«Η δημοκρατία, επειδή ακούει τους πολλούς, παραμένει το μόνο πολίτευμα που εγγυάται την πρόοδο» , επισήμανε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας.
Η Δημοκρατία παραμένει, ακόμη και σήμερα, η ισχυρότερη εγγύηση για την ασφάλεια και την ευημερία μας. Αυτό είναι το βαθύ, το διαχρονικό νόημα αυτής της αθάνατης αρχαιοελληνικής εφεύρεσης”, επισήμανε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας, στην ομιλία του στο συνέδριο του Economist με τίτλο «30th Annual Government Roundtable – Progress in an age of upheaval | Geopolitics-Growth-Technology» που πραγματοποιείται στην Αθήνα.
«Είναι δύσκολο να φέρουμε στο μυαλό μας μια στιγμή στην ιστορία της ανθρωπότητας όπου η δημοκρατία βρισκόταν σε νηνεμία. Είναι ένα πολίτευμα που συνυφαίνεται αξεδιάλυτα με τη λέξη κρίση. Αυτό το θαυμαστό πολίτευμα, που έρχεται σε εμάς από τον Κλεισθένη, διέσχισε αιώνες χωρίς ποτέ να γνωρίσει γαλήνη. Στη διαρκή δοκιμασία του, όμως, κρύβεται η αξία και η δύναμή του. Στο ότι κάθε φορά υπερβαίνει τα εμπόδια και δεν καταρρέει μπροστά στις δυσκολίες», υπογράμμισε ακόμη ο ΠτΔ.
Οσον αφορά στις προκλήσεις για τη δημοκρατία, σημείωσε: “Εχει ιστορία αιώνων η δημοκρατία, αλλά χρειάζεται σύγχρονη θωράκιση, γιατί οι προκλήσεις είναι σύγχρονες και τις νιώθουμε πρωτόγνωρες. Είναι προκλήσεις, όμως, που αλλάζουν μορφή, μα ποτέ ουσία. Η σύγχρονη δημοκρατία μοιάζει με την αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε. Όχι μόνο στις αρετές της, αλλά και στις αδυναμίες της. Συχνά φέρεται άδικα σε εκείνους που της προσφέρουν τα περισσότερα. Προσέφερε στον Σωκράτη το κώνειο. Εξόρισε τον Θεμιστοκλή και τον Αριστείδη. Καθαίρεσε τον Περικλή. Πολύ αργότερα, φυλάκισε τον Κολοκοτρώνη. Δολοφόνησε τον Καποδίστρια. Καταψήφισε τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τόσα ακόμη”.
Παράλληλα, ο κ.Τασούλας τόνισε ότι “αυτή η αδικία είναι το τίμημα της ελευθερίας. Της ελευθερίας να αποφασίζουν οι πολλοί. Ένα αυταρχικό καθεστώς δεν θα είχε καταδικάσει σε θάνατο τον Σωκράτη γιατί δεν θα του είχε επιτρέψει ποτέ να μιλήσει. Η δημοκρατία ρισκάρει την αδικία ακριβώς επειδή δίνει στον καθένα το δικαίωμα της κρίσης και της κριτικής. Είναι ο ίδιος αέρας της ελευθερίας που άλλοτε αδικεί κι άλλοτε δικαιώνει. Και αυτό είναι το μεγαλείο της”.
Διευκρίνισε, όμως, ότι “η διαφωνία δεν σημαίνει διχασμός. Η δημοκρατία ζει από τη διαφωνία. Δεν μάς ζητάει να σκεφτόμαστε όλοι το ίδιο. Η ομοφωνία, άλλωστε, είναι πειρασμός των αυταρχικών καθεστώτων και όχι αρετή της δημοκρατίας. Το πραγματικά δύσκολο, το πραγματικά δημοκρατικό, είναι να συνυπάρχει το θάρρος να διαφωνούμε και η βούληση να παραμείνουμε ενωμένοι”.
