Ριζική αλλαγή για την αναμόρφωση του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας θα αποτελέσει η σύσταση των 13 Περιφερειακών Επιχειρησιακών Κέντρων Συμβάντων ( μικρά ΕΣΚΕΔΙΚ) που προβλέπεται στο νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο “Ενεργή Μάχη”.
Όπως έγινε γνωστό από την Πολιτική Προστασία σε κάθε Περιφερειακή Πυροσβεστική Διοίκηση θα λειτουργεί Επιχειρησιακό Κέντρο Συμβάντων, πλήρως διασυνδεδεμένο με το Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων (Ε.Σ.Κ.Ε.Δ.Ι.Κ.) με σκοπό να εξασφαλιστεί ενιαία επιχειρησιακή εικόνα σε πραγματικό χρόνο, από το τοπικό έως το εθνικό επίπεδο, επιτρέποντας ταχύτερη και αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων.
Κεντρικός πυλώνας αυτής της μεταρρύθμισης θα είναι επίσης η εισαγωγή τυποποιημένων πρωτοκόλλων διοίκησης και επιχειρησιακής ανταπόκρισης, κατά τα πρότυπα του διεθνώς αναγνωρισμένου Incident Command System (ICS) – (Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων).
Το Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων αποτελεί ένα διεθνώς δοκιμασμένο και αναγνωρισμένο πρότυπο διαχείρισης συμβάντων όλων των κινδύνων, το οποίο αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε συστηματικά, ήδη από τις δεκαετίες του 1970 και 1980, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά, χώρες που θεωρούνται πρωτοπόρες στον τομέα της πολιτικής προστασίας και της δασοπυρόσβεσης. Ακολουθώντας το πρότυπο της εφαρμογής του εκεί, η χώρα μας θα προσεγγίσει για πρώτη φορά θεσμικά το επίπεδο αυτών των δύο μοντέλων, υιοθετώντας κεντρικές αρχές τους, όπως η λειτουργική ενοποίηση όλων των σχεδίων και διαδικασιών (Κανόνες Εμπλοκής, Γενικά Σχέδια, λειτουργία Εθνικού Μηχανισμού), ανάπτυξη ενιαίου πλαισίου στρατηγικής, επιχειρησιακής και τακτικής διοίκησης, καθώς και θεσμοθέτηση στοιχείων τακτικής διοίκησης στο πεδίο.
Πώς θα λειτουργούν τα Επιχειρησιακά Κέντρα Συμβάντων
Η νέα επιχειρησιακή δομή που αναμένεται να θεσπιστεί μέσω του νομοσχεδίου, δηλαδή το Επιχειρησιακό Κέντρο Συμβάντων θα λειτουργεί, όπως επισημαίνουν πηγές της Πολιτικής Προστασίας ως κεντρικός κόμβος συντονισμού, επικοινωνίας και ροής πληροφοριών όλων των εμπλεκομένων φορέων. Θα είναι δηλαδή ένα μικρό Ε.Σ.Κ.Ε.Δ.Ι.Κ. που θα εξοπλιστεί με συστήματα επικοινωνίας, δορυφορικούς χάρτες, τεχνική υποστήριξη και κάθε μέσο που απαιτείται για την ταχεία και τεκμηριωμένη εκτίμηση των επιχειρησιακών δεδομένων ιδίως κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου.
Ουσιαστικά, κατά τις ίδιες πηγές, με τα Επιχειρησιακά Κέντρα Συμβάντων, η Ελλάδα αποκτά ένα δίκτυο αυτοτελών επιχειρησιακών κέντρων μοιρασμένο σε όλη την επικράτεια, που όμως θα είναι πλήρως διασυνδεδεμένο με το ΕΣΚΕΔΙΚ, αναβαθμίζοντας κατά αυτό τον τρόπο τον συντονισμό σε εθνικό επίπεδο κατά τα πρότυπα της διεθνούς εμπειρίας.
