Επίσημα συνδεδεμένη με το Horizon Europe, το εμβληματικό πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι από σήμερα η Ιαπωνία, όπως ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρόκειται για μια εξέλιξη με ιδιαίτερο βάρος: με πληθυσμό 123 εκατομμυρίων, το Τόκιο γίνεται η πολυπληθέστερη χώρα που συνδέεται με το πρόγραμμα, προσθέτοντας στο ευρωπαϊκό δίκτυο επιστημονικής συνεργασίας ένα από τα πιο προηγμένα οικοσυστήματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στον κόσμο.
Η σύνδεση αυτή δεν είναι απλώς μια τυπική θεσμική συμφωνία. Αποτελεί ένα ουσιαστικό άνοιγμα που φέρνει κοντά πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και φορείς καινοτομίας σε Ευρώπη και Ιαπωνία, με κοινό στόχο την παραγωγή γνώσης και λύσεων που μπορούν να μεταφραστούν σε ανταγωνιστικότητα, κοινωνική ανθεκτικότητα και βιώσιμη ανάπτυξη. Σε μια περίοδο που οι παγκόσμιες προκλήσεις απαιτούν συντονισμό, κλίμακα και ταχύτητα, η είσοδος της Ιαπωνίας στο Horizon Europe στέλνει μήνυμα υπέρ της ανοικτής, διεθνούς και βασισμένης σε κανόνες συνεργασίας.
Τι σημαίνει για την Ιαπωνία η σύνδεση με το Horizon Europe
Η συμφωνία επιτρέπει σε ιαπωνικά ερευνητικά ιδρύματα, πανεπιστήμια, οργανισμούς και καινοτόμες επιχειρήσεις να συμμετέχουν στο Horizon Europe επί ίσοις όροις με τους φορείς των κρατών-μελών της ΕΕ και των υπόλοιπων συνδεδεμένων χωρών. Με απλά λόγια, οι ιαπωνικοί φορείς αποκτούν πρόσβαση στο ίδιο πλαίσιο ευκαιριών: μπορούν να συμμετέχουν σε προκηρύξεις, να συγκροτούν κοινοπραξίες, να διεκδικούν χρηματοδότηση και—το κρίσιμο—να ηγούνται διεθνών ερευνητικών σχημάτων, αναλαμβάνοντας ρόλο συντονιστή.
Αυτό το καθεστώς ισότιμης συμμετοχής αλλάζει τα δεδομένα. Μέχρι σήμερα, η συμμετοχή τρίτων χωρών συχνά περιοριζόταν σε συγκεκριμένα πεδία ή υπό ειδικούς όρους. Με τη σύνδεση, η Ιαπωνία εντάσσεται ουσιαστικά στον «εσωτερικό κύκλο» του προγράμματος, γεγονός που διευκολύνει την μακροπρόθεσμη συνεργασία, τη σταθερότητα στην ανάπτυξη κοινών έργων και την αξιοποίηση συμπληρωματικών δεξιοτήτων και υποδομών.
Horizon Europe: Προϋπολογισμός, προτεραιότητες και παγκόσμιες προκλήσεις
Η σύνδεση αφορά έναν προϋπολογισμό € 52,4 δισ., που κατευθύνεται στη χρηματοδότηση πολυεθνικών ερευνητικών έργων με αντικείμενο μείζονες κοινωνικές προκλήσεις—από την κλιματική κρίση, την ενέργεια και τις μεταφορές έως την υγεία, τη βιομηχανία και την ψηφιακή οικονομία. Το Horizon Europe λειτουργεί ως πλατφόρμα όπου η επιστημονική αριστεία συνδέεται με εφαρμογές, πιλοτικές δοκιμές, νέα προϊόντα και τεχνολογικές λύσεις που μπορούν να κλιμακωθούν.
Συνολικά, το Horizon Europe διαθέτει προϋπολογισμό € 93,5 δισ. για την περίοδο 2021–2027, αποτελώντας τη ναυαρχίδα της ΕΕ στην έρευνα και την καινοτομία. Η συμμετοχή της Ιαπωνίας ως 23ης συνδεδεμένης χώρας διευρύνει το γεωγραφικό και επιστημονικό αποτύπωμα του προγράμματος και ενισχύει τη δυναμική του ως παγκόσμιου κόμβου συνεργασίας.
