Όταν οι Ισπανοί έφτασαν για πρώτη φορά στις Άνδεις, βρήκαν κάτι εκπληκτικό: πολλοί από τους ντόπιους είχαν μακριά, μυτερά κεφάλια. Ανακάλυψαν ότι οι Κολάγκουα, μια αυτόχθονη ομάδα στο Περού που κατακτήθηκε από τους Ίνκας, είχαν την πρακτική να διαμορφώνουν το κεφάλι από την παιδική ηλικία, πριν τα οστά του κρανίου συνδεθούν και τα μαλακά σημεία εξαφανιστούν.
Οι Ισπανοί έβγαλαν τα χειρότερα συμπεράσματα.
«Είπαν ότι ήταν κάτι φρικτό και ότι ο εγκέφαλος έβγαινε από τα αυτιά», δήλωσε στο Live Science η Κριστίνα Τόρες,, βιοαρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Ρίβερσαϊντ. «Αλλά αυτό δεν φαίνεται να ισχύει».
Οι προ-ισπανικές αυτόχθονες ομάδες δεν ήταν οι μόνες που ασκούσαν τη διαμόρφωση του κεφαλιού. Για αιώνες, οι αρχαιολόγοι έχουν βρει κρανία σε όλες τις ηπείρους εκτός από την Ανταρκτική που εμφανίζουν ενδείξεις «τροποποίησης του κρανιακού θόλου» – κεφάλια διαμορφωμένα ώστε να είναι πιο επίπεδα ή πιο κωνικά από ό,τι θα ήταν αν τα άφηναν όπως ήταν.
Δεδομένου ότι τα μωρά δεν μπορούν να δέσουν τα κεφάλια τους, οι ειδικοί πιστεύουν ότι η διαμόρφωση του κεφαλιού γινόταν από τους φροντιστές. Τώρα, οι αρχαιολόγοι αρχίζουν να ανακαλύπτουν στοιχεία για το γιατί οι άνθρωποι εφάρμοζαν αυτή την πρακτική για χιλιετίες, ιδιαίτερα σε μέρη όπως οι Άνδεις, όπου η πρακτική έχει τεκμηριωθεί καλύτερα.
Μέσω συστηματικής ανάλυσης, αυτό που ανακαλύπτουν οι ειδικοί είναι μια πληθώρα πρακτικών και εξηγήσεων, μερικές από τις οποίες είναι αινιγματικές ή αντιφατικές. Σε ορισμένα μέρη, ένα διαμορφωμένο κεφάλι μπορεί να αποτελεί δείκτη της κοινωνικής θέσης, ενώ σε άλλα μέρη, τα σχήματα των κεφαλών διαφέρουν ακόμη και μεταξύ στενών μελών της οικογένειας. Σε άλλες περιοχές, το χαρακτηριστικό που χρησιμοποιείται για την αναγνώρισή του – το ασυνήθιστο σχήμα του κεφαλιού – μπορεί να μην ήταν καν ο σκοπός της πρακτικής, όπως διαπιστώνουν οι ερευνητές.
«Κάτι τόσο φαινομενικά σοκαριστικό όπως η τροποποίηση του κρανίου μπορεί να ήταν σχεδόν μια συνήθης πρακτική για ορισμένα παιδιά σε ορισμένες χρονικές περιόδους», δήλωσε στο Live Science ο Μάθιου Βελάσκο, βιοαρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας στο Τσάπελ Χιλ, ο οποίος μελετά τη διαμόρφωση του κεφαλιού στις Περουβιανές Άνδεις.
Επιπλέον, πιθανότατα έχει τις ρίζες του πολύ βαθιά στην ανθρώπινη ιστορία – και εμφανίζεται σε πολλές εποχές και τόπους, λέει ο Βελάσκο. «Νομίζω ότι πρέπει να ξεκινήσουμε από την υπόθεση ότι η σημασία του ποικίλλει ανάλογα με τον χρόνο και τον τόπο».
