Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης για την ενίσχυση της επαγγελματικής ασφάλισης, με στόχο να ανανεώσει και να «ξεμπλοκάρει» ένα πλαίσιο που μέχρι σήμερα παρέμενε σχετικά περιορισμένο σε εμβέλεια. Η επαγγελματική ασφάλιση αφορά τον δεύτερο πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος και λειτουργεί συμπληρωματικά προς την κύρια ασφάλιση, δίνοντας σε εργαζόμενους και επιχειρήσεις μια επιπλέον δυνατότητα αποταμίευσης και προστασίας για τα χρόνια μετά την εργασία. Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης, εργαζόμενοι, επιχειρήσεις και εμπλεκόμενοι φορείς μπορούν να καταθέσουν παρατηρήσεις έως τις 27 Ιουλίου.
Όπως σημείωσε η Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως, η κατεύθυνση των ρυθμίσεων είναι διπλή: από τη μία να δημιουργηθεί ένα πιο σύγχρονο και αξιόπιστο συμπληρωματικό πλαίσιο ασφάλισης πέρα από τον πρώτο πυλώνα (e-ΕΦΚΑ/ΤΕΚΑ) και από την άλλη να δοθούν κίνητρα στις επιχειρήσεις ώστε να γίνουν πιο ανταγωνιστικές, αξιοποιώντας πρόσθετες παροχές για προσέλκυση και διατήρηση προσωπικού.
Επαγγελματική ασφάλιση και οι τρεις πυλώνες του συστήματος
Το ασφαλιστικό σύστημα στην Ελλάδα περιγράφεται συχνά ως «τριών πυλώνων»:
Πυλώνας 1: Η υποχρεωτική κύρια ασφάλιση, με βασικό φορέα τον e-ΕΦΚΑ (και το ΤΕΚΑ), η οποία αποτελεί τον κορμό της κοινωνικής προστασίας και στηρίζεται και από το κράτος.
Πυλώνας 2: Η επαγγελματική ασφάλιση, που περιλαμβάνει τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και τα ομαδικά επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ασφαλιστικά συμβόλαια. Σκοπός της είναι να προσφέρει πρόσθετες συνταξιοδοτικές παροχές, συνδεδεμένες με την εργασία ή την επαγγελματική ιδιότητα.
Πυλώνας 3: Η ιδιωτική ασφάλιση, δηλαδή τα ατομικά ασφαλιστικά συμβόλαια που επιλέγει ο καθένας προσωπικά.
Το νομοσχέδιο εστιάζει στον δεύτερο πυλώνα, ώστε η επαγγελματική ασφάλιση να γίνει πιο απλή, πιο λειτουργική, πιο προστατευτική και πιο ελκυστική για μεγαλύτερο μέρος της αγοράς.
Τρεις βασικές αλλαγές που φέρνει το νομοσχέδιο για την επαγγελματική ασφάλιση
1) Ανοιχτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (Ανοιχτά ΤΕΑ)
Εισάγεται η δυνατότητα δημιουργίας «Ταμείων-ομπρέλα», που μπορούν να υποδέχονται μικρότερες επιχειρήσεις, συλλογικούς φορείς, ακόμη και ελεύθερους επαγγελματίες, χωρίς τις δυσκολίες που συνεπάγεται η ίδρυση ενός αυτοτελούς ΤΕΑ. Έτσι, η επαγγελματική ασφάλιση παύει να είναι προνόμιο λίγων μεγάλων σχημάτων και γίνεται πιο προσβάσιμη σε περισσότερους.
2) Εξορθολογισμός φορολογικού πλαισίου
Η λογική αλλάζει: το φορολογικό καθεστώς γίνεται πιο απλό και πιο προβλέψιμο, ενώ καταργούνται αντικίνητρα που «τιμωρούσαν» όσους μπαίνουν αργότερα στην επαγγελματική ασφάλιση. Παράλληλα, ενισχύονται τα κίνητρα για εργαζόμενους και επιχειρήσεις, ώστε η επιλογή συμπληρωματικής αποταμίευσης να είναι ρεαλιστική και ουσιαστική.
