 122 του αμερικανικού εμπορικού νόμου του 1974 (που επιβλήθηκε με προεδρικό διάταγμα στις 20 Φεβρουαρίου 2026) να επιδεινώσει τη μεταχείριση σε σχέση με ό,τι ίσχυε έως τις 24 Φεβρουαρίου 2026.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για χάλυβα και αλουμίνιο—τομείς που δεν καλύπτονται από το ανώτατο όριο 15% και στους οποίους παραμένουν οι αμερικανικοί δασμοί 50%. Αν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 οι ΗΠΑ εξακολουθούν να επιβάλλουν δασμό άνω του 15% σε παράγωγα προϊόντα χάλυβα και αλουμινίου ενωσιακής καταγωγής, η Επιτροπή αποκτά εξουσία να επαναφέρει δασμούς σε αντίστοιχα αμερικανικά προϊόντα ως αντίμετρο.
Παράλληλα, ενεργοποιείται μηχανισμός διασφάλισης: αν οι νέες δασμολογικές προτιμήσεις προκαλέσουν αύξηση εισαγωγών τέτοια που να επιφέρει ή να απειλεί να επιφέρει σοβαρή ζημία στον ενωσιακό κλάδο παραγωγής, η Επιτροπή μπορεί να κινήσει έρευνα (με αίτημα τουλάχιστον τριών κρατών-μελών ή του ίδιου του κλάδου) και να αναστείλει τα μέτρα. Το μήνυμα είναι σαφές: απελευθέρωση, αλλά όχι ανεξέλεγκτα.
Πόσο επηρεάζεται η Ελλάδα από τη δασμολογική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ
Σε σχέση με το συνολικό μέγεθος του διατλαντικού εμπορίου—που, σύμφωνα με στοιχεία του Συμβουλίου, ξεπέρασε το 1,77 τρισ. ευρώ το 2025 σε αγαθά και υπηρεσίες—η ελληνική έκθεση στις ΗΠΑ είναι μικρότερη σε απόλυτους όρους, αλλά εμπορικά σημαντική.
Σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της ελληνικής Πρεσβείας στην Ουάσινγκτον, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ ανήλθαν σε 2,4 δισ. ευρώ το 2025 (σχεδόν αμετάβλητες έναντι του 2024, -0,3%), ενώ οι εισαγωγές από τις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 8,5% στα 2,34 δισ. ευρώ. Το διμερές εμπόριο έφτασε τα 4,75 δισ. ευρώ, με το ελληνικό πλεόνασμα να περιορίζεται στα 60 εκατ. ευρώ από 250 εκατ. το 2024, κυρίως λόγω της αύξησης των ενεργειακών εισαγωγών (1,18 δισ. ευρώ, με περίπου 95% LNG). Χωρίς τα πετρελαιοειδή, η Ελλάδα διατηρεί πλεόνασμα 660 εκατ. ευρώ έναντι των ΗΠΑ.
Οι ΗΠΑ αντιστοιχούν περίπου στο 4,8%-5% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών, αποτελώντας έναν από τους σημαντικότερους προορισμούς εκτός ΕΕ. Στοιχεία για την περίοδο Απρίλιος-Σεπτέμβριος 2025 δείχνουν μεικτή εικόνα: άνοδος για φύλλα αργιλίου (+30%), φαρμακευτικά σκευάσματα με αλκαλοειδή (+71,2%) και στροβιλοκινητήρες (+97,4%), αλλά πτώση σε παρασκευάσματα τροφίμων (-13,5%), μέρη αεροσκαφών (-13,4%) και ιδιαίτερα στη φέτα, με εξαγωγές σχεδόν στο μισό σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2024.
