Νέο κύμα ανατιμήσεων στο ελαιόλαδο προμηνύει το φετινό καλοκαίρι, καθώς η ακραία ζέστη που πλήττει την Ευρώπη συμπίπτει με παρατεταμένη ξηρασία και εκτεταμένες πυρκαγιές σε βασικές ελαιοπαραγωγικές περιοχές. Παραγωγοί και παράγοντες της αγοράς προειδοποιούν ότι ο συνδυασμός υψηλών θερμοκρασιών, έλλειψης νερού και ζημιών από φωτιές περιορίζει τη διαθέσιμη παραγωγή και αυξάνει τον κίνδυνο νέας ανόδου των τιμών τους επόμενους μήνες.
Το ελαιόλαδο, ήδη επιβαρυμένο από τις αναταράξεις των τελευταίων ετών, φαίνεται πως μπαίνει ξανά στο επίκεντρο μιας ευρύτερης συζήτησης για την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής αγροτικής παραγωγής.
Η εικόνα δεν αφορά μόνο ένα προϊόν. Καύσωνας και ξηρασία συμπιέζουν τις αποδόσεις σε δημητριακά, λαχανικά και αμπελώνες, εντείνοντας τις ανησυχίες για νέα πίεση στις τιμές των τροφίμων συνολικά.
Όταν οι απώλειες καταγράφονται σε πολλούς κλάδους ταυτόχρονα, η αγορά δυσκολεύεται να απορροφήσει τους κραδασμούς: αυξάνονται τα κόστη, μειώνονται οι ποσότητες και οι ανατιμήσεις μεταφέρονται σταδιακά στον καταναλωτή.
Γιατί οι καταστροφές «γράφουν» στην τιμή
Οι ελαιώνες σε Ελλάδα, Ιταλία και Πορτογαλία δέχθηκαν ισχυρό πλήγμα από τις πυρκαγιές του φετινού καλοκαιριού. Ακόμη όμως και στις περιοχές που δεν κάηκαν, οι επιπτώσεις της παρατεταμένης ξηρασίας, της στάχτης, της κακής ποιότητας του αέρα και των επίμονα υψηλών θερμοκρασιών είναι εμφανείς. Οι συνθήκες αυτές δεν επηρεάζουν μόνο το πόσο θα παραχθεί, αλλά και το πότε θα μπορεί να συγκομιστεί, καθώς και την ποιότητα του παραγόμενου ελαιολάδου.
Οι παραγωγοί εξηγούν ότι η θερμική καταπόνηση και η έλλειψη υγρασίας μπορούν να οδηγήσουν σε μικρότερο μέγεθος καρπού, χαμηλότερες αποδόσεις σε λάδι και μεγαλύτερη ανομοιομορφία στην ωρίμανση. Παράλληλα, οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες ευνοούν την εξάπλωση ασθενειών και εντόμων, αυξάνοντας την ανάγκη για επιπλέον καλλιεργητικές παρεμβάσεις και άρα το κόστος. Όλα αυτά, σε τελική ανάλυση, «μεταφράζονται» σε λιγότερες διαθέσιμες ποσότητες ελαιολάδου και σε μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση σε κάθε στάδιο, από το χωράφι έως το ράφι.
Κρίσιμο μέγεθος η Ισπανία και ο ρόλος της στην αγορά ελαιολάδου
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στην Ισπανία, τη μεγαλύτερη παραγωγό χώρα ελαιολάδου στην Ευρώπη. Εκεί, η ξηρασία οδηγεί σε πρόωρη πτώση του καρπού από τα δέντρα, γεγονός που μπορεί να μειώσει σημαντικά τις τελικές ποσότητες. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, ο συνδυασμός μειωμένης παραγωγής και πρωιμότερης συγκομιδής είναι ικανός να περιορίσει αισθητά τις διαθέσιμες ποσότητες και να οδηγήσει σε νέα άνοδο των διεθνών τιμών μέσα στο φθινόπωρο, αλλά και να διατηρήσει αυξημένες πιέσεις σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου.