3) Πλήρης φορητότητα δικαιωμάτων
Θεσπίζεται ισχυρότερη φορητότητα, ώστε η αλλαγή εργασίας ή η μεταβολή επαγγελματικής κατάστασης να μην οδηγεί σε απώλεια δικαιωμάτων. Εισάγεται τόσο ατομική φορητότητα (για τον ασφαλισμένο) όσο και ομαδική (μεταφορά ολόκληρων προγραμμάτων μεταξύ ΤΕΑ και ΟΑΠΕΣ). Αυτό είναι κρίσιμο σε μια αγορά εργασίας όπου η κινητικότητα είναι πλέον ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.
15 ερωτήσεις και απαντήσεις με πρακτικά παραδείγματα
1. Τι είναι η επαγγελματική ασφάλιση;
Είναι πρόσθετη συνταξιοδοτική δυνατότητα που συνδέεται με την εργασία ή την επαγγελματική δραστηριότητα και εντάσσεται στον δεύτερο πυλώνα.
2. Τι επιδιώκει το νέο σχέδιο νόμου στην πράξη;
Να διευκολύνει τη λειτουργία των ΤΕΑ, να κάνει το πλαίσιο πιο ελκυστικό (ιδίως φορολογικά) και να ενισχύσει την προστασία/ενημέρωση του ασφαλισμένου.
3. Γιατί χρειάζεται μεταρρύθμιση;
Η Ελλάδα είναι χαμηλά στον ΟΟΣΑ ως προς την ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης: τα περιουσιακά στοιχεία των ΤΕΑ είναι κάτω από 1% του ΑΕΠ, ενώ σε ώριμα συστήματα ξεπερνούν κατά μέσο όρο το 50%. Σήμερα λειτουργούν 27 ΤΕΑ με περίπου 55.000 ασφαλισμένους.
4. Επηρεάζει η επαγγελματική ασφάλιση την κύρια ασφάλισή μου;
Όχι. Δεν μειώνει, δεν καταργεί και δεν αντικαθιστά τον πρώτο πυλώνα. Λειτουργεί αυστηρά συμπληρωματικά.
5. Πώς εντάσσεται ένας εργαζόμενος ή μια επιχείρηση;
Μέσω δημιουργίας ΤΕΑ, προσχώρησης σε Ανοιχτό ΤΕΑ ή μέσω του νέου Ομαδικού Ασφαλιστικού Προϊόντος Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ).
6. Τι είναι τα Ανοιχτά ΤΕΑ;
Ταμεία που μπορούν να δέχονται νέες επιχειρήσεις/φορείς με απλούστερες διαδικασίες, χωρίς το σημερινό «κατώφλι» των 100 για ίδρυση αυτοτελούς ΤΕΑ.
7. Έχω μικρή επιχείρηση. Πρέπει να φτιάξω δικό μου Ταμείο;
Όχι. Μπορείτε να προσχωρήσετε σε Ανοιχτό ΤΕΑ και να δώσετε πακέτο παροχών στους εργαζόμενους, χωρίς το διοικητικό βάρος ενός αυτόνομου σχήματος.
8. Τι αλλάζει στη λειτουργία των ΤΕΑ;
Διαχωρίζεται το καταστατικό από τα επιμέρους προγράμματα. Έτσι, μια τροποποίηση προγράμματος μπορεί να γίνεται με απόφαση Δ.Σ. χωρίς αλλαγή καταστατικού. Παράλληλα, αποσαφηνίζονται κρίσιμες λειτουργίες (αναλογιστική, risk management, εσωτερικός έλεγχος) και επιτρέπεται outsourcing υπό εποπτεία.
