Οι επιστήμονες ενδέχεται να έχουν τελικά λύσει ένα μυστήριο δεκαετιών σχετικά με την άνιση επιφάνεια της Σελήνης. Μία νέα ανάλυση της σκόνης που συλλέχθηκε από την απομακρυσμένη πλευρά της Σελήνης δείχνει ισχυρές χημικές ενδείξεις ενός βίαιου αντίκτυπου που θα μπορούσε να έχει αναδιαμορφώσει τη Σελήνη από μέσα προς τα έξω, σύμφωνα με ερευνητές από την Κινεζική Ακαδημία Επιστημών. Το εύρημα αυτό, βασισμένο σε δείγματα που επέστρεψε η αποστολή Chang’e-6 της Κίνας, υποδεικνύει τον τεράστιο ρόλο που ενδέχεται να έπαιξαν οι αρχαίες συγκρούσεις στη διαμόρφωση της δομής της Σελήνης.
Η απομακρυσμένη πλευρά της Σελήνης, επιτέλους στα χέρια των επιστημόνων
Από το 1959, όταν το σοβιετικό διαστημικό σκάφος Luna 3 αποκάλυψε για πρώτη φορά εικόνες της απομακρυσμένης πλευράς της Σελήνης, οι επιστήμονες προσπαθούσαν να κατανοήσουν γιατί οι δύο πλευρές της Σελήνης φαίνονται τόσο διαφορετικές. Προτάθηκαν διάφορες εξηγήσεις, αλλά η έλλειψη φυσικών δειγμάτων από την απομακρυσμένη πλευρά άφηνε ένα κρίσιμο κενό στα στοιχεία.
Αυτό άλλαξε όταν η αποστολή Chang’e-6 της Κίνας επέστρεψε το 2024 με τα πρώτα δείγματα σκόνης από το κρυφό ημισφαίριο της Σελήνης. Το υλικό προερχόταν από τον Κρατήρα Νότιου Πόλου–Aitken, έναν τεράστιο κρατήρα που καλύπτει σχεδόν το ένα τέταρτο της επιφάνειας της Σελήνης. Αυτή η περιοχή είναι σημαδεμένη από αυτό που πιστεύεται ότι είναι η μεγαλύτερη πρόσκρουση στο ηλιακό σύστημα.
Ισοτοπικές ενδείξεις που δείχνουν βαθιές εσωτερικές αλλαγές
Υπό την ηγεσία του Heng-Ci Tian, μια ερευνητική ομάδα της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών πραγματοποίησε ισοτοπική ανάλυση του καλίου και του σιδήρου που βρέθηκαν στη σκόνη της απομακρυσμένης πλευράς. Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στα Proceedings of the National Academy of Sciences, αυτές οι τιμές συγκρίθηκαν με δείγματα από την κοντινή πλευρά της Σελήνης, που είχαν συλλεχθεί προηγουμένως κατά τις αποστολές Απόλλων και από το διαστημικό σκάφος Chang’e-5 της Κίνας.
Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική διαφορά. Ενώ τα δείγματα της κοντινής πλευράς περιείχαν περισσότερα ελαφριά ισότοπα, το υλικό της απομακρυσμένης πλευράς ήταν πλουσιότερο σε βαρύτερα ισότοπα, ιδιαίτερα του καλίου. Αυτός ο τύπος ισοτοπικού διαχωρισμού δεν μπορούσε να εξηγηθεί από φυσιολογική ηφαιστειακή δραστηριότητα, ανέφερε η ομάδα. Αντίθετα, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο αντίκτυπος στον Κρατήρα Νότιου Πόλου–Aitken δημιούργησε τόσο ακραία θερμότητα ώστε τα ελαφρύτερα ισότοπα εξατμίστηκαν και χάθηκαν, αφήνοντας πίσω ένα βαρύτερο χημικό αποτύπωμα.
«Αυτό το χαρακτηριστικό πιθανότατα προέκυψε από την εξατμίση του καλίου που προκλήθηκε από την πρόσκρουση που σχημάτισε τον κρατήρα Νότιου Πόλου–Aitken, δείχνοντας τη βαθιά επιρροή αυτού του γεγονότος στο εσωτερικό της Σελήνης», έγραψαν οι ερευνητές.
Σημάδια ότι ο μανδύας της Σελήνης αναδιαμορφώθηκε χημικά
Η ιδέα ότι η φλούδα της Σελήνης αναδιαμορφώθηκε από σύγκρουση δεν είναι καινούργια, αλλά η μελέτη αυτή υποδηλώνει ότι οι επιπτώσεις έφτασαν πολύ βαθύτερα. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η πρόσκρουση μπορεί να διέτρησε τη φλούδα και να εισχώρησε στον μανδύα, αλλάζοντας μόνιμα την εσωτερική σύνθεση της Σελήνης. Η ανάλυση των δειγμάτων έδειξε ότι τα ισότοπα καλίου στην απομακρυσμένη πλευρά φαίνεται να προέρχονται από πηγή μανδύα διαφορετική από αυτή της κοντινής πλευράς. Αυτό υποδηλώνει ότι η σύγκρουση προκάλεσε εκτεταμένη εσωτερική τήξη και χημική ανακατανομή, αφήνοντας ισοτοπικές διαφορές που είναι ορατές ακόμη και σήμερα.
Ένας νέος «κωδικός» για την ιστορία της Σελήνης
Η μελέτη προχωρά περαιτέρω προτείνοντας ότι οι μεγάλης κλίμακας προσκρούσεις όπως αυτή μπορεί να είναι υπεύθυνες όχι μόνο για αλλαγές στην επιφάνεια αλλά και για εσωτερικές πλανητικές διαδικασίες. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η πρόσκρουση μπορεί ακόμη και να προκάλεσε κυκλοφορία του μανδύα σε ολόκληρο το ημισφαίριο, μια διαδικασία που μπορεί να αναδιαμορφώσει τη φλούδα και τα εσωτερικά στρώματα ενός πλανήτη με την πάροδο του χρόνου.
Αν και αυτή η πιθανότητα χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, τα τρέχοντα στοιχεία υποστηρίζουν την ιδέα ότι οι πλανητικές προσκρούσεις αφήνουν πολύ περισσότερα από ορατούς κρατήρες. Μπορεί να πυροδοτούν μακροχρόνιες εσωτερικές μεταμορφώσεις. «Αυτό το εύρημα υποδηλώνει επίσης ότι οι μεγάλης κλίμακας προσκρούσεις είναι βασικοί παράγοντες στη διαμόρφωση της σύνθεσης του μανδύα και της φλούδας», σημείωσε η ομάδα.
Με τα δείγματα της αποστολής Chang’e-6 να μελετώνται πλέον, οι επιστήμονες έχουν τα πρώτα σαφή στοιχεία από την απομακρυσμένη πλευρά της Σελήνης, μια περιοχή που μέχρι πρότινος ήταν εντελώς απρόσιτη.