Πώς διαμορφώνεται το κεφάλι;
Τα οστά αναδιαμορφώνονται εύκολα όταν τα παιδιά είναι μικρά, οπότε ένα απλό κομμάτι τυλιγμένου υφάσματος μπορεί να ελέγξει τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνει το κεφάλι, όπως ακριβώς διαμορφώνεται και κλαδεύεται ένα δέντρο μπονσάι, εξηγεί η Τόρες. Για παράδειγμα, σήμερα, στα μωρά με πλαγιοκεφαλία – μια επίπεδη περιοχή που προκαλείται από τον ύπνο σε μία θέση – συχνά συνταγογραφείται θεραπεία με κράνος για να αλλάξει το σχήμα του κεφαλιού τους.
Οι ειδικοί έχουν εντοπίσει περισσότερες από δύο ντουζίνες συσκευές που χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία διαφορετικών σχημάτων κεφαλιού, αλλά «η πιο τυπική μέθοδος θα ήταν απλώς να τυλίξουμε το κεφάλι του μωρού περιμετρικά και να δημιουργήσουμε ένα μακρύτερο, πιο κωνικό σχήμα», λέει η Τόρες, καθώς αυτή η τεχνική απαιτεί τον λιγότερο εξοπλισμό και την ελάχιστη εκπαίδευση.
Με βάση ιστορικά αρχεία από ομάδες που την εφάρμοζαν, η περιτύλιξη του κεφαλιού ξεκινούσε σε ηλικία περίπου 6 μηνών στις περισσότερες κουλτούρες και τελείωνε μέσα σε ένα ή δύο χρόνια, γράφει στο βιβλίο «Boards and Cords» – ένα βιβλίο για την παγκόσμια ιστορία της κρανιακής τροποποίησης – ο Τάιλερ Ο’ Μπράιεν, ιατροδικαστής ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Αϊόβας. Η διαμόρφωση γινόταν πιθανώς από τη μητέρα ή τη μαία.
Δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες ωστόσο για το αν αυτή η πρακτική ήταν επώδυνη, αλλά δεν φαίνεται να είχε σημαντικές συνέπειες για την ανάπτυξη του εγκεφάλου, συνεχίζει η Τόρες.
«Υπάρχει ένα παράδειγμα όπου [οι βιοαρχαιολόγοι] πιστεύουν ότι ένα παιδί πέθανε λόγω κρανιακής τροποποίησης, όπου το κεφάλι συμπιέστηκε υπερβολικά», λέει. «Αυτό είναι ανώμαλο, από’όσο μπορώ να πω. Ήταν μια αργή και σταδιακή διαδικασία που γινόταν με ύφασμα και μαξιλάρια».
Έτσι, παρόλο που οι Ισπανοί εξερευνητές στις Άνδεις δήλωσαν ότι σοκαρίστηκαν από το «εγκέφαλους που έβγαιναν απ’ τα αυτιά» και οι εξερευνητές στο Bόρνεο και το Βανουάτου δήλωσαν ότι τα μάτια των παιδιών «ξεφύτρωναν από τις κόγχες τους», αυτές οι υποκειμενικές περιγραφές είναι πιθανώς πολύ υπερβολικές, γράφει ο Ο’ Μπράιεν. Στην πραγματικότητα, το παιδί πιθανότατα προσαρμόστηκε γρήγορα σε οποιαδήποτε δυσφορία και ο εγκέφαλος θα είχε προσαρμοστεί στο σχήμα του κρανίου, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν αρνητικές επιπτώσεις στη γνωστική λειτουργία ή την νοημοσύνη.
Ωστόσο, αν δεν γινόταν σωστά, η διαμόρφωση του κεφαλιού που περιελάμβανε υπερβολικά περιοριστικά ή αραιά αλλαγμένα δέματα, μπορούσε να προκαλέσει λοίμωξη. «Νομίζω ότι το χειρότερο που θα μπορούσε να συμβεί είναι ένα έλκος [στο δέρμα] που μολύνεται και στη συνέχεια διαβρώνει το οστό, κάτι που όντως συμβαίνει», δηλώνει η Κριστίν Λι, βιοαρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μισισιπή, στο Live Science. Μπορεί επίσης να είχαν συμβεί λοιμώξεις του τριχωτού της κεφαλής και προβλήματα στην κροταφογναθική άρθρωση (TMJ), προσθέτει η Τόρες.
