Σε τρία έτη αυξάνεται πλέον το χρονικό περιθώριο που έχουν οι δημόσιοι υπάλληλοι για να διεκδικήσουν μισθολογικές διαφορές όταν παραβιάζεται η αρχή της ίσης αμοιβής. Η αλλαγή αυτή έρχεται να δώσει περισσότερο «οξυγόνο» σε εργαζόμενους που συχνά πληροφορούνται με καθυστέρηση ότι αμείβονται δυσμενέστερα, είτε λόγω εσωτερικών υπηρεσιακών διαδικασιών είτε λόγω ελλιπούς ενημέρωσης για το τι ισχύει σε αντίστοιχες θέσεις. Κρίσιμο στοιχείο της ρύθμισης είναι ότι η τριετής προθεσμία δεν μετρά από τότε που γεννήθηκε η απαίτηση, αλλά από τη στιγμή που ο υπάλληλος έλαβε γνώση της παράβασης.
Η νέα ρύθμιση εντάσσεται στο πλαίσιο του νόμου 5316/2026 (άρθρο 19), που αφορά την ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα. Στην πράξη, πρόκειται για στοχευμένη παρέμβαση: επεκτείνει την παραγραφή κατά ένα έτος, αλλά αποκλειστικά και μόνο για αξιώσεις που συνδέονται με παραβίαση της αρχής της ίσης αμοιβής.
Αρχή της ίσης αμοιβής: Τι αλλάζει στο Δημόσιο με την τριετία
Μέχρι σήμερα, η γενική γραμμή στο Δημόσιο ήταν ότι πολλές μισθολογικές αξιώσεις παραγράφονταν σε δύο χρόνια. Πλέον, όταν η διαφορά μισθού οφείλεται σε παραβίαση της αρχής της ίσης αμοιβής, ο χρόνος διεκδίκησης γίνεται τρία έτη. Πρόκειται για ουσιαστική ενίσχυση της δυνατότητας του εργαζόμενου να κινηθεί, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η άνιση μεταχείριση δεν είναι προφανής από την πρώτη στιγμή.
Εξίσου σημαντικό είναι το σημείο εκκίνησης της προθεσμίας. Η τριετία ξεκινά όταν ο υπάλληλος πληροφορείται την παράβαση. Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία, γιατί σε υποθέσεις ίσης αμοιβής το πρόβλημα συχνά αποκαλύπτεται εκ των υστέρων (π.χ. μετά από εσωτερικό έλεγχο, σύγκριση καθηκόντων/βαθμίδων, υπηρεσιακές μεταβολές ή διαπίστωση διαφορετικής εφαρμογής μισθολογικών κανόνων).
Η τριετία ισχύει μόνο για παραβιάσεις της αρχής της ίσης αμοιβής
Η επέκταση της παραγραφής δεν αφορά όλες τις μισθολογικές διεκδικήσεις των δημοσίων υπαλλήλων. Είναι εξαίρεση που εφαρμόζεται αποκλειστικά στις περιπτώσεις όπου στοιχειοθετείται παραβίαση της αρχής της ίσης αμοιβής. Για κάθε άλλη μισθολογική αξίωση, ο χρόνος παραγραφής παραμένει στα δύο έτη.
Με απλά λόγια:
– Αν η διεκδίκηση αφορά άνιση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας, το περιθώριο γίνεται 3 χρόνια (από τη γνώση της παράβασης).
– Αν αφορά άλλη μισθολογική διαφορά (π.χ. γενικές απαιτήσεις εκτός πλαισίου ίσης αμοιβής), ισχύει η διετής παραγραφή.
Αυτός ο διαχωρισμός είναι κρίσιμος, γιατί αποτρέπει την εσφαλμένη εντύπωση ότι «όλες» οι μισθολογικές αξιώσεις στο Δημόσιο κερδίζουν αυτόματα έναν επιπλέον χρόνο. Δεν ισχύει κάτι τέτοιο.
