Ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη: Η μείωση της γραφειοκρατίας μέσα από 12 ερωταπαντήσεις

Με 12 ερωταπαντήσεις η κυβέρνηση δίνει διευκρινίσεις για πώς θα επιτευχθεί η μείωση της γραφειοκρατίας μέσω του σχετικού νομοσχεδίου.

1. Γιατί τώρα; Γιατί έπρεπε να φτάσουμε στον έβδομο χρόνο αυτής της κυβέρνησης για να παρουσιαστεί σχέδιο νόμου για τη μείωση της γραφειοκρατίας.;

Το νομοσχέδιο αυτό δεν είναι η πρώτη παρέμβαση της σημερινής κυβέρνησης για την μείωση της γραφειοκρατίας και τη διευκόλυνση των πολιτών. Έχουν προηγηθεί – μεταξύ άλλων – η ψηφιοποίηση εκατοντάδων διαδικασιών του Δημοσίου μέσω του gov.gr, η αναβάθμιση της εξυπηρέτησης των πολιτών μέσω του 1555 για τον ΕΦΚΑ και του 1566 για τις υπηρεσίες υγείας, η προώθηση της αξιολόγησης στο Δημόσιο, η μετάβαση από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ. Προχωρούμε στον τομέα αυτό με συνέπεια και επιμονή. Υπάρχουν απτά και μετρήσιμα αποτελέσματα σε πολλούς τομείς αλλά η κυβέρνηση γνωρίζει παράλληλα ότι η προσπάθεια δεν έχει τελειώσει. Αντίθετα πρέπει να συνεχιστεί και συνεχίζεται.

2. Πώς επελέγησαν οι διαδικασίες στις οποίες θα γίνουν οι παρεμβάσεις μείωσης της γραφειοκρατίας;

Αξιοποιήσαμε εκθέσεις που έχει υποβάλει ο Συνήγορος του Πολίτη, προτάσεις βουλευτών, έγινε διάλογος με τα υπουργεία, καταγράφηκαν παράπονα και καταγγελίες πολιτών μέσω της πλατφόρμας του υπουργείου Εσωτερικών τα οποία όπως φάνηκε από την επεξεργασία που ακολούθησε, αφορούσαν ζητήματα που αντιμετωπίζουν ευρύτερα τμήματα της κοινωνίας και όχι μεμονωμένες περιπτώσεις. Είναι 14 συγκεκριμένες περιπτώσεις για τις οποίες δίνονται αντίστοιχα συγκεκριμένες, πρακτικές λύσεις με δέσμη παρεμβάσεων υπέρ των πολιτών και κατά της αλαζονείας ή και αυθαιρεσίας της Διοίκησης. Με τον ίδιο τρόπο θα συνεχιστεί η προσπάθεια περιορισμού της γραφειοκρατίας και το επόμενο διάστημα.

3. Τι αλλάζει με τα πιστοποιητικά; Σε ποιες περιπτώσεις θα αρκεί η υποβολή μιας υπεύθυνης δήλωσης; Από την άλλη πλευρά, ποιες είναι οι δικλείδες προκειμένου να μην γίνονται δεκτές ψευδείς δηλώσεις;

Η διοικητική πράξη θα εκδίδεται αμέσως, με την υποβολή της υπεύθυνης δήλωσης αν δεν είναι προδήλως αβάσιμη. Θα ακολουθεί έλεγχος αμέσως μόλις ληφθούν τα δικαιολογητικά που έχουν υποκατασταθεί από την υπεύθυνη δήλωση. Αν από τον έλεγχο διαπιστωθεί ότι η υπεύθυνη δήλωση ήταν ανακριβής, θα ανακαλείται η διοικητική πράξη και θα επιβάλλεται ειδική, αυστηρότερη ποινή για ανακριβείς δηλώσεις. Η ποινή θα είναι αντίστοιχη με το όφελος που επεδίωξε να αποκομίσει εκείνος που υπέβαλε την ψευδή δήλωση.