Αρχαιολογικά στοιχεία για τη διαμόρφωση του κεφαλιού
Για να αναγνωρίσουν ένα διαμορφωμένο κεφάλι, οι αρχαιολόγοι χρησιμοποιούσαν μερικές φορές οπτική επιθεώρηση καθώς και μετρήσεις του ανθρώπινου κρανίου, γνωστές ως κρανιομετρία. Η κρανιομετρία υπάρχει από τον 19ο αιώνα, όταν ο Αμερικανός φυσιοδίφης και ευγονιστής Σάμιουελ Μόρτον χρησιμοποίησε τα κρανιακά χαρακτηριστικά για να δημιουργήσει φυλετικές ιεραρχίες που έκτοτε έχουν αποδειχθεί ψευδείς.
Αν και δεν υπάρχει τυποποιημένη, συμφωνημένη μέθοδος για να προσδιοριστεί αν ένα κεφάλι έχει διαμορφωθεί, οι αρχαιολόγοι συχνά χρησιμοποιούν μια τρισδιάστατη, μαθηματική ανάλυση των κρανιακών μετρήσεων για να δουν αν η αναλογία ορισμένων μετρήσεων, όπως το πλάτος, το μήκος και το ύψος του κρανίου, είναι εκτός του εύρους του αναμενόμενου ως μέρος της φυσικής διακύμανσης και, ως εκ τούτου, είναι πιθανό να έχουν διαμορφωθεί σκόπιμα.
Η ανάλυση αυτή υποδηλώνει ότι η διαμόρφωση του κεφαλιού είναι ευρέως διαδεδομένη στα αρχαιολογικά ευρήματα. Κρανιακές τροποποιήσεις έχουν βρεθεί σε κρανία από την Ευρώπη, την Εγγύς Ανατολή, την Αφρική, την Ασία και την Ωκεανία, και συνδέονται πιο συχνά με την Αμερική. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ήταν πιο συνηθισμένο εκεί. Μάλλον, τα στοιχεία για διαμορφωμένα κεφάλια μπορεί να έχουν διατηρηθεί καλύτερα στις Άνδεις, όπου οι δροσερές και ξηρές συνθήκες δεν αλλοίωναν τόσο γρήγορα τα μουμιοποιημένα υπολείμματα, σημειώνει ο Βελάσκο.
Στην πραγματικότητα, τα παλαιότερα αρχαιολογικά ευρήματα που αποδεικνύουν την πρακτική της διαμόρφωσης του κεφαλιού προέρχονται από την Αυστραλία. Δύο τεχνητά πεπλατυσμένα κρανία ανακαλύφθηκαν στη νότια πολιτεία της Βικτώριας, στην περιοχή Κάου Σουάμπ (Kow Swamp), τα οποία χρονολογούνται τουλάχιστον 13.000 χρόνια πριν.
Και τα αρχαία κρανία αποκαλύπτουν ότι η πρακτική αυτή άνθισε κατά τη Νεολιθική περίοδο, εμφανιζόμενη στην Ευρώπη πριν από περίπου 12.500 χρόνια, στην Κίνα πριν από περίπου 11.000 χρόνια και στο σημερινό Ιράν πριν από περίπου 10.000 χρόνια, σύμφωνα με τον Ο’ Μπράιεν.
Πρώιμες αναφορές
Μερικές από τις πρώτες εξηγήσεις για τη διαμόρφωση του κεφαλιού, που προέρχονται κυρίως από Ισπανούς εξερευνητές στην Αμερική, είναι από τις πιο ύποπτες. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι λίγοι εξερευνητές μπήκαν στον κόπο να ρωτήσουν τους ασκούμενους γιατί ασχολούνταν με τη διαμόρφωση του κεφαλιού. Αντ’ αυτού, αυτές οι παράλογες ιστορίες βασίζονταν συχνά σε φήμες ή κουτσομπολιά.