Παρότι οι διεθνείς τιμές του ελαιολάδου είχαν δείξει σημάδια αποκλιμάκωσης μετά το ιστορικό ράλι των τελευταίων ετών, οι ενδείξεις για νέα υποχώρηση της παραγωγής αναζωπυρώνουν τις ανησυχίες. Ενδεικτικά, στη Βρετανία η μέση τιμή ενός λίτρου εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου παραμένει πάνω από τις 7 λίρες και ήδη καταγράφει εκ νέου ανοδική κίνηση, δείχνοντας πόσο γρήγορα «περνούν» οι εξελίξεις της παραγωγής στην τελική τιμή.
Δεν είναι μόνο το ελαιόλαδο: οι απώλειες σε άλλες καλλιέργειες πιέζουν τα τρόφιμα
Η ακραία ζέστη επηρεάζει σχεδόν το σύνολο της ευρωπαϊκής αγροτικής παραγωγής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αναθεωρήσει προς τα κάτω προβλέψεις για βασικές καλλιέργειες, όπως ο ηλίανθος (-7%), το καλαμπόκι (-6%), οι πατάτες (-3%) και η σόγια (-3%). Αυτές οι μειώσεις ενισχύουν τον κίνδυνο ευρύτερων ανατιμήσεων, καθώς τα συγκεκριμένα προϊόντα συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τρόφιμα, ζωοτροφές και βιομηχανικές χρήσεις.
Στη Γαλλία, η ένωση παραγωγών Légumes de France κάνει λόγο για απώλειες χιλιάδων τόνων, αξίας δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Οι μεγαλύτερες ζημιές εντοπίζονται σε μαρούλια, καρότα, πράσα, σκόρδα και κρεμμύδια, ενώ σε ορισμένες καλλιέργειες η παραγωγή εκτιμάται ότι μπορεί να μειωθεί έως και 50%. Όταν τέτοιες ελλείψεις εμφανίζονται σε προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης, οι πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα γίνονται άμεσες και αισθητές.
Σημαντικές δυσκολίες αντιμετωπίζει και ο αμπελοοινικός κλάδος. Σε περιοχές όπως η Καμπανία, το Μπορντό και η Βουργουνδία, οι υψηλές θερμοκρασίες επιβραδύνουν την ανάπτυξη των σταφυλιών. Στην Καμπανία, μάλιστα, ο τρύγος αναμένεται να ξεκινήσει γύρω στις 15 Αυγούστου, σχεδόν έναν μήνα νωρίτερα από ό,τι πριν από λίγες δεκαετίες, ενώ οι αποδόσεις εκτιμάται ότι θα είναι περίπου 10% χαμηλότερες σε σύγκριση με πέρυσι.
Στην Ισπανία, το υπουργείο Γεωργίας προβλέπει ότι η παραγωγή σιτηρών για την περίοδο 2026-2027 θα μειωθεί σε λίγο πάνω από 18,5 εκατ. τόνους, από 24 εκατ. τόνους την προηγούμενη χρονιά, χωρίς να έχουν αποτυπωθεί πλήρως οι επιπτώσεις των πυρκαγιών. Το εύρος των απωλειών δείχνει ότι οι πιέσεις δεν είναι συγκυριακές, αλλά ενδέχεται να αποκτήσουν διάρκεια.
Ποιοι αντέχουν καλύτερα και τι σημαίνει αυτό για το κόστος
Παρά τις έντονες πιέσεις, ορισμένες χώρες εμφανίζονται πιο ανθεκτικές. Η Ρουμανία ευνοήθηκε από αυξημένες βροχοπτώσεις, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει αύξηση περίπου 10% στην παραγωγή σκληρού σιταριού της Ιταλίας λόγω καλύτερων αποδόσεων. Ωστόσο, ακόμη και εκεί όπου οι ποσότητες κρατούν, το κόστος παραγωγής ανεβαίνει: περισσότερη άρδευση, υψηλότερη κατανάλωση ενέργειας, περισσότερες παρεμβάσεις προστασίας των καλλιεργειών και μεγαλύτερος κίνδυνος απωλειών.
Οι εκπρόσωποι του αγροτικού κλάδου εκτιμούν ότι η μεγαλύτερη οικονομική συνέπεια της φετινής κρίσης θα είναι ακριβώς αυτή η άνοδος του κόστους παραγωγής, η οποία τείνει να μετακυλίεται σταδιακά στις τιμές των τροφίμων. Έτσι, ακόμη κι αν ορισμένα προϊόντα αποφύγουν τις χειρότερες απώλειες σε όγκο, η τελική τιμή μπορεί να παραμείνει υπό πίεση.