9. Τι αλλάζει φορολογικά;
Οι εισφορές εκπίπτουν 100% από το φορολογητέο εισόδημα. Αυξάνεται το ανώτατο όριο (έως 35.000 ευρώ για ελεύθερους επαγγελματίες ή 35% εισοδήματος για μισθωτούς). Η φορολογία παροχών συνδέεται με ηλικία εξόδου (π.χ. 10% εφάπαξ/5% σύνταξη από 62–67, και χαμηλότερα μετά τα 67). Καταργούνται πρόσθετες ποινές και αντικίνητρα για είσοδο σε μεγαλύτερη ηλικία (με ειδικό πλαφόν εισφορών για πρώτη ασφάλιση από 55+).
10. Πόσα περισσότερα θα πάρω στη σύνταξη;
Δεν υπάρχει ενιαίο ποσό. Εξαρτάται από εισφορές, διάρκεια, πρόγραμμα και επενδυτική πορεία. Κεντρική ιδέα είναι ο ασφαλισμένος να ενημερώνεται καθαρά και σε πραγματικό χρόνο για την αποταμίευσή του.
11. Μπορεί να δώσει παροχές πέρα από σύνταξη;
Ναι, προβλέπεται δυνατότητα πρόσθετων παροχών, όπως προγράμματα υγείας, ακόμη και κάλυψη μελών οικογένειας, υπό συγκεκριμένες ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
12. Τι είναι το ΟΑΠΕΣ;
Το Ομαδικό Ασφαλιστικό Προϊόν Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης, που δημιουργείται από ασφαλιστικές εταιρείες, εντάσσεται στον δεύτερο πυλώνα και εποπτεύεται αυστηρά από την Τράπεζα της Ελλάδος, με στόχο αντίστοιχη προστασία δικαιωμάτων όπως στα ΤΕΑ.
13. Τι σημαίνει φορητότητα αν αλλάξω δουλειά ή μείνω άνεργος;
Με ατομική φορητότητα, μπορείτε να μεταφέρετε τα κατοχυρωμένα δικαιώματά σας σε νέο ΤΕΑ/ΟΑΠΕΣ με τυποποιημένη διαδικασία χωρίς χρέωση. Παράδειγμα: αλλάζετε εργοδότη και δεν «σπάει» η συνέχεια του λογαριασμού σας. Αν μείνετε άνεργοι, προβλέπεται δυνατότητα παραμονής χωρίς αυτόματη απώλεια συμμετοχής.
14. Πώς ενισχύονται διαφάνεια και προστασία;
Ενισχύονται υποχρεώσεις ενημέρωσης, δημόσια μητρώα, κανόνες αποφυγής συγκρούσεων συμφερόντων, τυποποιημένες διαδικασίες και εκσυγχρονισμός επενδυτικού πλαισίου με στόχο διαφοροποίηση και καλύτερη αντιστοίχιση προϊόντων στο προφίλ της επαγγελματικής ομάδας.
15. Ποια είναι τα βασικά οφέλη συνολικά;
Για τους ασφαλισμένους: συμπληρωματικό εισόδημα, ευκολότερη πρόσβαση, φορητότητα, περισσότερη διαφάνεια και πιθανές πρόσθετες παροχές (π.χ. υγεία).
Για τις επιχειρήσεις: εργαλείο προσέλκυσης/διατήρησης προσωπικού, ενίσχυση employer branding και λειτουργικότερες λύσεις ειδικά για μικρότερους εργοδότες.
Για την οικονομία: μακροπρόθεσμη αποταμίευση, συσσώρευση επενδυτικών κεφαλαίων και ενίσχυση ρευστότητας.
Η συζήτηση που ανοίγει τώρα στη δημόσια διαβούλευση είναι κομβική, γιατί η επαγγελματική ασφάλιση μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματικό συμπλήρωμα του πρώτου πυλώνα για περισσότερους εργαζόμενους και ελεύθερους επαγγελματίες. Με απλούστερες δομές, ισχυρότερη φορητότητα και πιο λογικά φορολογικά κίνητρα, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να κάνει την επαγγελματική ασφάλιση όχι μόνο θεσμικά πιο καθαρή, αλλά και πρακτικά πιο χρήσιμη στην καθημερινότητα της εργασίας και στον σχεδιασμό της συνταξιοδοτικής προοπτικής.