Σχετικά με το ότι οι πολίτες γυρίζουν την πλάτη τους στα κοινά, ανέφερε ότι “σήμερα μάς ανησυχεί ιδιαίτερα το γεγονός αυτό. Συζητάμε για την αποχή και την απάθεια, για τους πολίτες που αποστρέφονται τις συλλογικές διαδικασίες. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι ο κόσμος απείχε από την πολιτική και στην αρχαιότητα. Στην εποχή του Περικλή, η Πνύκα δεν χωρούσε πάνω από έξι χιλιάδες πολίτες σε σύνολο σαράντα με σαράντα πέντε χιλιάδων. Μόλις ένα ποσοστό, δηλαδή, μπορούσε εκ των πραγμάτων να συμμετέχει. Ο Αριστοφάνης περιγράφει τους Σκύθες δούλους να κυνηγούν τους αργόσχολους στην Αγορά με ένα σχοινί, βαμμένο κόκκινο για να λερώνει όποιον ακουμπούσε, ώστε να τους αναγκάσουν ν’ ανέβουν στην Πνύκα. Κι αργότερα, χρειάστηκε να δίνουν αμοιβή τρεις οβολούς μεροκάματο σε όσους συμμετείχαν.
Η κρίση της συμμετοχής, βλέπετε, δεν είναι φαινόμενο της εποχής μας. Υπάρχει, όμως, μια διάσταση της σημερινής κρίσης που είναι, πράγματι, καινούρια. Γιατί αν η αποχή και η δυσπιστία συντρόφευαν πάντα τη δημοκρατία, στις μέρες μας αμφισβητείται και κάτι που για δεκαετίες θεωρήσαμε κατακτημένο”.
Ειδική αναφορά έκανε στα αυταρχικά καθεστώτα, τονίζοντας ότι “δεν είναι λίγοι εκείνοι σήμερα που πιστεύουν πως τα αυταρχικά καθεστώτα είναι, στην πράξη, πιο αποτελεσματικά. Κι αυτό είναι, εν μέρει, και δικό μας λάθος. Γιατί τη δεκαετία του 1990, μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, πιστέψαμε ότι φτάσαμε στο τέλος της ιστορίας· πιστέψαμε πως η δημοκρατία θα επικρατήσει οριστικά και πως η εποχή που ανοιγόταν μπροστά μας θα είναι τελείως διαφορετική”.
Επισήμανε ακόμη: “Στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο που ζούμε η δημοκρατία έχει γίνει ζήτημα διεθνούς γεωπολιτικού συσχετισμού. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι το μέλλον της δημοκρατίας θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, στην Ινδία. Δηλαδή στο αν η χώρα που σύντομα θα ξεπεράσει το ενάμισι δισεκατομμύριο ανθρώπους θα συνεχίσει να ακολουθεί το δυτικό πρότυπο δημοκρατίας. Σήμερα ολοένα και αυξάνεται ο αριθμός των ανθρώπων στον πλανήτη που ζουν κάτω από αυταρχικά καθεστώτα. Κι αυτή η οπισθοχώρηση σπάνια έρχεται με την κατάργηση των εκλογών. Έρχεται πιο ύπουλα, διαβρώνοντας σιωπηλά τις προϋποθέσεις χωρίς τις οποίες η δημοκρατία δεν μπορεί να αναπνεύσει. Και η πρώτη απ’ αυτές είναι η δημόσια σφαίρα, ο χώρος όπου οι πολίτες ενημερώνονται, συζητούν και διαμορφώνουν άποψη. Γιατί καμία δημοκρατία δεν στέκεται όρθια χωρίς μια ζωντανή, ελεύθερη και θεμελιωμένη σε αρχές, δημόσια σφαίρα”.
Αναφερόμενος στον Γερμανό φιλόσοφο και κοινωνιολόγο Γιούργκεν Χάμπερμας, τόνισε ότι “περιέγραψε τη δημοκρατία σαν ένα σύστημα δύο πόλων. Στο κέντρο βρίσκονται οι θεσμοί που νομοθετούν και κυβερνούν. Εκτίθενται, όμως, στον κίνδυνο να αιχμαλωτιστούν από ισχυρά συμφέροντα. Ως αντίβαρο, σε αυτόν τον κίνδυνο, περιφερειακά του κέντρου, υπάρχει η δημόσια σφαίρα. Συγκροτείται από από την κοινή γνώμη, τις πρωτοβουλίες των πολιτών, την ελεύθερη και ερευνητική δημοσιογραφία, ακόμη και την πολιτική ανυπακοή. Αυτή η περιφέρεια φέρνει στην επιφάνεια ό,τι το κέντρο αγνοεί: Τις κοινωνικές ανισότητες, την καταστρατήγηση των δικαιωμάτων, την προστασία του περιβάλλοντος. Είναι το σύστημα συναγερμού, έγκαιρης προειδοποίησης της δημοκρατίας. Τα τελευταία δεκαπέντε με είκοσι χρόνια, όμως, αυτή η ισορροπία έχει ανατραπεί. Η περιφέρεια δεν ελέγχει πια το κέντρο, δηλητηριασμένη χάνει τους αισθητήρες της κι η δημοκρατία παύει να αντιλαμβάνεται τι την απειλεί”.
