Ερευνητές εντόπισαν έναν φυσικό μηχανισμό που βοηθά το σώμα να απενεργοποιήσει τη φλεγμονή στους ιστούς. Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του University College London (UCL), εντόπισε μια βασική βιολογική διεργασία με προοπτικές ανάπτυξης νέων θεραπειών για χρόνιες φλεγμονώδεις νόσους που επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους διεθνώς.
Η φλεγμονή αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας του σώματος απέναντι σε λοιμώξεις και τραυματισμούς. Ωστόσο, εάν αυτή η αντίδραση δεν απενεργοποιηθεί τη σωστή χρονική στιγμή, μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση σοβαρών παθήσεων, όπως η αρθρίτιδα, οι καρδιοπάθειες και ο διαβήτης. Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι το ανοσοποιητικό σύστημα πρέπει να μεταβαίνει από τη φάση της άμυνας στη φάση της αποκατάστασης, όμως τα σήματα που καθοδηγούν αυτή τη μετάβαση δεν είχαν πλήρως αποσαφηνιστεί.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό NatureCommunications, η ερευνητική ομάδα αναφέρει ότι μια κατηγορία μικροσκοπικών μορίων που προέρχονται από τα λιπαρά οξέα και ονομάζονται εποξυ-οξυλιπίνες, δρουν ως φυσικά «φρένα» στο ανοσοποιητικό σύστημα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα μόρια αυτά βοηθούν στην αποτροπή της συσσώρευσης ενός συγκεκριμένου τύπου ανοσοκυττάρων, των ενδιάμεσων μονοκυττάρων, τα οποία μπορούν να προάγουν παρατεταμένη φλεγμονή- κάτι που συνδέεται με βλάβη ιστών, νόσο και εξέλιξη ασθενειών.
Τι έδειξε η μελέτη σε ανθρώπους
Για να εξετάσουν αυτή τη διαδικασία σε ανθρώπους, οι ερευνητές προκάλεσαν μια ελεγχόμενη, προσωρινή φλεγμονώδη αντίδραση σε υγιείς εθελοντές. Οι συμμετέχοντες έλαβαν μια ένεση στον πήχη με βακτήρια E. Coli (κολοβακτηρίδια) που είχαν προηγουμένως αδρανοποιηθεί με υπεριώδη ακτινοβολία. Η ένεση προκάλεσε μια βραχύβια αντίδραση που χαρακτηριζόταν από πόνο, ερυθρότητα, θερμότητα και οίδημα- παρόμοια με αυτή που παρατηρείται μετά από λοίμωξη ή τραυματισμό.
Στη συνέχεια, οι εθελοντές χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: την προφυλακτική ομάδα και τη θεραπευτική. Σε προκαθορισμένα χρονικά σημεία, οι συμμετέχοντες έλαβαν ένα φάρμακο με την ονομασία GSK2256294. Το φάρμακο αυτό αναστέλλει ένα ένζυμο που ονομάζεται διαλυτή επιξειδική υδρολάση (sEH), το οποίο φυσιολογικά διασπά τις εποξυ-οξυλιπίνες.
Προφυλακτική ομάδα: Οι συμμετέχοντες έλαβαν το φάρμακο δύο ώρες πριν από την έναρξη της φλεγμονής, ώστε να εξεταστεί εάν η πρώιμη αύξηση των εποξυ-οξυλιπινών μπορεί να περιορίσει επιβλαβείς ανοσολογικές αλλαγές. Στην ομάδα αυτή συμμετείχαν 24 εθελοντές -12 έλαβαν το φάρμακο και 12 εικονικό φάρμακο (placebo).
Θεραπευτική ομάδα: Οι συμμετέχοντες έλαβαν το φάρμακο τέσσερις ώρες μετά την έναρξη της φλεγμονής, προσομοιώνοντας τη χορήγηση θεραπείας μετά την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Και σε αυτή την ομάδα συμμετείχαν 24 εθελοντές- 12 έλαβαν το φάρμακο και 12 placebo.
