Απίστευτες αλλά απολύτως πραγματικές πρακτικές επιστρατεύουν ορισμένοι εργοδότες για να παρακάμψουν την ψηφιακή κάρτα εργασίας και να ξεγλιστρήσουν από τους ελέγχους της Επιθεώρησης Εργασίας. Το ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Θοδωρή Βγενή στο ΕΡΤnews έφερε στο φως μια σειρά από ευφάνταστες –και ταυτόχρονα παράνομες– μεθοδεύσεις, που στόχο έχουν να κρύψουν παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας, να μειώσουν τεχνητά τις δηλωμένες ώρες και να αποφύγουν τα προβλεπόμενα πρόστιμα. Από εικονικούς «υπεύθυνους» και εργαζόμενους που μετατρέπονται σε… πελάτες, μέχρι κρυψώνες σε φέρετρα, ψυγεία και δοκιμαστήρια, η προσπάθεια να υπονομευτεί η ψηφιακή κάρτα εργασίας φαίνεται πως έχει πάρει διαστάσεις που σοκάρουν.
Οι έλεγχοι, μάλιστα, έχουν ενταθεί ενόψει της θερινής περιόδου, ιδιαίτερα σε τουριστικές περιοχές όπου η απασχόληση αυξάνεται απότομα και οι ανάγκες σε προσωπικό πολλαπλασιάζονται. Εκεί ακριβώς, σε beach bars, εστιατόρια, καταστήματα και μονάδες παραγωγής, καταγράφονται συχνότερα τα «τερτίπια» με τα οποία κάποιοι εργοδότες επιχειρούν να αλλοιώσουν την πραγματική εικόνα της εργασίας.
Ψηφιακή κάρτα εργασίας: Οι πιο συνηθισμένες μεθοδεύσεις που βλέπουν οι ελεγκτές
Σύμφωνα με τα στοιχεία που προκύπτουν από τις επιτόπιες αυτοψίες, υπάρχει ένα μοτίβο επαναλαμβανόμενων πρακτικών. Κοινός παρονομαστής είναι η προσπάθεια να εμφανιστεί ότι είτε δεν εργάζεται κανείς, είτε εργάζεται λιγότερο, είτε δεν υποχρεούται να καταγράφει χρόνο με την ψηφιακή κάρτα εργασίας. Κάποιες μέθοδοι είναι «απλές» και καθημερινές, άλλες όμως ξεπερνούν κάθε όριο, φτάνοντας σε ακραίες καταστάσεις απόκρυψης εργαζομένων.
«Βαφτίζουν» τους υπαλλήλους ως υπεύθυνους για να εξαιρεθούν από την καταγραφή
Η συνηθέστερη πρακτική που εντοπίζουν οι ελεγκτές είναι ο τεχνητός χαρακτηρισμός εργαζομένων ως «υπευθύνων». Στην πράξη, αυτό μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για να μη λειτουργεί ουσιαστικά η ψηφιακή κάρτα εργασίας, αφού εμφανίζονται εργαζόμενοι με ρόλο και αρμοδιότητες που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ελέγχου σε σούπερ μάρκετ, όπου σχεδόν όλοι οι εργαζόμενοι παρουσιάζονταν ως υπεύθυνοι κάποιου τμήματος: από αλλαντικά και ταμεία, μέχρι διαδρόμους, χαρτικά και άλλες κατηγορίες προϊόντων. Ωστόσο, η εικόνα που διαπίστωσαν οι επιθεωρητές ήταν διαφορετική: οι άνθρωποι αυτοί εκτελούσαν καθήκοντα κανονικών υπαλλήλων, χωρίς την αντίστοιχη αυτονομία ή διοικητικό ρόλο που θα δικαιολογούσε τον τίτλο. Η «αναβάθμιση» στα χαρτιά λειτουργούσε ως μηχανισμός για να θολώσει η υποχρέωση ακριβούς καταγραφής του χρόνου εργασίας.
Εργαζόμενοι… πελάτες μόλις εμφανιστούν οι ελεγκτές
Στον χώρο της εστίασης και ιδιαίτερα στα beach bars, έχει καταγραφεί μια ακόμη μέθοδος που επιχειρεί να ακυρώσει στην πράξη την ψηφιακή κάρτα εργασίας: η στιγμιαία μεταμόρφωση του προσωπικού σε… θαμώνες.
Μόλις φτάσουν οι επιθεωρητές, εργαζόμενοι αφήνουν τους δίσκους, απομακρύνονται από τα πόστα τους, κάθονται σε ξαπλώστρες ή μπαίνουν στη θάλασσα, ώστε να παρουσιαστούν ως πελάτες που απλώς απολαμβάνουν το μπάνιο τους. Σε άλλη περίπτωση, εργαζόμενος που εξυπηρετούσε τραπέζια εμφανίστηκε ξαφνικά ως… λουόμενος, ενώ ο ίδιος ο ιδιοκτήτης ανέλαβε προσωρινά το σέρβις, προσπαθώντας να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η επιχείρηση λειτουργεί χωρίς προσωπικό ή με ελάχιστους δηλωμένους εργαζομένους.