Για παράδειγμα, ο Χριστόφορος Κολόμβος ανέφερε για πρώτη φορά τη διαμόρφωση του κεφαλιού μεταξύ των αυτοχθόνων πληθυσμών της Ισπανιόλα, του νησιού που περιλαμβάνει τη Δομινικανή Δημοκρατία και την Αϊτή, το 1492. Υπέθεσε παράλογα ότι οι νησιώτες είχαν επίπεδα κεφάλια επειδή οι μητέρες τους τα πίεζαν σφιχτά ανάμεσα σε δύο ξύλινες σανίδες, με αποτέλεσμα τα οστά του κρανίου να παχύνουν σαν κράνη και να τους προστατεύουν από τα χτυπήματα των Ισπανών, σύμφωνα με την Πιλάρ Σαμπάλα Αγκουίρε, ανθρωπολόγο στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Γιουκατάν στο Μεξικό, η οποία έχει συγκεντρώσει περισσότερα από 100 ισπανικά ιστορικά αρχεία σχετικά με την πρακτική αυτή.
Άλλοι εξερευνητές επινόησαν διαφορετικές πιθανές εξηγήσεις: εθνοτική ομάδα, υψηλός στρατιωτικός βαθμός, χαρακτηριστικά όπως θάρρος, γενναιότητα ή υπακοή, ικανότητα μεταφοράς βαρύτερων φορτίων δεμένων στο μέτωπο, βελτίωση της υγείας και ιδανικά ομορφιάς, όπως διαπίστωσε η Σαμπάλα.
Αυτές οι εξηγήσεις είναι ακόμη πιο ύποπτες, επειδή συχνά συνδέονταν με ρατσισμό ή πεποιθήσεις για την ανωτερότητα της δυτικής κουλτούρας ή ακόμη και χρησιμοποιούνταν για να υποστηρίξουν ρητά αυτό το επιχείρημα.
Για παράδειγμα, ο Άγγλος γιατρός Τζον Μπούλγουερ κατέγραψε διάφορους τύπους τροποποίησης του σώματος στο βιβλίο του «Anthropometamorphosis» του 1650, καταδικάζοντάς τους ως παραμόρφωση και προσβολή προς τον Θεό, σύμφωνα με τον Ο’ Μπράιεν.
Μόνο στις αρχές του 20ού αιώνα οι ανθρωπολόγοι απομακρύνθηκαν από τη «μελέτη του ανώμαλου σχήματος του κεφαλιού στους ζωντανούς «άλλους» και την περιγραφή του ως φρικτού, τρομακτικού και αηδιαστικού», γράφει ο Ο΄Μπράιεν, και στράφηκαν προς μια λιγότερο προκατειλημμένη κατανόηση της κρανιακής ποικιλομορφίας.
Αλλαγή στην κατανόηση της πρακτικής
Χρησιμοποιώντας αυτές τις αξιόπιστες, λιγότερο μεροληπτικές μεθόδους, οι αρχαιολόγοι αποκαλύπτουν σταδιακά μέρος του μυστηρίου που περιβάλλει την πρακτική, κυρίως στην Αμερική. Και αυτό που ανακαλύπτουν δεν είναι μια γενική τάση, αλλά μια σειρά από λόγους και πρακτικές.
Για παράδειγμα, οι Κολάγκουα στο Περού δήλωσαν στους Ισπανούς ότι διαμόρφωναν τα κεφάλια των παιδιών τους έτσι ώστε να μοιάζουν με το βουνό από το οποίο προέρχονταν, λέει ο Βελάσκο.
Εν τω μεταξύ, ανάμεσα στους αυτόχθονες Κάντο της Οκλαχόμα, διαφορετικοί τύποι διαμόρφωσης αντανακλούσαν την ιδιότητα μέλους σε διαφορετικές φυλές, παρατηρεί η Λι.
