Οι διαπραγματεύσεις για τον νέο 7ετή προϋπολογισμό της ΕΕ (2028-2034) έχουν ήδη μπει σε τροχιά, αλλά η απόσταση ανάμεσα στα κράτη-μέλη παραμένει μεγάλη ως προς το συνολικό ύψος του. Το διακύβευμα δεν είναι μόνο αριθμητικό: ο προϋπολογισμός θα καθορίσει ποιες πολιτικές θα χρηματοδοτηθούν επαρκώς σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων, ενεργειακής αστάθειας και εντεινόμενου διεθνούς ανταγωνισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η θέση της Γερμανίας αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς πρόκειται για τη χώρα με τη μεγαλύτερη καθαρή συνεισφορά στα ταμεία της Ένωσης και, παραδοσιακά, για έναν από τους βασικούς «ρυθμιστές» των δημοσιονομικών ισορροπιών.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου ζήτησε από την προεδρεύουσα χώρα, την Ιρλανδία (η οποία ανέλαβε καθήκοντα την 1η Ιουλίου), να επιταχύνει τις προσπάθειες ώστε να υπάρξει συμφωνία έως τα τέλη του 2026. Στόχος είναι να ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία εντός του 2027 και να ξεκινήσει η εφαρμογή του νέου πλαισίου από το 2028, χωρίς καθυστερήσεις που θα μπορούσαν να «παγώσουν» προγράμματα και χρηματοδοτήσεις.
Νέος 7ετής προϋπολογισμός της ΕΕ: γιατί προκαλεί τριβές
Η συζήτηση στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων γίνεται με βάση την πρόταση της Κομισιόν, που παρουσιάστηκε σταδιακά από πέρυσι τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο. Η Επιτροπή εισηγείται μια αισθητή αύξηση των συνολικών δαπανών, σχεδόν στα 2 τρισ. ευρώ, από περίπου 1,2–1,3 τρισ. ευρώ στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο (2021-2027). Η διαφορά αυτή, ωστόσο, δεν αποτυπώνει πλήρως την πραγματική εικόνα, καθώς τα ποσά «φουσκώνουν» σε τρέχουσες τιμές λόγω πληθωρισμού και νέων χρηματοδοτικών αναγκών.
Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν δημοσιευθεί, η Κυπριακή Προεδρία φέρεται να πρότεινε μείωση των δαπανών κατά 32,8 δισ. ευρώ (περίπου 2%) σε σχέση με την πρόταση της Κομισιόν. Η κίνηση αυτή δεν κατεύνασε τις αντιρρήσεις των λεγόμενων «φειδωλών» χωρών του Βορρά —Γερμανία, Ολλανδία, Αυστρία, Δανία, Φινλανδία και Σουηδία— οι οποίες πιέζουν για σημαντικότερο «κούρεμα» του συνολικού πακέτου.
Η θέση της Γερμανίας και οι απαιτήσεις για περικοπές
Η θέση της Γερμανίας, όπως αποτυπώνεται σε σχετικά δημοσιεύματα, κινείται ακόμη πιο αυστηρά: φέρεται να επιδιώκει περικοπές που θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα 400 δισ. ευρώ. Το βασικό επιχείρημα είναι η ανάγκη συγκράτησης των εθνικών εισφορών στον κοινό προϋπολογισμό, οι οποίες —με βάση ορισμένες εκτιμήσεις— θα μπορούσαν να υπερβούν τα 50 δισ. ευρώ ετησίως.
Για το Βερολίνο, το ζήτημα δεν είναι μόνο η δημοσιονομική πειθαρχία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά και η εσωτερική πολιτική πίεση: όταν οι πολίτες αντιμετωπίζουν κόστος ζωής, ενεργειακές μεταβάσεις και αυξημένες αμυντικές δαπάνες, η «λογαριαστική» λογική απέναντι στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ενισχύεται. Αυτό εξηγεί γιατί η θέση της Γερμανίας συχνά εστιάζει περισσότερο στο ύψος και λιγότερο στη διεύρυνση των νέων πολιτικών εργαλείων.
Είναι όντως τόσο «φουσκωμένος» ο προϋπολογισμός;
Σε πραγματικούς όρους, δηλαδή αν αφαιρεθεί ο πληθωρισμός, ο προτεινόμενος προϋπολογισμός 2028-2034 δεν είναι τόσο μεγαλύτερος όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά. Σε σταθερές τιμές 2025, οι δαπάνες εκτιμώνται γύρω στα 1,7 τρισ. ευρώ. Επιπλέον, σε αυτό το ποσό περιλαμβάνονται και 134 δισ. ευρώ για αποπληρωμή χρεολυσίων από τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης (Next Generation EU), δηλαδή χρήματα που δεν κατευθύνονται σε νέες πολιτικές αλλά σε υποχρεώσεις του παρελθόντος.