Χρηματοδότηση και οικονομική συνεισφορά της Ιαπωνίας
Η Ιαπωνία δεν αποκτά μόνο πρόσβαση στη χρηματοδότηση—συμμετέχει και στη στήριξη του ίδιου του μηχανισμού. Όπως προβλέπει η συμφωνία, θα συνεισφέρει οικονομικά στον προϋπολογισμό, καλύπτοντας τη συμμετοχή των ιαπωνικών φορέων. Το μοντέλο αυτό διασφαλίζει ισορροπία και βιωσιμότητα: οι ιαπωνικοί οργανισμοί μπορούν να αντλήσουν ευρωπαϊκούς πόρους για κοινά έργα, ενώ παράλληλα η συμβολή της χώρας ενισχύει τη συνολική «δεξαμενή» χρηματοδότησης και, κατ’ επέκταση, τη δυνατότητα του Horizon Europe να υποστηρίζει περισσότερες και πιο φιλόδοξες πρωτοβουλίες.
Πρόσβαση και σε άλλα σκέλη του προγράμματος: Αριστεία και κινητικότητα
Παράλληλα με τη σύνδεση, οι Ιάπωνες ερευνητές διατηρούν πρόσβαση και σε άλλα σκέλη του Horizon Europe που είναι ανοικτά σε τρίτες χώρες. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν ο πυλώνας «Αριστεία στην Επιστήμη» και οι δράσεις Marie Skłodowska-Curie, οι οποίες στηρίζουν τη διδακτορική και μεταδιδακτορική εκπαίδευση, την κινητικότητα επιστημόνων και τη διακρατική ανταλλαγή γνώσης.
Αυτή η διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί επενδύει στους ανθρώπους: δημιουργεί δίαυλους μετακίνησης ταλέντου, ενισχύει δεσμούς μεταξύ εργαστηρίων και ομάδων, και χτίζει μακροχρόνιες συνεργασίες που συχνά αποδίδουν πέρα από τη διάρκεια ενός έργου.
Στρατηγική Εταιρική Σχέση ΕΕ–Ιαπωνίας και επόμενα βήματα
Οι Βρυξέλλες παρουσιάζουν την εξέλιξη ως σημαντικό βήμα στη Στρατηγική Εταιρική Σχέση ΕΕ–Ιαπωνίας και ως επιβεβαίωση της κοινής προσήλωσης σε μια ανοικτή, βασισμένη σε κανόνες διεθνή ερευνητική συνεργασία. Η συνεργασία, όπως σημειώνεται, αναμένεται να επεκταθεί περαιτέρω σε πεδία όπως η ψηφιακή μετάβαση, η υγεία και οι τεχνολογίες κλιματικής ουδετερότητας—τομείς όπου η Ευρώπη και η Ιαπωνία διαθέτουν ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα και συμπληρωματικές δυνατότητες.
Χαρακτηριστική είναι και η δήλωση της αρμόδιας Επιτρόπου για τις Νεοφυείς Επιχειρήσεις, την Έρευνα και την Καινοτομία, Εκατερίνα Ζαχαρίεβα: «Η επιστήμη ευδοκιμεί όταν το ταλέντο, οι ιδέες και η καινοτομία διασχίζουν τα σύνορα». Όπως τόνισε, η Ιαπωνία, ως 23η συνδεδεμένη χώρα, ενισχύει μια διευρυνόμενη παγκόσμια κοινότητα που θεωρεί το άνοιγμα, την αριστεία και τη διεθνή συνεργασία απαραίτητα για τη μετατροπή της έρευνας σε καινοτομία και της καινοτομίας σε ευημερία.
Συμπέρασμα: Τι αλλάζει από σήμερα
Η επίσημη σύνδεση της Ιαπωνίας με το Horizon Europe σηματοδοτεί μια νέα φάση για την ευρω-ιαπωνική συνεργασία: περισσότερες κοινές κοινοπραξίες, πιο φιλόδοξα έργα, ισχυρότερη κινητικότητα επιστημόνων και καλύτερη αξιοποίηση χρηματοδότησης σε τομείς-κλειδιά. Σε έναν κόσμο όπου η πρόοδος στην υγεία, το κλίμα, την ενέργεια και την ψηφιακή τεχνολογία απαιτεί διασυνοριακές απαντήσεις, το Horizon Europe λειτουργεί ως καταλύτης—και η είσοδος της Ιαπωνίας ενισχύει αποφασιστικά αυτόν τον ρόλο, επεκτείνοντας την κλίμακα, την ποιότητα και τη διεθνή εμβέλεια της ευρωπαϊκής ερευνητικής προσπάθειας.