Ωστόσο, η διαμόρφωση του κεφαλιού διέφερε όχι μόνο μεταξύ των πολιτισμών, αλλά και μεταξύ των οικογενειών. Η συνεχιζόμενη έρευνα του Βελάσκο, η οποία περιλαμβάνει την ανάλυση του DNA εκτεταμένων οικογενειών που έχουν ταφεί μαζί στις Άνδεις, έχει αποκαλύψει ότι τα κεφάλια των βιολογικά συνδεδεμένων ατόμων συχνά διαμορφώνονταν με διαφορετικούς τρόπους – έτσι, ένα μέλος της οικογένειας μπορεί να είχε επιμήκη κεφαλή, ενώ ένα άλλο μπορεί να είχε αμετάβλητη, στρογγυλή κεφαλή.
Στην πραγματικότητα, σε ορισμένες κουλτούρες ή οικογένειες, τα σχήματα των κεφαλών μπορεί να ήταν το ακούσιο αποτέλεσμα, και όχι ο στόχος, μιας πρακτικής που ήταν πιο σημαντική για αυτούς, όπως η δέσμευση.
«Το ίδιο το σχήμα μπορεί στην πραγματικότητα να είναι παράπλευρο της πρακτικής» στις Άνδεις, τονίζει η Τόρες.
Αντίθετα, σε ορισμένα μέρη της Αμερικής, η διαμόρφωση του κεφαλιού μπορεί να παρέμεινε απλώς ως παράδοση. Για παράδειγμα, στις Άνδεις, η πρακτική μπορεί να αποτελεί μέρος ενός τελετουργικού περάσματος είτε για το βρέφος είτε για τη μητέρα, λέει η Τόρες. Εάν η διαμόρφωση του κεφαλιού ξεκινούσε γύρω στους 6 μήνες, αυτή είναι η περίοδος που βγαίνουν τα πρώτα δόντια του μωρού και μπορεί να έχουν εισαχθεί τρόφιμα απογαλακτισμού. Εκεί, η διαμόρφωση του κεφαλιού μπορεί να είναι παρόμοια με το να βάζεις κοσμήματα σε ένα παιδί ή να το βαφτίζεις για να το προστατεύσεις.
Μεταξύ των προ-ισπανικών λαών των Άνδεων, «είναι βασικά μια πρακτική ανατροφής των παιδιών», σημειώνει η Τόρες. «Με τον ίδιο τρόπο που μερικοί άνθρωποι τυλίγουν τα παιδιά τους, με τον ίδιο τρόπο που υπάρχει η θρησκευτική περιτομή, δένεις τα κεφάλια των παιδιών σου γιατί αυτό είναι που κάνουμε στα παιδιά μας».
Ένα φυσικό συμπέρασμα
Στην πραγματικότητα, η ιδέα της διαμόρφωσης του κεφαλιού σε κωνικό σχήμα μπορεί να προήλθε από την ίδια τη γέννηση. Το κρανίο του βρέφους παραμορφώνεται φυσικά όταν περνάει από τον γεννητικό σωλήνα, λέει ο Βελάσκο.
«Όταν γεννήθηκε το παιδί μου, για παράδειγμα, είχε ένα ελαφρώς κωνικό κεφάλι», εξηγεί. «Ο τοκετός παρουσιάζει αυτή την πιθανότητα σε όλους τους γονείς, και δεν χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να αισθανθείς το εύκαμπτο κεφάλι ενός παιδιού και να το τυλίξεις, να το ντύσεις».
Επομένως, δεν είναι περίεργο ότι πολλές κουλτούρες μπορεί να έχουν ανακαλύψει τη διαμόρφωση του κεφαλιού, δεδομένου ότι «όποιος έχει παρατηρήσει ή βοηθήσει σε έναν ανθρώπινο τοκετό θα αναγνωρίσει ότι το ανθρώπινο κεφάλι είναι εύπλαστο», πρόσθεσε ο Βελάσκο.
