Στα όριά του ενδέχεται να φτάσει τις επόμενες ώρες και ημέρες το πολεμικό θερμόμετρο στη Μέση Ανατολή, καθώς οι κινήσεις των ΗΠΑ και του Ιράν κλιμακώνονται υπό το βάρος ανοιχτών, πρωτοφανών απειλών. Η σύγκρουση δεν περιορίζεται πλέον σε ανταλλαγές μηνυμάτων ή σε χτυπήματα «δια αντιπροσώπων», αλλά ακουμπά ευθέως την καρδιά της παγκόσμιας οικονομίας: την ενέργεια, τις θαλάσσιες μεταφορές και τις κρίσιμες υποδομές. Κι όταν οι ενεργειακές εγκαταστάσεις μπαίνουν στο στόχαστρο, το κόστος δεν μετριέται μόνο σε ζημιές, αλλά σε γεωπολιτικές ανατροπές και σε αλυσιδωτές επιπτώσεις που μπορούν να φτάσουν πολύ πέρα από την περιοχή.
Την Κυριακή, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανέβασε τον πήχη της αντιπαράθεσης, προειδοποιώντας ότι από εδώ και στο εξής, για κάθε τάνκερ που θα πλήττεται από ιρανική πλευρά, οι ΗΠΑ θα απαντούν χτυπώντας έναν ενεργειακό σταθμό ή μια γέφυρα στο ίδιο το Ιράν. Πρόκειται για δήλωση που, αν μετατραπεί σε πράξη, αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού: από την «ελεγχόμενη ένταση» περνάμε σε μια λογική άμεσης ανταπόδοσης, με στόχους υψηλού συμβολισμού και ζωτικής σημασίας.
Ταυτόχρονα, η εικόνα στο πεδίο αποκαλύπτει διαρκή κινητοποίηση στρατιωτικού υλικού και αυξημένη ετοιμότητα. Στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχουν μαρτυρίες ότι ο στρατός διασπείρει πυρομαχικά και οπλικά συστήματα, ώστε να μειώσει την αποτελεσματικότητα πιθανών βομβαρδισμών. Παράλληλα, καταγράφονται κινήσεις τεθωρακισμένων και πυροβολικού κοντά στα σύνορα με το Ιράκ, σε μια περίοδο όπου στο ιρακινό έδαφος συνεχίζονται επιθέσεις και ανταλλαγές πυρών. Από αμερικανικής πλευράς, εκδόθηκαν συστάσεις προς πολίτες που βρίσκονται σε χώρες της Μέσης Ανατολής να αποφεύγουν σημεία που θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχους, ενώ υπήρξε προειδοποίηση ότι πτήσεις ενδέχεται να καθυστερήσουν ή να αναβληθούν.
Το σκηνικό παραπέμπει σε νέα μαζική αντιπαράθεση, ανάλογη με εκείνη που είδαμε στην αρχή του πολέμου την άνοιξη. Όμως τώρα το ρίσκο είναι μεγαλύτερο: αν οι ΗΠΑ υλοποιήσουν τις απειλές τους και πλήξουν ενεργειακούς στόχους στο Ιράν, η Τεχεράνη έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα απαντήσει «σε είδος», διευρύνοντας τη λίστα των πιθανών στόχων.
Επιδείνωση στα ενεργειακά και ο φαύλος κύκλος των αντιποίνων
Η επιδείνωση στα ενεργειακά δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο της σύγκρουσης· είναι ο μηχανισμός που μπορεί να την εκτροχιάσει. Η Τεχεράνη έχει ήδη διαμηνύσει ότι, σε περίπτωση χτυπημάτων σε κρίσιμες εγκαταστάσεις εντός Ιράν, θα στοχεύσει ενεργειακές υποδομές στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και πολύτιμους σταθμούς αφαλάτωσης. Οι τελευταίοι δεν αποτελούν τυχαία επιλογή: σε κράτη με υψηλή εξάρτηση από την αφαλάτωση, μια τέτοια επίθεση μετατρέπεται άμεσα σε κρίση ύδρευσης και κοινωνικής σταθερότητας.
Σε αυτό το ήδη εκρηκτικό μείγμα προστίθεται η ενεργότερη εμπλοκή των Χούθι, που αλλάζει τα δεδομένα σε επίπεδο εμβέλειας και μεθόδων επίθεσης. Οι επιθέσεις των τελευταίων εβδομάδων σε μεγάλες πετρελαϊκές μονάδες της Σαουδικής Αραβίας επιβεβαιώνουν ότι ακόμη και οι ισχυρότερες εγκαταστάσεις δεν είναι άτρωτες. Χτυπήθηκε, μεταξύ άλλων, το διϋλιστήριο στο Τζιζάν, που τέθηκε εκτός λειτουργίας, ενώ ζημιές υπέστη και ο σταθμός επεξεργασίας στο Αμπκαΐκ. Σύμφωνα με το Axios, η Σαουδική Αραβία μετέφερε στην Ουάσιγκτον τις ανησυχίες της για το ενδεχόμενο νέας αμερικανικής επιχείρησης, κάτι απολύτως λογικό, αφού έχει ήδη φανεί ξεκάθαρα ότι οι εγκαταστάσεις της Saudi Aramco παραμένουν ευάλωτες σε ασύμμετρες απειλές.