Ακολούθως, ο ΠτΔ σημείωσε ότι “η δημόσια σφαίρα μολύνεται από μηχανισμούς που, εκ πρώτης όψεως, μοιάζουν να υπηρετούν την ελευθερία της γνώμης και τον διάλογο, μα στην πραγματικότητα λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές της πόλωσης, της σύγκρουσης και της τοξικότητας. Συχνά δε, αξιοποιούνται, συνειδητά, ως εργαλεία σύγχυσης από όσους επιδιώκουν να καταστήσουν κοινωνίες και χώρες ολόκληρες ακυβέρνητες, βυθισμένες στην αστάθεια. Αποτέλεσμα αυτού είναι να έχει πληγεί το έδαφος πάνω στο οποίο κάποτε συμφωνούσαμε για το τι είναι αληθινό. Τα γεγονότα σχετικοποιούνται εκ του πονηρού. Και ο καθένας χτίζει τη δική του αυθαίρετη αλήθεια, κομμένη στα μέτρα του συμφέροντός του. Έτσι, η κοινωνία κατακερματίζεται σε υποσύνολα που δεν μιλούν πια μεταξύ τους. Καθένας ακούει μόνο την ηχώ των ομοϊδεατών του και την εκλαμβάνει για τη φωνή ολόκληρου του κόσμου”.
Είπε, επίσης, ότι “σε όλα αυτά προστίθεται και η επικυριαρχία ενός διεθνούς χρηματοοικονομικού πλέγματος, που επιβάλλει σε κάθε χώρα αυτοματισμούς, οι οποίοι λειτουργούν ανεξάρτητα από τον πολιτικό διάλογο. Καλλιεργείται έτσι η πιο επικίνδυνη εντύπωση για μια δημοκρατία: Ο,τι η όποια πολιτική συζήτηση και αντιδικία είναι, στο τέλος, μάταιη ότι η πολιτική που θα εφαρμοστεί είναι ούτως ή άλλως προδιαγεγραμμένη. Κι η πολιτική, τότε, καταντά παρακολούθημα της οικονομίας”.
Ο κ. Τασούλας υπογράμμισε στη συνέχεια ότι “στον πυρήνα της δημοκρατίας βρίσκεται μια βαθιά φιλοσοφική αλήθεια, πως η πραγματικότητα είναι τόσο σύνθετη, ώστε κανένας μόνος του δεν μπορεί να την κατέχει ολόκληρη, να τη γνωρίζει πλήρως και αντικειμενικά. Γι’ αυτό ακριβώς η ελευθερία της γνώμης είναι ο μόνος τρόπος για να συνθέτει μια κοινωνία τις μερικές αλήθειες των πολλών σε μια πληρέστερη εικόνα του κόσμου, και να αποφασίζει σοφότερα. Εδώ κρύβεται και η απάντηση σε όσους σήμερα θαμπώνονται από την υποσχόμενη αποτελεσματικότητα των αυταρχικών καθεστώτων. Γιατί όποιος περιορίζει την ελευθερία της γνώμης, τυφλώνει την ίδια την κοινωνία απέναντι στις ευκαιρίες και τους κινδύνους της, και την οδηγεί, αργά ή γρήγορα, στην παρακμή. Οι ολιγαρχίες και οι απολυταρχίες μοιάζουν στιβαρές, στερημένες όμως από εκείνον τον αέρα της ελευθερίας, τον ίδιο που άλλοτε αδικεί κι άλλοτε δικαιώνει, καταλήγουν αναπόφευκτα σε αδιέξοδα και εθνικές κρίσεις”.
Καταλήγοντας ο ΠτΔ συνεχάρη τον Economist για τη διοργάνωση του συνεδρίου και ευχήθηκε γόνιμες συζητήσεις.
