«Συναγερμό» έχει σημάνει η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) για το επενδυτικό κύμα που εξελίσσεται γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) και για το πώς μια απότομη αλλαγή κλίματος στις αγορές θα μπορούσε να μετατραπεί σε πρόβλημα και για την Ευρωζώνη. Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται στο επίκεντρο ενός άνευ προηγουμένου «ράλι» στον τεχνολογικό κλάδο, με τις μεγαλύτερες εταιρείες του κόσμου να τρέχουν καθημερινά σε μια κούρσα επενδύσεων, προϊόντων και υποδομών, ώστε να διασφαλίσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Όμως, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της ΕΚΤ, αυτός ο ενθουσιασμός μπορεί να κρύβει έναν χρηματοπιστωτικό κίνδυνο, ειδικά αν οι σημερινές αποτιμήσεις έχουν ξεφύγει από τα θεμελιώδη μεγέθη.
Η κεντρική ιδέα της προειδοποίησης είναι σαφής: ακόμη και χωρίς να «αποτύχει» η τεχνητή νοημοσύνη ως τεχνολογία, οι χρηματιστηριακές αγορές μπορεί να προχωρήσουν σε διόρθωση, εφόσον οι τιμές ενσωματώνουν υπερβολικά αισιόδοξες προβλέψεις για τα μελλοντικά κέρδη. Και επειδή οι ευρωπαϊκοί επενδυτές είναι σημαντικά εκτεθειμένοι στις αμερικανικές τεχνολογικές μετοχές, ένα sell-off στη Wall Street θα μπορούσε να μεταφερθεί γρήγορα και στην Ευρωζώνη.
ΕΚΤ: τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) και ο κίνδυνος «φούσκας» στις αποτιμήσεις
Στην ανάλυσή της, η ΕΚΤ επισημαίνει ότι οι αποτιμήσεις των αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών έχουν ανέβει σε επίπεδα που θυμίζουν την περίοδο της «φούσκας» των dot-com. Η σύγκριση δεν γίνεται για να υποστηριχθεί ότι βρισκόμαστε στο ίδιο ακριβώς σημείο, αλλά για να υπενθυμίσει ένα βασικό μοτίβο των αγορών: όταν μια νέα τεχνολογία αλλάζει το αφήγημα για το μέλλον, η χρηματοδότηση και ο ενθουσιασμός συχνά οδηγούν σε υπερτιμήσεις πριν εμφανιστεί μια φάση αναπροσαρμογής.
Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ θυμίζουν πως κάτι αντίστοιχο συνέβη σε προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις: με τους σιδηροδρόμους τον 19ο αιώνα, με την εξάπλωση του ηλεκτρισμού και του ραδιοφώνου τη δεκαετία του 1920, και φυσικά με το διαδίκτυο τη δεκαετία του 1990. Κοινός παρονομαστής; Τεράστιες ροές κεφαλαίων, έντονη άνοδος αποτιμήσεων και στη συνέχεια σημαντικές διορθώσεις όταν οι προσδοκίες «έτρεξαν» πιο γρήγορα από τα πραγματικά οικονομικά αποτελέσματα.
Δεν χρειάζεται να αποτύχει η ΑΙ για να πέσουν οι αγορές
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ανάλυσης είναι ότι η ΕΚΤ δεν θεωρεί απαραίτητο να αποδειχθεί «φούσκα» η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη ως καινοτομία. Ακόμη κι αν η ΑΙ αυξήσει την παραγωγικότητα, μειώσει κόστη, δημιουργήσει νέα προϊόντα και στηρίξει υψηλότερα εταιρικά κέρδη, οι μετοχές μπορεί να πιεστούν.
Ο λόγος είναι απλός: οι σημερινές τιμές σε ορισμένες περιπτώσεις προϋποθέτουν εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς κερδοφορίας για πολλά χρόνια. Αν οι επιχειρήσεις δεν μπορέσουν να φτάσουν τις προσδοκίες—όχι επειδή δεν υπάρχει πρόοδος, αλλά επειδή η πρόοδος δεν είναι τόσο γρήγορη ή τόσο κερδοφόρα όσο «προεξοφλείται»—τότε οι αποτιμήσεις μπορεί να επιστρέψουν σε χαμηλότερα επίπεδα.
Με άλλα λόγια, το ρίσκο δεν βρίσκεται υποχρεωτικά στην τεχνητή νοημοσύνη, αλλά στο πόσο ακριβά έχει ήδη «τιμολογηθεί» το μέλλον της.