Και στις δύο ομάδες, η αναστολή του ενζύμου sEH με το φάρμακο GSK2256294 αύξησε τα επίπεδα των εποξυ-οξυλιπινών, επιτάχυνε την υποχώρηση του πόνου και μείωσε σημαντικά τα ενδιάμεσα μονοκύτταρα στο αίμα και στους ιστούς- τα ανοσοκύτταρα που συνδέονται με τη χρόνια φλεγμονή και την εξέλιξη της νόσου. Το φάρμακο δεν επέφερε σημαντικές αλλαγές σε εμφανή σημεία, όπως η ερυθρότητα και το οίδημα.
Εντοπισμός του μοριακού μηχανισμού
Περαιτέρω δοκιμές αποκάλυψαν ότι μία συγκεκριμένη εποξυ-οξυλιπίνη, η 12,13-EpOME, δρα απενεργοποιώντας ένα πρωτεϊνικό σήμα που ονομάζεται p38 MAPK, το οποίο καθοδηγεί τη μετατροπή των μονοκυττάρων. Αυτό επιβεβαιώθηκε τόσο σε εργαστηριακά πειράματα όσο και σε εθελοντές που έλαβαν φάρμακο αναστολής του p38.
«Τα ευρήματά μας αποκαλύπτουν μια φυσική οδό που περιορίζει την επιβλαβή επέκταση ανοσοκυττάρων και βοηθά στη γρηγορότερη καταστολή της φλεγμονής. Η στόχευση αυτού του μηχανισμού θα μπορούσε να οδηγήσει σε ασφαλέστερες θεραπείες που αποκαθιστούν την ανοσολογική ισορροπία χωρίς να καταστέλλουν συνολικά το ανοσοποιητικό σύστημα» δήλωσε η πρώτη συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Ολίβια Μπράκεν, από το Τμήμα Γήρανσης, Ρευματολογίας και Αναγεννητικής Ιατρικής του UCL).
«Η μελέτη αυτή βασίστηκε αποκλειστικά σε ανθρώπινα δεδομένα και έχει άμεση συνάφεια με τα αυτοάνοσα νοσήματα, καθώς χρησιμοποιήσαμε ένα φάρμακο ήδη κατάλληλο για ανθρώπινη χρήση- το οποίο θα μπορούσε να επαναχρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία εξάρσεων σε χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις, έναν τομέα που σήμερα στερείται αποτελεσματικών θεραπειών» εξήγησε ο συν-συγγραφέας Ντέρεκ Γκίλροϋ.
Οι επιστήμονες επέλεξαν να μελετήσουν τις εποξυ-οξυλιπίνες επειδή, βάσει ερευνών σε ζώα, ήταν γνωστό ότι μειώνουν τη φλεγμονή και τον πόνο, ενώ ο ρόλος τους στον άνθρωπο παρέμενε άγνωστος. Σε αντίθεση με τους καλά μελετημένους φλεγμονώδεις μεσολαβητές, όπως η ισταμίνη και οι κυτταροκίνες, οι εποξυ-οξυλιπίνες αποτελούν μέρος μιας λιγότερο διερευνημένης οδού, την οποία οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι θα μπορούσε να καταπραΰνει φυσικά το ανοσοποιητικό σύστημα.
Επόμενα βήματα
Η ανακάλυψη αυτή ανοίγει τον δρόμο για κλινικές δοκιμές που θα διερευνήσουν τους αναστολείς του sEH ως πιθανές θεραπείες για παθήσεις όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
«Για παράδειγμα, η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια πάθηση κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στα κύτταρα που επενδύουν τις αρθρώσεις. Οι αναστολείς του sEH θα μπορούσαν να δοκιμαστούν παράλληλα με τις υπάρχουσες θεραπείες, ώστε να διερευνηθεί αν μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη ή την επιβράδυνση της βλάβης των αρθρώσεων» ανάφερε η Δρ. Μπράκεν.
