Ελεύθερος αφέθηκε σήμερα, Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου, ο 32χρονος Τούρκος stand-up κωμικός Ντενίζ Γκιοκτάς, έπειτα από 88 ημέρες κράτησης και μια συγκλονιστική απολογία ενώπιον του δικαστηρίου. Ο Ντενίζ Γκιοκτάς καταδικάστηκε από δικαστήριο της Κωνσταντινούπολης σε φυλάκιση 19 μηνών για «εξύβριση του προέδρου», ωστόσο αφέθηκε ελεύθερος μέχρι την εκδίκαση της έφεσής του.
Γνωστός για το σαρκαστικό χιούμορ και την καυστική πολιτική του σάτιρα, ο κωμικός αθωώθηκε από την κατηγορία του «εγκωμιασμού εγκλήματος», ενώ κρίθηκε ένοχος για «εξύβριση του προέδρου» και «προσβολή θρησκευτικών αξιών». Η υπόθεση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Τουρκία και στο εξωτερικό, καθώς επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τα όρια της πολιτικής σάτιρας, την ελευθερία της έκφρασης και την πίεση που αντιμετωπίζουν οι καλλιτέχνες στη χώρα.
Η σύλληψη του Ντενίζ Γκιοκτάς στο αεροδρόμιο
Ο Ντενίζ Γκιοκτάς συνελήφθη τον Ιούλιο στο αεροδρόμιο, κατά την επιστροφή του στην Τουρκία, έπειτα από ταξίδι στο εξωτερικό που είχε πραγματοποιήσει με αφορμή την παράστασή του «Νεκρά Θάλασσα». Κρατήθηκε σε φυλακή υψίστης ασφαλείας, ενώ αρχικά αντιμετώπιζε ποινή κάθειρξης έως και 12 χρόνια για τρία διαφορετικά αδικήματα.
Η απόφαση για την προσωρινή του κράτηση προκάλεσε αντιδράσεις από ανθρώπους του καλλιτεχνικού χώρου, δημοσιογράφους και οργανώσεις που υπερασπίζονται την ελευθερία της έκφρασης. Στη σημερινή ακροαματική διαδικασία, η αίθουσα ήταν γεμάτη δημοσιογράφους, υποστηρικτές του κωμικού, αστυνομικούς και συναδέλφους του από την Τουρκία και το εξωτερικό.
Παρά τις 88 ημέρες που πέρασε στη φυλακή, ο Γκιοκτάς εμφανίστηκε χαμογελαστός, μαχητικός και χωρίς να εκφράσει μεταμέλεια για το περιεχόμενο των αστείων του. Κατά τη διάρκεια της απολογίας του προκάλεσε πολλές φορές γέλιο στην αίθουσα, υπερασπιζόμενος με το χαρακτηριστικό του χιούμορ τόσο τον εαυτό του όσο και το δικαίωμα των καλλιτεχνών να ασκούν κριτική στην εξουσία.
«Κατηγορούμαι για τέσσερις προτάσεις»
«Από τις 3 Ιουλίου βρίσκομαι σε ένα κελί, σε φυλακή τύπου “πηγάδι”, χωρίς να βλέπω τον ήλιο. Σε αντίθεση με τους άλλους κρατούμενους, έχω δικαίωμα μόνο σε ένα τηλεφώνημα την εβδομάδα και, πέρα από αυτό, δεν έχω καμία απολύτως ανθρώπινη επαφή», ανέφερε στην απολογία του.
Ο κωμικός υποστήριξε ότι κατηγορείται για τέσσερις προτάσεις που είπε κατά τη διάρκεια της παράστασής του στο υπαίθριο θέατρο «Τζεμίλ Τοπουζλού» στη Χαρμπίγιε της Κωνσταντινούπολης, στις 24 Ιουνίου. Όπως εξήγησε, τα ίδια αστεία είχαν παρουσιαστεί συνολικά 198 φορές μπροστά σε περισσότερους από 100.000 θεατές σε ολόκληρη την Τουρκία.
«Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η μόνη αντίδραση που έλαβα ήταν γέλια και χειροκροτήματα», είπε, προσθέτοντας ότι η μεγαλύτερη ανησυχία του είναι μήπως η υπόθεσή του οδηγήσει άλλους καλλιτέχνες στην αυτολογοκρισία.
«Σας παρακαλώ, μην το κάνετε. Να ξέρετε ότι τα λόγια μας έχουν πολύ μεγαλύτερη δύναμη απ’ όσο νομίζουμε», τόνισε.
Ο Γκιοκτάς αναφέρθηκε επίσης στην επιστροφή του στην Τουρκία, παρά τις προειδοποιήσεις φίλων και συνεργατών του. Όπως είπε, προσπαθούσε να πείσει φίλους του που είχαν μετακομίσει στο εξωτερικό να επιστρέψουν στη χώρα, ενώ ο ίδιος παρουσιάστηκε ως άνθρωπος που είχε «διαφύγει στο εξωτερικό».