Παράλληλα, η δυνατότητα υποβολής υπεύθυνης δήλωσης δεν θα ισχύει για όσους έχουν καταδικαστεί στο παρελθόν για ψευδή δήλωση- ο έλεγχος θα γίνεται µέσω του Εθνικού Μητρώου Επικοινωνίας και της διασύνδεσης µε το Ποινικό Μητρώο.

Η φιλοσοφία της ρύθμισης είναι: Μέχρι η διαλειτουργικότητα να γίνει καθολική, (ώστε η μία κρατική υπηρεσία να μην ζητά πιστοποιητικά που διαθέτει μια άλλη), ο πολίτης να μην προσκομίζει πιστοποιητικά που ήδη διαθέτει η δημόσια διοίκηση αλλά να υποβάλει μια υπεύθυνη δήλωση. Ενδεικτικά, από εδώ και πέρα δεν θα προσκομίζονται: ληξιαρχική πράξη γάμου, θανάτου, πτυχία, αντίγραφο πιστοποιητικού εγγυτέρων συγγενών, διάφορα κτηματολογικά πιστοποιητικά, πιστοποιητικό ιθαγένειας κ.α..

4. Σε ποιες περιπτώσεις δεν θα μπορεί το δημόσιο να διεκδικεί τις περιουσίες των πολιτών; Πώς διασφαλίζεται ότι η αποχή του Δημοσίου από τη διεκδίκηση ακινήτων δεν θα οδηγήσει σε «χάρισμα» περιουσιών σημαντικής αξίας σε ιδιώτες;

Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες σήμερα είναι ότι το Δημόσιο διεκδικεί δικαστικά ακίνητα, χωρίς να διαθέτει τίτλο ή επικαλούμενο ότι ήταν δημόσια γη επί Τουρκοκρατίας. Για παράδειγμα το Δημόσιο διεκδικεί μεταξύ άλλων τη Σαρωνίδα, πολυκατοικίες στην Καρδίτσα και στον Εύοσμο. Η λύση που προωθείται είναι σύμφωνη με τη νομολογία του Αρείου Πάγου που λέει ότι, όταν το Δημόσιο επικαλείται διαδοχή από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, πρέπει να αποδεικνύει ότι το ακίνητο που διεκδικεί κάθε φορά ήταν πράγματι δημόσιο ακίνητο επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σε κάθε περίπτωση προβλέπεται ότι αν το Δημόσιο έχει τίτλο ή αμετάκλητη δικαστική απόφαση (δηλαδή έχει περάσει και το στάδιο του Αρείου Πάγου), δεν παραιτείται από τα δικαιώματά του. Τίθενται επίσης τρεις συγκεκριμένες προϋποθέσεις και χρονικά ορόσημα:

• Οι ιδιώτες ή οι δικαιοπάροχοί τους να έχουν ακίνητο με τίτλο κτήσης μετεγγραμμένο μέχρι το 1975.
• Οι ιδιώτες έχουν εγκατασταθεί κατόπιν υπόδειξης δημόσιας αρχής στο πλαίσιο της αγροτικής και εποικιστικής νομοθεσίας χωρίς να ολοκληρωθεί μέχρι σήμερα η μεταβίβαση της κυριότητας σ’ αυτούς (κυρίως πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη χώρα μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και αντιμετωπίζουν τώρα τις διεκδικήσεις του Δημοσίου).
• Να διαθέτουν προσωρινά παραχωρητήρια ή αντίστοιχους τίτλους που έχει εκδώσει η Διοίκηση.

Με την εφαρμογή της ρύθμισης, καταργούνται οι εκκρεμείς δίκες για ακίνητα που εμπίπτουν στις παραπάνω κατηγορίες και δεν θα αρχίσουν καινούργιες δίκες στις περιοχές, όπου συμπληρώνεται η προθεσμία για την κατάθεση αγωγής (μετά την ολοκλήρωση της κτηματογράφησης και την πρώτη ανάρτηση).