Τι ισχύει στον ιδιωτικό τομέα (για σύγκριση)
Στον ιδιωτικό τομέα, κατά κανόνα, οι αξιώσεις εργαζομένων για δεδουλευμένα, επιδόματα, υπερωρίες, αποζημιώσεις και γενικότερα απαιτήσεις που απορρέουν από τη σύμβαση εργασίας παραγράφονται σε πέντε έτη. Στον ίδιο χρόνο (πενταετία) παραμένουν και οι αξιώσεις που μπορεί να γεννηθούν σε σχέση με την εφαρμογή της νομοθεσίας για ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας.
Η σύγκριση βοηθά να γίνει κατανοητό γιατί η νέα τριετία στο Δημόσιο θεωρείται σημαντική: δεν φτάνει τα επίπεδα του ιδιωτικού τομέα, αλλά βελτιώνει αισθητά την προστασία ειδικά στις υποθέσεις που σχετίζονται με την αρχή της ίσης αμοιβής.
Συνταξιούχοι: Διετής παραγραφή για αναδρομικά και καθυστερούμενες συντάξεις
Για τους συνταξιούχους, το πλαίσιο παραμένει αυστηρό και ξεκάθαρο: οι αξιώσεις για καθυστερούμενες συντάξεις, αναδρομικά ποσά σύνταξης, καθώς και οι αντίστοιχες απαιτήσεις των κληρονόμων, παραγράφονται σε δύο χρόνια.
Ενδεικτικά, στη διετία υπάγονται διεκδικήσεις όπως:
– Αναδρομικά από επανυπολογισμό σύνταξης ή ποσά που προκύπτουν από λανθασμένο υπολογισμό.
– Επιδόματα που δεν καταβλήθηκαν.
– Διαφορές σύνταξης που διαπιστώνονται μεταγενέστερα.
– Ποσά που οφείλονται μετά από μεταβολή της συνταξιοδοτικής κατάστασης.
Η παραγραφή αρχίζει από το τέλος του οικονομικού έτους μέσα στο οποίο γεννήθηκε η απαίτηση και ήταν δυνατή η δικαστική διεκδίκησή της. Αν ο συνταξιούχος δεν κινηθεί εγκαίρως, το Δημόσιο μπορεί να προβάλλει ένσταση παραγραφής, με αποτέλεσμα η απαίτηση να χαθεί οριστικά.
Πώς διακόπτεται η παραγραφή: Οι κρίσιμες ενέργειες εντός διετίας
Οι συνταξιούχοι που διαπιστώνουν οφειλές μπορούν να διακόψουν την παραγραφή, αρκεί να ενεργήσουν μέσα στη διετία με έναν από τους παρακάτω τρόπους:
1) Κατάθεση αγωγής στο αρμόδιο δικαστήριο.
2) Υποβολή αίτησης στην αρμόδια δημόσια υπηρεσία για καταβολή της οφειλής.
3) Υποβολή αίτησης στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους για αναγνώριση της απαίτησης.
Αν υποβληθεί αίτηση στην αρμόδια υπηρεσία, η παραγραφή διακόπτεται. Αν δεν υπάρξει απάντηση, η παραγραφή αρχίζει ξανά μετά την πάροδο έξι μηνών από την ημερομηνία υποβολής. Σημειώνεται ότι δεύτερη ίδια αίτηση δεν διακόπτει εκ νέου την παραγραφή, εκτός αν ακολουθήσει δικαστική προσφυγή.
Επιπλέον, η παραγραφή μπορεί να ανασταλεί στις περιπτώσεις που προβλέπει ο Αστικός Κώδικας, καθώς και όταν, λόγω ανωτέρας βίας, ο δικαιούχος αδυνατεί να ασκήσει το δικαίωμά του κατά το τελευταίο εξάμηνο της προθεσμίας.
