Η πιο ουσιαστική μεταρρύθμιση των τελευταίων δεκαετιών στον τρόπο με τον οποίο ελέγχονται και καταβάλλονται οι αγροτικές ενισχύσεις βρίσκεται σε εξέλιξη και φέρει ισχυρό ψηφιακό αποτύπωμα. Για πρώτη φορά, χάρη στις πολύ υψηλής ανάλυσης εικόνες των μικροδορυφόρων και τα δεδομένα του ελληνικού Κτηματολογίου που βρίσκεται σε λειτουργία, το κράτος αποκτά μια σαφή και αντικειμενική εικόνα για το τι υπάρχει πραγματικά στο έδαφος: ποια έκταση καλλιεργείται, ποια είναι βοσκότοπος, ποια έχει άλλη χρήση και ποια δεν έχει καμία σχέση με γεωργική δραστηριότητα.
Στον πυρήνα της βρίσκεται μια συντονισμένη παρέμβαση του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, μέσω της Γενικής Γραμματείας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και την ΑΑΔΕ. Το σχέδιο έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στοχεύει στην πλήρη ευθυγράμμιση της χώρας με την Κοινή Αγροτική Πολιτική, αλλά κυρίως στην προστασία εκείνων που ζουν πραγματικά από την παραγωγή.
«Η ψηφιακή μετάβαση του κράτους δεν είναι ένα αφηρημένο σύνθημα, αλλά ένα ουσιαστικό εργαλείο δικαιοσύνης, διαφάνειας και αξιοπιστίας, που μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε παθογένειες δεκαετιών. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει αποδείξει στην πράξη ότι διαθέτει τη βούληση να συγκρουστεί με χρόνιες στρεβλώσεις και αναποτελεσματικές πρακτικές που ταλαιπώρησαν για χρόνια πολίτες και επαγγελματίες. Στον αγροτικό τομέα, αυτή η επιλογή γίνεται πράξη -μεταξύ άλλων- μέσα από τη συστηματική αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών και αξιόπιστων δεδομένων, ώστε να υπάρχει πλήρης και ξεκάθαρη εικόνα για το τι καλλιεργείται και τι δηλώνεται» επισημαίνει σε δήλωσή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου και σημειώνει:
«Κεντρικό πυλώνα αυτής της προσπάθειας θα αποτελεί ο νέος, ενιαίος ψηφιακός γεωχωρικός χάρτης της χώρας, βασισμένος σε δορυφορικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης. Ένας χάρτης που θα λειτουργεί ως σταθερή και αξιόπιστη βάση για τις αγροτικές ενισχύσεις, διασφαλίζοντας ότι επιλέξιμες είναι αποκλειστικά οι πραγματικές γεωργικές εκτάσεις. Ταυτόχρονα, αξιοποιούμε τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης, σε συνδυασμό με τα γεωχωρικά δεδομένα του Κτηματολογίου, ώστε οι έλεγχοι να είναι στοχευμένοι, αντικειμενικοί και να βασίζονται στον πραγματικό κίνδυνο. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και την ΑΑΔΕ, διαμορφώνουμε ένα ενιαίο και αξιόπιστο πλαίσιο ελέγχων που μειώνει τη γραφειοκρατία, ενισχύει την εμπιστοσύνη των παραγωγών και προστατεύει τους πραγματικούς αγρότες».
Για δεκαετίες, το ελληνικό σύστημα ενισχύσεων λειτουργούσε με ελλιπή χαρτογραφικά δεδομένα και χωρίς ενιαία ψηφιακή βάση. Το κράτος συχνά δεν είχε καθαρή εικόνα για το τι είναι καλλιέργεια, τι είναι βοσκότοπος και τι δεν έχει καμία σχέση με αγροτική δραστηριότητα. Αυτό δημιουργούσε ασάφειες, λάθη και διαφορετικές πρακτικές από περιοχή σε περιοχή, με αποτέλεσμα οι συνεπείς παραγωγοί να υφίστανται οριζόντιες περικοπές και καθυστερήσεις. Σήμερα, αυτή η εικόνα αλλάζει ριζικά.
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται ο νέος ενιαίος ψηφιακός γεωχωρικός χάρτης της χώρας, βασισμένος σε δορυφορικές εικόνες πολύ υψηλής ανάλυσης από μικροδορυφόρους. Το υπόβαθρο αυτό αποτελεί πλέον τη νέα αξιόπιστη βάση για το γεωγραφικό σύστημα του ΟΠΕΚΕΠΕ. Για πρώτη φορά, το κράτος γνωρίζει με ακρίβεια τι υπάρχει στο έδαφος: καλλιέργειες, βοσκότοποι, θερμοκήπια, κτίσματα, φωτοβολταϊκά πάρκα, βραχώδεις και υδάτινες εκτάσεις. Οι εικόνες αυτές «κουμπώνουν» σταδιακά πάνω στα δεδομένα του Ελληνικού Κτηματολογίου που βρίσκεται σε λειτουργία, το οποίο παρέχει τα ακριβή όρια και τη νομική ταυτότητα κάθε γεωτεμαχίου.
Πάνω σε αυτό το ενιαίο γεωχωρικό υπόβαθρο εφαρμόζονται εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που αναλύουν μορφολογικά και φασματικά χαρακτηριστικά των εκτάσεων, αλλά και τη χρονική τους εξέλιξη. Το σύστημα δεν βλέπει απλώς μια εικόνα· αναγνωρίζει αν μια έκταση καλλιεργείται, αν βοσκείται, αν έχει μετατραπεί σε άλλη χρήση ή αν παραμένει αδρανής. Η αξιοποίηση δορυφορικών δεδομένων, κτηματολογικών στοιχείων, αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης, σε συνδυασμό με τις δηλώσεις, επιτρέπουν στο κράτος να εντοπίζει ασυνέπειες με αντικειμενικό τρόπο και να προχωρά σε στοχευμένους, και όχι μαζικούς, ελέγχους.
Αυτό είναι κομβικό για τους πραγματικούς αγρότες. Εκείνους που καλλιεργούν, επενδύουν, έχουν ενεργή παρουσία στο χωράφι και τηρούν τους κανόνες. Για πρώτη φορά, οι ενισχύσεις τους θωρακίζονται ουσιαστικά, γιατί το σύστημα μπορεί να αποδείξει αντικειμενικά ότι οι εκτάσεις τους είναι πράγματι επιλέξιμες και ενεργές. Οι συνεπείς παραγωγοί δεν μπαίνουν πλέον στο ίδιο καλάθι με όσους δηλώνουν θεωρητικά εκτάσεις χωρίς αντίκρισμα στο πεδίο.
Ήδη από τις πρώτες ανανεώσεις των δορυφορικών υποβάθρων καταγράφονται σημαντικές διαφοροποιήσεις στις χρήσεις γης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περιοχή του νέου αεροδρομίου στο Καστέλι Κρήτης. Εκεί, οι αλλαγές στη χρήση γης αποτυπώνονται πλέον με απόλυτη σαφήνεια στις πρόσφατες δορυφορικές απεικονίσεις: εκτάσεις που μέχρι πρότινος εμφανίζονταν ως αγροτικές έχουν μετατραπεί σε εργοτάξια, υποδομές και συνοδευτικές εγκαταστάσεις.