Ειδικότερα, σύμφωνα με την Πολιτική Προστασία, τα Επιχειρησιακά Κέντρα Συμβάντων, ενσωματώνουν την αρχή «μία επιχείρηση – μία διοίκηση» και λειτουργούν ως τοπικά – περιφερειακά κέντρα (“War Rooms”), στα οποία θα βρίσκονται μόνιμα σύνδεσμοι του Συντονιστικού Οργάνου Πολιτικής Προστασίας (ΣΟΠΠ), του Περιφερειακού Συντονιστικού Οργάνου Πολιτικής Προστασίας (ΠΕΣΟΠΠ) και του Τοπικού Συντονιστικού Οργάνου Πολιτικής Προστασίας (ΤΕΣΟΠΠ), αλλά και εκπρόσωποι εθελοντικών οργανώσεων και μη κυβερνητικών οργανώσεων που είναι εγγεγραμμένες στο Μητρώο Πολιτικής Προστασίας ή και εκτός αυτού. Τέτοια είναι για παράδειγμα το Ελληνικού Δικτύου Ανθεκτικών Πόλεων ή Συνδέσμων Προστασίας και Ανάπτυξης Δασών. Σκοπός αυτής της αλλαγής, όπως σημειώνουν πηγές της Πολιτικής Προστασίας, θα είναι μια σύγχρονη, διαλειτουργική διοίκηση, η οποία θα ξεπεράσει τις αδυναμίες που παρατηρήθηκαν σε προηγούμενες κρίσεις όπου δεν υπήρξε ενιαίος συντονισμός με αποτέλεσμα να υπάρξουν μεγάλες καταστροφές και τραγωδίες.
Με οδηγό τα διεθνή κέντρα σε ΗΠΑ, Καναδά (Incident Command Post) αλλά και σε Ιταλία (Sala Operativa/Direttore Operazioni Spegnimento) το Επιχειρησιακό Κέντρο Συμβάντων θα βαδίσει στα παραπάνω πρότυπα για μια σύγχρονη διαχείριση κρίσεων στην Ελλάδα. Όπως υπογραμμίζουν πηγές της Πολιτικής Προστασίας, η ρύθμιση αυτή θα επιφέρει βαθιά θεσμική τομή, καθώς, κατά τις ίδιες πηγές αναβαθμίζει την επιτόπια διοίκηση από πρακτική «αυτοσχέδιου συντονισμού» σε θεσμικά κατοχυρωμένο κεντρικό επιχειρησιακό εργαλείο του Εθνικού Μηχανισμού. Στόχος του νέου αυτού μοντέλου, σύμφωνα με την Πολιτική Προστασία, είναι η ταχύτερη λήψη αποφάσεων, «ο περιορισμός του κινδύνου ασύμβατων ή αντιφατικών εντολών, η ενίσχυση της ασφάλειας προσωπικού και πολιτών, η εξασφάλιση διαφάνειας στη δημόσια ενημέρωση από ενιαίο κέντρο καθώς και η συμβολή στην υιοθέτηση μιας κουλτούρας σύγχρονης, τεκμηριωμένης και προληπτικής διαχείρισης κρίσεων».
Τι θα φέρει το Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων και πώς θα εφαρμοστεί
Το Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων (ICS) αποτελεί ένα διεθνώς δοκιμασμένο και αναγνωρισμένο πρότυπο διαχείρισης συμβάντων όλων των κινδύνων, που χρησιμοποιείται ευρέως τόσο για φυσικές καταστροφές όσο και για τεχνολογικά ή σύνθετα συμβάντα. Σκοπός είναι όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς να υιοθετούν μια ενιαία και ολοκληρωμένη οργανωτική δομή, ικανή να ανταποκρίνεται στις αυξημένες απαιτήσεις και την πολυπλοκότητα μεμονωμένων ή πολλαπλών περιστατικών. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρείται να διασφαλιστεί ένας κοινός τρόπος διοίκησης, σαφής κατανομή ρόλων και ενιαία επιχειρησιακή «γλώσσα» μεταξύ όλων των αρμόδιων υπηρεσιών.
Η λογική του ICS, στο πλαίσιο της πολιτικής προστασίας και ιδίως στον τομέα της πυροσβεστικής, προβλέπεται να εφαρμόζεται σε τρία επίπεδα διαχείρισης του κινδύνου.