Το κόλπο στηρίζεται στην ταχύτητα και στον αιφνιδιασμό: λίγα δευτερόλεπτα αρκούν για να αλλάξει η «σκηνή». Όμως οι ελεγκτικές αρχές πλέον είναι εξοικειωμένες με τέτοιες κινήσεις και εξετάζουν συνολικά τη λειτουργία του καταστήματος, όχι μόνο την εικόνα της στιγμής.
«Ήρθα νωρίτερα για καφέ»: η αδήλωτη εργασία πριν τη βάρδια
Άλλη διαδεδομένη πρακτική είναι να προσέρχονται εργαζόμενοι μία ή και μιάμιση ώρα πριν από την επίσημη έναρξη της βάρδιας, χωρίς να καταγράφεται χρόνος εργασίας στην ψηφιακή κάρτα εργασίας. Η «εξήγηση» που εμφανίζεται σε ενδεχόμενο έλεγχο είναι πως ο εργαζόμενος βρέθηκε στον χώρο απλώς για καφέ, για κουβέντα ή για «προετοιμασία», πριν αναλάβει καθήκοντα.
Ωστόσο, όταν οι επιθεωρητές διαπιστώνουν ότι παρέχεται κανονική εργασία (προετοιμασία χώρου, τακτοποίηση, παραλαβές, στήσιμο, καθαριότητα ή εξυπηρέτηση), τέτοιοι ισχυρισμοί δεν γίνονται αποδεκτοί. Η ουσία είναι μία: αν υπάρχει εργασία, πρέπει να υπάρχει και καταγραφή, ώστε η ψηφιακή κάρτα εργασίας να αποτυπώνει το πραγματικό ωράριο.
Απόκρυψη εργαζομένων σε φέρετρα, ψυγεία και δοκιμαστήρια
Ανάμεσα στα πιο σοκαριστικά περιστατικά που έχουν καταγραφεί βρίσκονται οι περιπτώσεις φυσικής απόκρυψης εργαζομένων κατά τη διάρκεια ελέγχου. Σε βιοτεχνία ξυλείας, εργοδότης φέρεται να ζήτησε από εργαζομένους να κρυφτούν μέσα σε φέρετρα, ώστε να μην εντοπιστούν. Σε βιομηχανία τυποποιημένων προϊόντων, εργαζόμενοι βρέθηκαν κρυμμένοι σε ψυκτικούς θαλάμους, σε μια ακραία προσπάθεια να «εξαφανιστούν» από το πεδίο του ελέγχου.
Αντίστοιχα, σε κατάστημα ένδυσης, εργαζόμενοι είχαν κρυφτεί μέσα στα δοκιμαστήρια, ενώ η ιδιοκτήτρια υποστήριζε ότι λειτουργούσε μόνη της την επιχείρηση. Τα περιστατικά αυτά δείχνουν πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η παραβίαση, όταν ο στόχος είναι να μη φανεί η πραγματική στελέχωση και να υπονομευθεί η εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας.
Τι δείχνουν όλα αυτά για την αγορά εργασίας
Οι μεθοδεύσεις αυτές δεν είναι απλώς «έξυπνα κόλπα». Συνδέονται με απλήρωτες ή υποδηλωμένες ώρες, με καταστρατήγηση ρεπό και υπερωριών, με πίεση προς εργαζομένους να αποδέχονται μια πλασματική εικόνα για το ωράριό τους. Γι’ αυτό και η ψηφιακή κάρτα εργασίας έχει ιδιαίτερη σημασία: σχεδιάστηκε για να αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια πότε ξεκινά και πότε τελειώνει η εργασία, περιορίζοντας τα «παράθυρα» αυθαιρεσίας.
Καθώς οι έλεγχοι εντείνονται, ειδικά το καλοκαίρι όπου η ένταση της εργασίας αυξάνει, το ζητούμενο είναι να περάσει ένα σαφές μήνυμα: η ψηφιακή κάρτα εργασίας δεν είναι διακοσμητική, ούτε μπορεί να ακυρώνεται με προσχήματα, ρόλους-βιτρίνα ή θεατρικές μεταμφιέσεις της τελευταίας στιγμής. Η προστασία της νόμιμης εργασίας, η διαφάνεια στο ωράριο και ο σεβασμός στους εργαζομένους δεν μπορεί να χωρέσει ούτε σε ξαπλώστρες-άλλοθι ούτε –πολύ περισσότερο– σε φέρετρα και ψυγεία. Στο τέλος της ημέρας, η ουσιαστική εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας είναι κρίσιμη για μια αγορά που θέλει να λειτουργεί με κανόνες, ισονομία και αξιοπρέπεια.