Επιπλέον από τη ρύθμιση εξαιρούνται κοινόχρηστα ακίνητα, αιγιαλοί, αρχαιολογικοί χώροι ενώ δεν επηρεάζεται επίσης η εφαρμογή της δασικής νομοθεσίας.

Η πλειονότητα των περιπτώσεων αφορά ακίνητα και κυρίως κατοικίες για τα οποία το Δημόσιο επί δεκαετίες δεν επέδειξε το παραμικρό ενδιαφέρον. Αντίθετα με πράξεις της διοίκησης (π.χ. κατασκευή δρόμων, δικτύων ύδρευσης – ηλεκτροδότησης κλπ. από κρατικές τότε εταιρίες) αναγνώρισε έμμεσα την υπάρχουσα κατάσταση.

5. Πώς θα μπορεί πλέον ο πολίτης να παρακολουθεί τις υποθέσεις του με το Δημόσιο;

Μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας στην οποία ο πολίτης θα μπορεί να βλέπει την πορεία της υπόθεσής του, τον υπάλληλο στον οποίο έχει χρεωθεί, καθώς και μια εκτίμηση για το χρόνο διεκπεραίωσης. Δεν θα υπάρχει πλέον η εντύπωση – ακόμη και αν δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα – ότι η αίτηση έχει χαθεί ή είναι «αγνώστου παραλήπτη».

6. Τι αλλάζει με τη δημοσιότητα των εγκυκλίων;

Μπαίνουν κανόνες ώστε αφενός οι πολίτες να μπορούν να βρίσκουν την εγκύκλιο που τους ενδιαφέρει και αφετέρου η εγκύκλιος που βρίσκουν να είναι η ισχύουσα και όχι παλαιότερη. Ήδη οι εγκύκλιοι αναρτώνται στη Διαύγεια, όπου όμως η αναζήτηση εγγράφων είναι δυσχερής. Στο εξής κάθε εγκύκλιος θα αναρτάται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του υπουργείου ή του φορέα τον οποίο αφορά. Αν δεν αναρτηθεί, δεν θα ισχύει. Σημειώνεται ότι η πρακτική της ανάρτησης των εγκυκλίων εφαρμόζεται ήδη από ορισμένους φορείς του Δημοσίου, όπως η ΑΑΔΕ.

7. Πώς οι πολίτες θα ενημερώνονται για τα ωράρια των δημόσιων υπηρεσιών;

Το ωράριο λειτουργίας των υπηρεσιών του Δημοσίου ρυθμίζεται γενικά από το υπουργείο Εσωτερικών. Όμως υπάρχουν υπηρεσίες (π.χ. ΚΕΠ) που λειτουργούν με διευρυμένο ωράριο. Σε άλλες περιπτώσεις υπάρχουν διαφορετικά ωράρια υποδοχής του κοινού. Για αυτούς τους λόγους και προκειμένου να μην βρίσκουν οι πολίτες κλειστές πόρτες στο Δημόσιο, στις ιστοσελίδες των υπουργείων / φορέων θα αναρτώνται υποχρεωτικά τα ωράρια λειτουργίας.

8. Τι σημαίνει ότι πλέον οι συμβολαιογράφοι θα λειτουργούν ως one – stop-shop για τη μεταβίβαση ακινήτων;