«Όσο εγώ προσπαθώ να αποτρέψω το brain drain, τόσο η Τουρκία βάζει εμπόδια σε εμένα», δήλωσε χαρακτηριστικά. Περιέγραψε, ακόμη, τη στιγμή της σύλληψής του, λέγοντας ότι οι αστυνομικοί τον ρώτησαν γιατί επέστρεψε στη χώρα. Όταν αντιλήφθηκε ότι τον βιντεοσκοπούσαν και δήλωσε πως δεν συναινούσε, του πέρασαν χειροπέδες.
Η πολιτική σάτιρα και η αναφορά στον Ερντογάν
Κεντρικό σημείο του κατηγορητηρίου αποτέλεσε η χρήση από τον κωμικό της φράσης «ξεδιάντροπος δικτάτορας» για τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο Γκιοκτάς υποστήριξε ότι η λέξη «δικτάτορας» αποτελεί πολιτικό χαρακτηρισμό και όχι προσβολή.
«Ένας άλλος κωμικός μπορεί να τον αποκαλέσει “δημοκράτη” και αυτό να είναι ακόμη πιο αστείο από το δικό μου αστείο», ανέφερε, υπερασπιζόμενος το δικαίωμά του να σχολιάζει την πολιτική πραγματικότητα μέσα από τη σάτιρα.
«Είναι πρόεδρος και ηγέτης του κόμματος που κυβερνά τη χώρα εδώ και 25 χρόνια. Μία εκπομπή πολιτικής κωμωδίας στην οποία το όνομα Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν αναφέρεται ποτέ δεν θα είχε ειλικρίνεια ούτε καμία σχέση με την πραγματικότητα», είπε.
Ο ίδιος επισήμανε ότι το χιούμορ αποτελεί διαχρονικό κομμάτι της κουλτούρας της περιοχής και ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχει χώρος για λογοκρισία, απαγορεύσεις ή φυλάκιση καλλιτεχνών εξαιτίας όσων λένε στη σκηνή.
«Οι νόμοι που καθορίζουν τα όρια της προσβολής δεν άλλαξαν. Είναι οι ίδιοι και σήμερα. Τι άλλαξε; Οι εύθραυστοι ηγέτες που δεν αντέχουν το αστείο και την κριτική», ανέφερε.
Ο Ντενίζ Γκιοκτάς επικαλέστηκε, μάλιστα, τον Νασρεντίν Χότζα, τον θρυλικό λαϊκό ήρωα της τουρκικής παράδοσης, λέγοντας πως αν ζούσε σήμερα και ανέβαινε στη σκηνή, η παράστασή του θα αφορούσε εξ ολοκλήρου τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
«Μου αφαίρεσαν τρεις μήνες από τη ζωή μου»
Κλείνοντας την απολογία του, ο κωμικός δήλωσε ότι θα συνεχίσει να εκφράζει τις απόψεις και τις επικρίσεις του με τον ίδιο τρόπο, ζητώντας την πλήρη αθώωσή του για τη φράση «ξεδιάντροπος δικτάτορας».
«Εξακολουθώ να πιστεύω ότι το “ξεδιάντροπος δικτάτορας” είναι ένα έγκυρο αστείο», είπε, προκαλώντας χειροκροτήματα στην αίθουσα.
Με το γνωστό του χιούμορ σχολίασε και τον χρόνο που πέρασε στη φυλακή: «Μου αφαίρεσαν τρεις μήνες από τη ζωή μου. Σταμάτησα να καπνίζω, άρα θα προσθέσω σε κάθε περίπτωση τρεις μήνες στο τέλος της ζωής μου».
Ο Γκιοκτάς, ο οποίος γεννήθηκε στην Άγκυρα, ξεκίνησε την καριέρα του στο κλαμπ TuzBiber της Κωνσταντινούπολης το 2019. Έκτοτε έχει εμφανιστεί σε σκηνές σε ολόκληρη την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στο δικαστήριο βρέθηκαν κωμικοί που εμφανίζονται στο TuzBiber, καθώς και Ολλανδοί και Αμερικανοί δημοσιογράφοι.
Η υπόθεση του Ντενίζ Γκιοκτάς εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα διώξεων στην Τουρκία για «εξύβριση του προέδρου». Τα τελευταία χρόνια, χιλιάδες άνθρωποι έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με δικαστικές διαδικασίες, ακόμη και για αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που είχαν δημοσιεύσει αρκετά χρόνια νωρίτερα. Στο στόχαστρο έχουν βρεθεί πολιτικοί, καλλιτέχνες, μουσικοί, δημοσιογράφοι και ακτιβιστές.
Η απελευθέρωση του Ντενίζ Γκιοκτάς έπειτα από 88 ημέρες κράτησης δεν σηματοδοτεί το τέλος της δικαστικής περιπέτειάς του, καθώς η έφεση αναμένεται να εξεταστεί σε επόμενο στάδιο. Ωστόσο, η στάση του μέσα στη δικαστική αίθουσα ανέδειξε με έντονο τρόπο τη σύγκρουση ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και την καλλιτεχνική ελευθερία, αλλά και τη δύναμη της σάτιρας απέναντι στη λογοκρισία.