Δεν αποκλείονται στόχοι και στη Μεσόγειο
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί πλέον η διάσταση της Μεσογείου, ειδικά μετά την πρόσφατη επίθεση με drones στον σταθμό LNG της Αιγύπτου στη Νταμιέτα. Ήταν η πρώτη φορά που πλήττεται ενεργειακή υποδομή στη Μεσόγειο, γεγονός που αναδεικνύει τόσο το βεληνεκές όσο και τις επιχειρησιακές δυνατότητες του ιρανικού άξονα ή, έστω, δικτύων που κινούνται στο ίδιο στρατηγικό πλαίσιο.
Η εξέλιξη αυτή μοιραία γεννά ερωτήματα και για την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Νταμιέτα δεν είναι μια οποιαδήποτε εγκατάσταση: αποτελεί κομβικό σημείο στην ευρύτερη αρχιτεκτονική εξαγωγών φυσικού αερίου και έχει αναφερθεί ως επιλεγμένος προορισμός για να καταλήξει, μέσω αγωγού, φυσικό αέριο από κυπριακά κοιτάσματα ώστε να εξαχθεί. Όταν τέτοιου είδους κόμβοι μπαίνουν σε τροχιά απειλής, η ενεργειακή στρατηγική της Ανατολικής Μεσογείου αποκτά πρόσθετες παραμέτρους ασφάλειας, πέρα από τις καθαρά οικονομικές.
Στο «μενού» πιθανών στόχων περιλαμβάνονται, σύμφωνα με τη λογική της κλιμάκωσης, χώρες και υποδομές μέσω των οποίων επιχειρεί η αμερικανική αεροπορία και το ναυτικό. Και εδώ, ο φόβος δεν περιορίζεται σε βαλλιστικές επιθέσεις, αλλά εστιάζει όλο και περισσότερο στα drones: φθηνά, δυσδιάκριτα, ικανά να περάσουν κάτω από το ραντάρ ή να κορέσουν συστήματα αεράμυνας. Το γεγονός ότι παραμένει ασαφές από πού ακριβώς προήλθαν τα drones που χτύπησαν τη Νταμιέτα, παρά τη μεγάλη απόσταση από το Ιράν, το Ιράκ και την Υεμένη, ενισχύει την αβεβαιότητα και κάνει τους σχεδιασμούς δυσκολότερους.
Η επίθεση στην Αίγυπτο υποδηλώνει πως η Τεχεράνη ενδέχεται να επιδιώκει γεωγραφική επέκταση της σύγκρουσης, ώστε να επιβάλει κόστος και σε παίκτες που μέχρι τώρα έμεναν σχετικά εκτός άμεσου κινδύνου. Το αν μπορεί να επαναλάβει και να κλιμακώσει τέτοια πλήγματα σε τόσο μακρινά σημεία παραμένει ανοικτό ερώτημα, όμως και μόνο η πιθανότητα αρκεί για να αλλάξει υπολογισμούς και ισορροπίες.
Μέσα σε αυτή την ένταση, το κρίσιμο σημείο είναι αν ο Τραμπ θα υλοποιήσει την απειλή του ή αν πρόκειται για τακτική πίεσης ώστε να οδηγηθεί η Τεχεράνη σε διπλωματική διέξοδο. Αμερικανικά δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών αναφέρουν ότι ο πρόεδρος εμφανίζεται ολοένα και πιο εκνευρισμένος, χωρίς να διακρίνει εύκολη λύση ούτε στρατιωτικά ούτε διπλωματικά. Με τις βουλευτικές εκλογές να πλησιάζουν, ο χρόνος λειτουργεί πιεστικά για τον Λευκό Οίκο, ενώ κάθε νέα επίθεση σε τάνκερ ή εγκατάσταση ενέργειας αυξάνει το πολιτικό και οικονομικό κόστος.
Σε κάθε περίπτωση, η επιδείνωση στα ενεργειακά είναι το νήμα που μπορεί να τραβήξει ολόκληρη την περιοχή σε ακόμη βαθύτερη σύγκρουση. Και όσο ο πόλεμος μεταφέρεται από τα μέτωπα στις υποδομές—σε διϋλιστήρια, LNG terminals, γέφυρες, λιμάνια και σταθμούς αφαλάτωσης—τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος η κρίση να ξεφύγει από τα όρια της Μέσης Ανατολής, να αγγίξει τη Μεσόγειο και να επηρεάσει άμεσα χώρες που μέχρι χθες παρακολουθούσαν από απόσταση.