Πρακτικά, οι συμβαλλόμενοι θα πηγαίνουν στο συμβολαιογράφο μόνο για να βάλουν την υπογραφή. Όλη η προεργασία που απαιτείται θα διεκπεραιώνεται από το συμβολαιογράφο ο οποίος θα συλλέγει τα δικαιολογητικά (ήδη οι συμβολαιογράφοι συλλέγουν ορισμένα από αυτά) για τη μεταβίβαση, θα καταρτίζει και θα υποβάλει τις δηλώσεις φορολογίας, τις αιτήσεις στο Κτηματολόγιο και θα πληρώνει (μέσω ειδικού ακατάσχετου λογαριασμού) τους φόρους και τα λοιπά έξοδα. Προφανώς για τις πρόσθετες υπηρεσίες που θα παρέχουν οι συμβολαιογράφοι, απαλλάσσοντας τους πολίτες από το κόστος, το χρόνο και την ταλαιπωρία της διεκπεραίωσης των αντίστοιχων διαδικασιών, θα προβλέπεται αντίστοιχη αμοιβή.

9. Ποια είναι η εμπειρία από την αξιοποίηση πιστοποιημένων επαγγελματιών σε λειτουργίες του Δημοσίου;

Η εμπειρία είναι προφανώς θετική, όπως γνωρίζουν όλοι οι πολίτες που έχουν αξιοποιήσει αυτή τη δυνατότητα τα τελευταία χρόνια. Το πλέον πρόσφατο παράδειγμα είναι ο ΕΦΚΑ όπου με την συνδρομή λογιστών, δικηγόρων κλπ. πιστοποιημένων επαγγελματιών – και με τις άλλες θεσμικές ρυθμίσεις που προηγήθηκαν – επιταχύνθηκε δραστικά ο χρόνος απονομής των συντάξεων. Υπενθυμίζεται ότι η εν λόγω ρύθμιση για τον ΕΦΚΑ έχει κριθεί σύμφωνη με το Σύνταγμα από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας. Το αποτέλεσμα της εφαρμογής της είναι ότι οι συντάξεις πλέον στη χώρα μας εκδίδονται κατά μέσο όρο σε 60 ημέρες, δηλαδή στο επίπεδο της ΕΕ και λιγότερο από το χρόνο που χρειάζεται στη Γερμανία. Παρόμοιες λύσεις εφαρμόζονται ήδη στις πολεοδομίες όπου οι μηχανικοί έχουν αναλάβει σημαντικό τμήμα των αδειοδοτήσεων, αλλά και στις εφορίες με τις ευθύνες που έχουν αναλάβει οι λογιστές. Πρόκειται για λύσεις με μικρό ή μηδενικό κόστος οι οποίες όμως έχουν μεγάλη προστιθέμενη αξία στην καλύτερη και ταχύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών. Ένα από τα νέα πεδία εφαρμογής αυτή της δυνατότητας θα αφορά την υποβολή δηλώσεων από αγρότες και κτηνοτρόφους για την καταβολή των ενισχύσεων που τους αφορούν. Έχουν καταγραφεί παράπονα από τους παραγωγούς για υψηλό κόστος της συγκεκριμένης υπηρεσίας. Με το νέο πλαίσιο θα υπάρχει ανταγωνισμός και καλύτερη εξυπηρέτηση στη διεκπεραίωση της διαδικασίας.

10. Θα προβλέπεται χρονική προθεσμία για τη συμμόρφωση της Διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις;

Όλες οι δικαστικές αποφάσεις θα διαβιβάζονται στη Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου, η οποία θα διασφαλίζει τη συμμόρφωση. Αν αυτό δεν συμβεί, εντός έξι μηνών από την κοινοποίηση της απόφασης η υπόθεση θα εισάγεται στο Συμβούλιο Συμμόρφωσης που προβλέπει ο νόμος 3068/2002.

Με τη ρύθμιση αυτή εξορθολογίζεται η διαδικασία συμμόρφωσης, επειδή ανατίθεται σε συγκεκριμένο όργανο, και δίνεται στο Δημόσιο εξάμηνη προθεσμία να συμμορφωθεί. Έτσι, και τα Συμβούλια Συμμόρφωσης θα είναι πιο αυστηρά στο μέλλον.