Αυτή η αναγνώριση της πλαστικότητας του κεφαλιού ενός μωρού μπορεί να προκάλεσε την ανάγκη να το προστατεύσουν. Για παράδειγμα, μεταξύ των Μάγια, η τροποποίηση του κεφαλιού ενός βρέφους παρομοιαζόταν με την τοποθέτηση στέγης σε ένα σπίτι και θεωρούνταν ότι προστάτευε το παιδί.
Αυτή η προστασία μπορεί στη συνέχεια να έγινε περισσότερο μεταφορική παρά φυσική. Σε ορισμένα μέρη, έχει «σχεδόν μια γούρικη διάσταση», λέει η Λι, σαν να μπορεί να συμβεί κάτι κακό στο παιδί αν δεν γίνει η διαμόρφωση. «Αυτό υπονοεί ότι πρέπει να υπάρχει σχεδόν ένας φόβος αν δεν το κάνεις».
Ομορφιά και «εσωτερική ομάδα»
Εκτός της Αμερικής, λίγα ιστορικά αρχεία περιγράφουν τη διαμόρφωση του κεφαλιού, αλλά «φαίνεται να έχει εφευρεθεί ανεξάρτητα σε πολλά μέρη», επισημαίνει η Τόρες.
Κάθε ένα από αυτά τα μέρη μπορεί να είχε διαφορετικές δικαιολογίες για την πρακτική αυτή. Στην προϊστορική Κίνα και την Ιαπωνία, για παράδειγμα, η διαμόρφωση του κεφαλιού ήταν πιθανώς ένας δείκτης κοινωνικής θέσης που συνδέονταν με την ελίτ. Η Λι πιστεύει ότι είναι πιθανό στην αρχαία Ασία η διαμόρφωση του κεφαλιού – παρόμοια με το δέσιμο των ποδιών σε πιο πρόσφατους χρόνους – να αντιπροσώπευε έναν ακραίο τρόπο επίτευξης ενός προτύπου ομορφιάς.
Ομοίως, κατά τον 4ο έως τον 7ο αιώνα στην Ευρώπη, η διαμόρφωση του κεφαλιού γνώρισε μεγάλη δημοτικότητα μεταξύ των Ούννων, όπως αποκαλύπτουν σκελετοί. Χωρίς ιστορικά στοιχεία από τους Ούννους που να περιγράφουν λεπτομερώς τον λόγο αυτής της πρακτικής, οι ειδικοί έχουν υποθέσει ότι ήταν μια «μόδα» στην ευρασιατική στέπα που προσέδιδε υψηλότερο κοινωνικό κύρος.
Ωστόσο, η διαμόρφωση του κεφαλιού συχνά αφήνει ανεπαίσθητα ίχνη, πράγμα που σημαίνει ότι οι άνθρωποι που ασχολούνταν με αυτή την πρακτική μπορεί να μην έμοιαζαν πολύ διαφορετικοί από εκείνους που δεν το έκαναν. Αυτό υποδηλώνει ότι η πρακτική δεν ήταν απαραίτητα ένα εντυπωσιακό οπτικό σημάδι του κύρους εντός της ομάδας, γεγονός που εγείρει ερωτήματα σχετικά με το αν αυτός ήταν ο σκοπός της.
«Τα μαλλιά κρύβουν πολλά», υπενθυμίζει η Λι. «Υπάρχουν άνθρωποι σήμερα με ασυνήθιστα σχήματα κρανίων, αλλά αυτό δεν φαίνεται ανάλογα με το κούρεμά τους». Για παράδειγμα, ο επενδυτής επιχειρηματικών κεφαλαίων Μαρκ Αντρέεσεν και ο πολιτικός σύμβουλος Ρότζερ Στόουν έχουν και οι δύο (πιθανώς φυσικά) κεφάλια πιο μυτερά από το μέσο όρο.
Σύγχρονες περιπτώσεις διαμόρφωσης κεφαλής
Αν και η τροποποίηση του κρανίου πραγματοποιείται εδώ και δεκάδες χιλιάδες χρόνια, συνέχισε να υφίσταται μέχρι και τον 20ό αιώνα σε περιοχές της Αφρικής, της Ωκεανίας και της Ευρώπης.