Με δεδομένο ότι αρκετά από τα ελληνικά εξαγώγιμα βιομηχανικά προϊόντα δεν επηρεάζονται άμεσα από τον μηδενισμό δασμών που εφαρμόζει η ΕΕ (καθώς αυτός αφορά αμερικανικές εισαγωγές προς την Ευρώπη), η άμεση επίπτωση για την Ελλάδα εντοπίζεται κυρίως στη φθηνότερη πρόσβαση αμερικανικών αγροτικών και βιομηχανικών προϊόντων στην εγχώρια αγορά. Την ίδια στιγμή, η μεταχείριση των ελληνικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ έχει τεθεί κάτω από πλαίσιο ανώτατου ορίου 15%, στοιχείο που προσφέρει μεν μια σχετική προβλεψιμότητα, χωρίς να εξαφανίζει τους κινδύνους για ευαίσθητες κατηγορίες.
Ένα σημείο που παραμένει ανοιχτό και ιδιαίτερα κρίσιμο για την ελληνική πλευρά είναι η αμερικανική απαίτηση να μη γίνεται αναγνώριση της προστασίας προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) στις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ—ζήτημα που αγγίζει ευθέως τη φέτα και, κατ’ επέκταση, ένα εμβληματικό εξαγώγιμο ελληνικό προϊόν.
Η απειλή για «ψηφιακό φόρο» και η νέα εστία έντασης
Η έναρξη ισχύος της δασμολογικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ συμπίπτει με αναζωπύρωση της έντασης. Στις 26 Ιουνίου, ο Πρόεδρος Τραμπ προειδοποίησε μέσω social media ότι θα επιβληθεί άμεσος δασμός 100% σε όλα τα προϊόντα κάθε χώρας που θα εφαρμόσει φόρο ψηφιακών υπηρεσιών σε αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, υποστηρίζοντας ότι ένα τέτοιο μέτρο θα ακύρωνε υφιστάμενες εμπορικές συμφωνίες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, διά του εκπροσώπου Τομά Ρενιέ, απάντησε στις 29 Ιουνίου ότι η ΕΕ θα ανταποκριθεί «γρήγορα και αποφασιστικά» σε τυχόν μονομερή αμερικανικά μέτρα, επαναλαμβάνοντας πως η Ένωση και τα κράτη-μέλη «διατηρούν το κυρίαρχο δικαίωμα να ρυθμίζουν οποιεσδήποτε οικονομικές δραστηριότητες στην επικράτειά τους». Παράλληλα, αντιπροσωπεία της ΕΕ βρίσκεται στην Ουάσινγκτον έως την 1η Ιουλίου με στόχο ένα πλαίσιο «πιθανού μελλοντικού ψηφιακού διαλόγου». Προς το παρόν, η ψηφιακή φορολογία μένει εκτός του πεδίου της κοινής δήλωσης, όμως παραμένει μόνιμη πηγή τριβής—και ο νέος Κανονισμός προβλέπει ρητά ότι οι ευρωπαϊκές παραχωρήσεις μπορούν να ανασταλούν αν η Ουάσινγκτον υπονομεύσει τους στόχους της συμφωνίας.
Η ουσία είναι ότι η δασμολογική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ ανοίγει μια νέα φάση στις τελωνειακές ροές από την 1η Ιουλίου: με μηδενικούς δασμούς σε μεγάλο τμήμα της βιομηχανίας, με στοχευμένη προστασία στη γεωργία, με ποσοστώσεις σε στρατηγικά προϊόντα και με ρήτρες που κρατούν «ζωντανό» το δικαίωμα αντίδρασης της ΕΕ.
Για επιχειρήσεις, παραγωγούς και εξαγωγείς, το επόμενο διάστημα δεν θα κριθεί μόνο από τους συντελεστές δασμών, αλλά από την ικανότητα να διαβάσουν σωστά τους κανόνες, να αξιοποιήσουν τις ποσοστώσεις και να προετοιμαστούν για ένα περιβάλλον όπου η δασμολογική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ θα λειτουργεί παράλληλα με νέες πολιτικές εντάσεις, ειδικά στο μέτωπο της ψηφιακής οικονομίας.