Υπενθυμίζεται ότι στο Συμβούλιο Συμμόρφωσης του ν. 3068/2002 μετέχουν ο Πρόεδρος και ανώτατοι δικαστές από τα αντίστοιχα δικαστήρια που εξέδωσαν τις αποφάσεις. Το Συμβούλιο μπορεί να επιβάλει και χρηματική κύρωση στον φορέα που δεν συμμορφώθηκε.

Η μη συμμόρφωση του Δημοσίου προς τις δικαστικές αποφάσεις αποτελεί έκφραση ανεντιμότητας του κράτους απέναντι στους πολίτες την οποία οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε.

11. Τι θα προβλέπει η πάγια ρύθμιση για την αποζημίωση των πολιτών σε περιπτώσεις ιδιαίτερης σημασίας;

Θα προσδιορίζει τη χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης µελών οικογένειας ατόμου που απεβίωσε ή λόγω ηθικής βλάβης εξαιτίας τραυματισμού ή αναπηρίας. (Δεν θα αφορά, διευκρινίζεται, τις υλικές ζημιές) σε περιπτώσεις όπως: φυσικές καταστροφές, δυστυχήματα σε δημόσια κτήρια, εγκαταστάσεις, υποδομές και μέσα μαζικής μεταφοράς, τρομοκρατικές επιθέσεις, ατυχήματα εν ώρα υπηρεσίας (ιδίως Σώματα Ασφαλείας και Ένοπλες Δυνάμεις), ιατρικές πράξεις ή παραλείψεις σε δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα. Επίσης, με την ενεργοποίηση της πάγιας ρύθμισης που θα γίνεται με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου το Δημόσιο θα παραιτείται από την άσκηση ενδίκων μέσων. Πρόκειται για ρυθμίσεις που σήμερα ενεργοποιούνται κατά περίπτωση και υπό πίεση (όπως έγινε π.χ. για τη Μάνδρα, το Μάτι, τα Τέμπη).

12. Θα υπάρξει συνέχεια στην προσπάθεια για την αντιμετώπιση του βαθέος κράτους; Ποια είναι τα επόμενα βήματα;

Η προσπάθεια θα είναι συνεχής και επίμονη. Δεν έχουμε την αυταπάτη ότι με ένα νόμο θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε ριζικά όλα τα προβλήματα. Μας ενδιαφέρει ωστόσο να εφαρμόσουμε άμεσα λύσεις που υπαγορεύονται από την κοινή λογική, απαλλάσσουν τον πολίτη από δυσλειτουργίες της Δημόσιας διοίκησης που έχουν σαν αποτέλεσμα ο πολίτης πρακτικά να μην μπορεί να βρει το δίκιο του. Να είναι ανυπεράσπιστος απέναντι στον όποιο γραφειοκράτη επιλέγει να εφαρμόσει ή να μην εφαρμόσει το νόμο κατά τον τρόπο που ο ίδιος τον ερμηνεύει. Τα επόμενα άμεσα βήματα θα είναι το σχέδιο νόμου του υπουργείου Ανάπτυξης για την απλοποίηση διαδικασιών αδειοδότησης της βιομηχανίας. Παράλληλα προχωρά η πλατφόρμα ΜΙΤΟΣ, ένα θέμα που αποτελεί μια προσπάθεια μεγάλης κλίμακας για καταγραφή, απλούστευση και κατάργηση διαδικασιών. Η πλατφόρμα έχει καταγράψει την τελευταία τετραετία 4.050 διαδικασίες στην επαφή του πολίτη και των επιχειρήσεων με το Δημόσιο. Από αυτές έχουν επιλεγεί 400 που είναι οι πιο σημαντικές για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις και θα προχωρήσει η απλούστευσή τους. Ακολουθούν επίσης η επέκταση της αξιολόγησης και η εισαγωγή της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας στο Δημόσιο, η νομοθετική πρωτοβουλία για τις Πολεοδομίες και η μεταρρύθμιση στον ΟΣΕ.