Ο λαός των Αράουε στην Παπούα Νέα Γουινέα ασκούσε τη διαμόρφωση κεφαλής μέχρι και τη δεκαετία του 1930, σύμφωνα με μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε διάφορα χωριά το 1955. Οι Αράουε χρησιμοποιούσαν επιδέσμους από φλοιό δέντρου για να δημιουργήσουν αυτό που θεωρούσαν αισθητικά ευχάριστο στυλ «μακριού κεφαλιού».
Μεταξύ του λαού Μανγκμπέτου του Κονγκό, η πρακτική του «λιπόμπο» περιελάμβανε το σφιχτό τύλιγμα του κεφαλιού ενός βρέφους με επιδέσμους από ύφασμα, προκειμένου να ενθαρρυνθεί ένα μακρύ, κωνικό σχήμα που θεωρούνταν όμορφο και ισχυρό. Η βελγική αποικιακή κυβέρνηση απαγόρευσε την πρακτική, η οποία εξαφανίστηκε τη δεκαετία του 1950.
Στις αρχές του 20ού αιώνα στη Γαλλία, ορισμένοι γονείς επέλεγαν να τυλίγουν το κεφάλι των νεογέννητων αμέσως μετά τη γέννηση για έως και τέσσερα χρόνια, σε μια πρακτική που ονομαζόταν «bandeau» και που οι υποστηρικτές της πίστευαν ότι προστάτευε τα μωρά από τραυματισμούς. Η «παραμόρφωση της Τουλούζης», που πήρε το όνομά της από την περιοχή όπου ασκούνταν, έχει αποτυπωθεί σε μια σειρά ιστορικών φωτογραφιών, αλλά η bandeau έχασε τη δημοτικότητά της και είχε εξαφανιστεί μέχρι τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Δεν πρόκειται απλώς για μια βάρβαρη πρακτική από την οποία οι άνθρωποι εξελίχθηκαν», τονίζει ο Βελάσκο. «Είναι αρκετά ανεξάρτητη από την κοινωνική πολυπλοκότητα».
Η πρακτική του να διαμορφώνεται το κεφάλι ενός βρέφους ώστε να μοιάζει με «εξωγήινο» μπορεί να μας φαίνεται παράξενη ή περίεργη στον 21ο αιώνα. Αλλά το ανθρώπινο σώμα από καιρό αποτελεί καμβά για πολιτιστική, πνευματική και προσωπική έκφραση.
Τα πρώτα γνωστά τατουάζ χρονολογούνται τουλάχιστον 5.000 χρόνια πριν, στην Ευρώπη της Εποχής του Χαλκού, το σφράγισμα των δοντιών και τα «γκριλ» χρονολογούνται 2.000 χρόνια πριν, στους Μάγια, και η επιμήκυνση του λαιμού ασκούνταν 1.000 χρόνια πριν στη Νοτιοανατολική Ασία. Σήμερα, τείνουμε να τροποποιούμε τους μαλακούς ιστούς του σώματός μας μέσω κοινών πρακτικών όπως το τρύπημα των αυτιών και η περιτομή, αλλά και μέσω πιο ασυνήθιστων διαδικασιών όπως η εμφύτευση κεράτων, το τατουάζ στον βολβό του ματιού και η βραζιλιάνικη ανόρθωση των γλουτών.
«Η τροποποίηση του κρανίου είναι μέρος μιας πρακτικής που είναι καθολική: η τροποποίηση και η παρουσίαση του σώματος», καταλήγει ο Βελάσκο. «Όλοι επενδύουμε το μέλλον μας στα παιδιά μας με διαφορετικούς τρόπους. Έτσι σκέφτομαι για την τροποποίηση του κρανίου. Είναι σαν μια επένδυση στο μέλλον ενός παιδιού. Και όταν το βλέπεις με αυτόν τον τρόπο, είναι δύσκολο να μην το καταλάβεις».
Πηγή: livescience.com