1. σε στρατηγικό με την ενίσχυση του Ε.Σ.Κ.Ε.Δ.Ι.Κ. και την αξιοποίηση ειδικών λειτουργιών, όπως η επιχειρησιακή μετεωρολογία
2. σε επιχειρησιακό , μέσω της λειτουργίας των νέων Επιχειρησιακών Κέντρων Συμβάντων,
3. σε τακτικό, με τη σύσταση στοιχείου διοίκησης επί του πεδίου, διασυνδεδεμένου με τα Κινητά Επιχειρησιακά Κέντρα (όπως το “Όλυμπος”), ώστε να επιτυγχάνεται κοινός και ενιαίος συντονισμός όλων των επιχειρησιακών φορέων.
Ακόμη, για άλλες καταστροφές που υπάγονται στον Εθνικό Μηχανισμό Διαχείρισης Κρίσεων, η προσέγγιση του ICS προβλέπει επίσης την κατάρτιση Κοινών Επιχειρησιακών Πρωτοκόλλων.
Το νομοσχέδιο που προωθείται, όπως έχει γίνει γνωστό από την Πολιτική Προστασία, προβλέπει μεταξύ άλλων, ενιαίους επιχειρησιακούς κανόνες και δομές, που προσομοιάζουν στις αρχές του Incident Command System (ICS):
Ειδικότερα:
-Συστήνονται συστήματα – στοιχεία διοίκησης στο πεδίο με σκοπό τη δημιουργία ενιαίου κόμβου συντονισμού, όπου ο επικεφαλής του Πυροσβεστικού Σώματος (Π.Σ.) και οι σύνδεσμοι όλων των εμπλεκόμενων επιχειρησιακών φορέων (ΕΛ.ΑΣ, Ένοπλες Δυνάμεις, το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή και το Εθνικό Κέντρο ‘Αμεσης Βοήθειας (Ε.Κ.Α.Β.) διαμορφώνουν κοινή επιχειρησιακή εικόνα, εξασφαλίζουν άμεση ανταλλαγή κρίσιμων πληροφοριών και λαμβάνουν συντονισμένες αποφάσεις.
– Προβλέπεται η λειτουργία των δεκατριών Επιχειρησιακών Κέντρων Συμβάντων (Ε.Κ.Σ.) σε κάθε Περιφερειακό Κέντρο Επιχειρήσεων των Περιφερειακών Πυροσβεστικών Διοικήσεων (ΠΕ.ΠΥ.Δ.), διασυνδεδεμένων επιχειρησιακά με το Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων (Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ.), και με σκοπό τη «διάχυση» μιας ενιαίας επιχειρησιακής εικόνας από και προς τα Συντονιστικά Όργανα Πολιτικής Προστασίας (Σ.Ο.Π.Π.), τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Συντονιστικά Όργανα Πολιτικής Προστασίας (Π.Ε.Σ.Ο.Π.Π.) και τα Τοπικά Επιχειρησιακά Συντονιστικά Όργανα Πολιτικής Προστασίας (Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π.).
– Παράλληλα, εισάγονται τυποποιημένα πρωτόκολλα και Κανόνες Εμπλοκής του Πυροσβεστικού Σώματος (Π.Σ.), οι οποίοι καθορίζουν σαφές πλαίσιο διοίκησης, διαδικασίες κινητοποίησης και επίπεδα εντολών για όλο το προσωπικό.
Συνοψίζοντας, σύμφωνα με πηγές της Πολιτικής Προστασίας, η συγκεκριμένη ρύθμιση, σηματοδοτεί τη σταδιακή μετάβαση του Εθνικού Μηχανισμού σε ένα σύγχρονο, διεθνώς αναγνωρισμένο πρότυπο διοίκησης συμβάντων. Όπως σημειώνουν, μέσω της θεσμικής ενσωμάτωσης του ICS, της πρόβλεψης κοινών σχεδίων επιχειρησιακής δράσης των σωμάτων ασφαλείας και της σύστασης στοιχείων τακτικής διοίκησης στο πεδίο, επιχειρείται να αρθούν οι διαπιστωμένες αδυναμίες συντονισμού, να ενισχυθεί η ταχύτητα και η ποιότητα λήψης αποφάσεων και να διασφαλισθεί ότι κάθε μεγάλη καταστροφή αντιμετωπίζεται με ενιαία γλώσσα, ενιαίο σχέδιο και σαφή κατανομή ευθυνών.