Έκθεση 440 δισ. ευρώ: ο ευρωπαϊκός δίαυλος μετάδοσης
Ο πιο απτός κίνδυνος για την Ευρωζώνη, όπως τον περιγράφει η ΕΚΤ, σχετίζεται με την υψηλή έκθεση ευρωπαϊκών επενδυτών στις λεγόμενες Magnificent Seven: Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia και Tesla. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η ανάλυση, τα νοικοκυριά της Ευρωζώνης έχουν συνολική έκθεση περίπου 440 δισ. ευρώ στις συγκεκριμένες αμερικανικές μετοχές. Σε παρόμοια επίπεδα κινείται και η έκθεση ασφαλιστικών εταιρειών και συνταξιοδοτικών ταμείων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το «κανάλι» μέσω του οποίου γίνεται αυτή η έκθεση. Όπως τονίζει η ΕΚΤ, μεγάλο μέρος δεν προέρχεται από απευθείας αγορές μετοχών, αλλά μέσω αμοιβαίων κεφαλαίων και ETFs. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί επενδυτές μπορεί να έχουν σημαντική συμμετοχή σε αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες χωρίς να το αντιλαμβάνονται πλήρως, επειδή η έκθεση προκύπτει έμμεσα μέσα από ευρύτερα επενδυτικά προϊόντα.
Σε ένα σενάριο απότομης πτώσης, η ψυχολογία της αγοράς μπορεί να επιταχύνει τις εξελίξεις: αυξημένες εκροές από κεφάλαια ενδέχεται να αναγκάσουν διαχειριστές να πουλήσουν assets για να καλύψουν εξαγορές, ενισχύοντας περαιτέρω τις πιέσεις. Έτσι δημιουργείται ένας μηχανισμός που μπορεί να μετατρέψει μια διόρθωση σε πιο έντονη αναταραχή.
Η υπερβολική αισιοδοξία ως επιταχυντής κινδύνου
Η ΕΚΤ δίνει έμφαση και στον ρόλο της επενδυτικής ψυχολογίας. Όταν η αισιοδοξία γίνεται υπερβολική, οι τιμές τείνουν να απομακρύνονται από τα θεμελιώδη μεγέθη. Και όταν το κλίμα αλλάξει—λόγω αποτελεσμάτων, επιτοκίων, γεωπολιτικής αβεβαιότητας ή απλώς κόπωσης του ράλι—η διόρθωση μπορεί να αποδειχθεί πιο απότομη, ακριβώς επειδή πολλοί επενδυτές βρίσκονται «στην ίδια πλευρά» της αγοράς.
Παράλληλα, η ΕΚΤ ξεκαθαρίζει ότι δεν είναι δυνατό να προβλεφθεί ο χρόνος μιας ενδεχόμενης διόρθωσης. Το γεγονός ότι οι αποτιμήσεις είναι υψηλές δεν σημαίνει ότι η κορυφή έχει ήδη επιτευχθεί. Αν η τεχνητή νοημοσύνη αποδειχθεί ακόμη πιο μετασχηματιστική από ό,τι εκτιμά σήμερα η αγορά, οι τιμές θα μπορούσαν να κινηθούν ακόμη υψηλότερα πριν από οποιαδήποτε υποχώρηση.
Γιατί η Ευρώπη δεν είναι «θωρακισμένη» από ένα σοκ στη Wall Street
Οι ευρωπαϊκές αγορές εμφανίζουν γενικά χαμηλότερες αποτιμήσεις και μικρότερη συμμετοχή καθαρά τεχνολογικών εταιρειών σε σχέση με τις ΗΠΑ. Αυτό περιορίζει την πιθανότητα μιας εσωτερικής, ευρωπαϊκής «τεχνολογικής φούσκας» αντίστοιχης έντασης. Όμως η Ευρώπη δεν είναι απομονωμένη.
Ιστορικά, οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές αγορές κινούνται σε σημαντικό βαθμό παράλληλα. Σε ένα ισχυρό sell-off στις ΗΠΑ, η μετάδοση πιέσεων στις ευρωπαϊκές μετοχές είναι πιθανή, τόσο μέσω της άμεσης έκθεσης επενδυτών όσο και μέσω της γενικότερης επιδείνωσης του risk sentiment.
Επιπλέον, η σημερινή συγκυρία διαφέρει από την εποχή των dot-com ως προς τα «περιθώρια άμυνας». Μετά από χρόνια πληθωριστικών πιέσεων και υψηλότερων επιτοκίων, οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες διαθέτουν, κατά κανόνα, λιγότερο χώρο για επιθετικές μειώσεις επιτοκίων ή μεγάλης κλίμακας δημοσιονομική στήριξη, αν ένα νέο σοκ πλήξει τις χρηματοδοτικές συνθήκες.
Η προειδοποίηση της ΕΚΤ, λοιπόν, δεν αφορά μόνο τους traders ή τους επενδυτές της Wall Street. Μια απότομη ανατροπή του αφηγήματος γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) θα μπορούσε να επηρεάσει την εμπιστοσύνη, τη ρευστότητα, το κόστος χρηματοδότησης και, τελικά, την πραγματική οικονομία της Ευρωζώνης.