Αυτό το σημείο είναι κρίσιμο στη διαπραγμάτευση: άλλες χώρες βλέπουν την αύξηση ως αναγκαία προσαρμογή στην πραγματικότητα, ενώ οι «φειδωλοί» την αντιμετωπίζουν ως ένδειξη υπερδιόγκωσης.
Οι νέες προτεραιότητες: άμυνα, ανταγωνιστικότητα, ενέργεια
Η Κομισιόν αιτιολογεί την αύξηση κυρίως με νέες δαπάνες σε τομείς όπου η Ευρώπη αντιμετωπίζει πιεστικές προκλήσεις. Κεντρικός άξονας είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας σε μια περίοδο που η ΕΕ δέχεται έντονες εμπορικές πιέσεις από τις ΗΠΑ και, ακόμη περισσότερο, από την Κίνα. Για τον σκοπό αυτό προβλέπονται περίπου 500 δισ. ευρώ.
Στον τομέα της ασφάλειας (άμυνα και διαστημικές δραστηριότητες) προβλέπονται 131 δισ. ευρώ, ποσό πενταπλάσιο σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο. Παράλληλα, 175 δισ. ευρώ κατευθύνονται σε ερευνητικά προγράμματα μέσω του Horizon Europe, ενώ 67,4 δισ. ευρώ προβλέπονται για την πράσινη μετάβαση και τη στροφή της βιομηχανίας προς καθαρή ενέργεια.
Την ίδια στιγμή, οι «παραδοσιακές» πολιτικές της Ένωσης παραμένουν βαριές στον προϋπολογισμό: 300 δισ. ευρώ για τη στήριξη αγροτικών εισοδημάτων μέσω της ΚΑΠ και 450 δισ. ευρώ για τις πολιτικές συνοχής, κυρίως μέσω των αναπτυξιακών ταμείων (ΕΣΠΑ) και του Κοινωνικού Ταμείου.
Η καινοτομία με τα εθνικά σχέδια και τι σημαίνει για την Ελλάδα
Μια σημαντική αλλαγή στην πρόταση της Κομισιόν είναι η ενοποίηση δαπανών για συνοχή, αγροτικό τομέα και μετανάστευση σε ένα «Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης» (National and Regional Partnership Plan) για κάθε χώρα, σε λογική αντίστοιχη με το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης. Η φιλοσοφία είναι σαφής: χρηματοδότηση με μεγαλύτερη σύνδεση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων, ώστε να υπάρχει μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Με βάση την πρόταση, η Ελλάδα δικαιούται συνολικά 49,2 δισ. ευρώ για την 7ετία 2028-2034 στο πλαίσιο αυτού του ευρύτερου σχεδίου, κάτι που καθιστά τη διαπραγμάτευση ιδιαίτερα σημαντική και για την ελληνική πλευρά.
Πού οδηγεί η σύγκρουση και τι να περιμένουμε
Είναι εμφανές ότι οι μέχρι τώρα κινήσεις συμβιβασμού δεν ικανοποιούν τις χώρες του Βορρά, με την τελική «μάχη» να αναμένεται στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου. Ο Πολωνός Επίτροπος για τον Προϋπολογισμό, Πιοτρ Σεραφίν, έχει ήδη προειδοποιήσει ότι ένας «φειδωλός προϋπολογισμός δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι είναι μοντέρνος». Ο κίνδυνος, όπως επισημαίνει, είναι να κοπούν πρώτα οι δαπάνες για νέες και επείγουσες προτεραιότητες —όπως η άμυνα και η ενεργειακή ασφάλεια— ακριβώς όταν η ΕΕ τις χρειάζεται περισσότερο.
Παράλληλα, το επιχείρημα ότι ένας μικρότερος προϋπολογισμός κοστίζει λιγότερο στους Ευρωπαίους φορολογούμενους αμφισβητείται: πολλές δαπάνες, αν δεν γίνουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα πρέπει να γίνουν εθνικά, συχνά με χαμηλότερη αποτελεσματικότητα και μεγαλύτερο συνολικό κόστος.
Ο νέος 7ετής προϋπολογισμός της ΕΕ, λοιπόν, δεν είναι μια απλή άσκηση λογιστικής. Είναι μια πολιτική επιλογή για το πόσο γρήγορα —και πόσο συλλογικά— θέλει να κινηθεί η Ευρώπη σε κρίσιμα πεδία. Και η θέση της Γερμανίας θα συνεχίσει να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς: είτε ως φρένο σε μια μεγάλη αύξηση, είτε ως καταλύτης για έναν συμβιβασμό που θα συνδυάζει συγκράτηση εισφορών με στοχευμένες επενδύσεις. Σε κάθε περίπτωση, το αποτέλεσμα θα καθορίσει την ευρωπαϊκή ατζέντα από το 2028 και μετά, αφήνοντας σαφές αποτύπωμα τόσο στις κοινές προτεραιότητες όσο και στις εθνικές δυνατότητες χρηματοδότησης.
