Αντόνιο Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στη συνέντευξη Τύπου μετά την ολοκλήρωση των συνεδριάσεων επιχείρησαν να παρουσιάσουν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ως απάντηση ταυτόχρονα στην κρίση ανταγωνιστικότητας, στο νέο ενεργειακό σοκ από τη Μέση Ανατολή και στη φθίνουσα, αλλά «αμετακίνητη» στήριξη προς την Ουκρανία.
Μία «Ενιαία Ευρώπη, μία αγορά» μέχρι το 2027
Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου παρουσίασε ως κεντρικό αποτέλεσμα τη συμφωνία για ένα νέο, φιλόδοξο σχέδιο ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς, με σαφή χρονοδιαγράμματα έως το τέλος του 2027 και με το μεγαλύτερο μέρος των αποφάσεων να πρέπει να ληφθεί ήδη μέσα στο 2026. Μίλησε για αντιμετώπιση των «δέκα τρομερών εμποδίων» στην ενιαία αγορά έως τον Μάρτιο του 2027, ως προϋπόθεση για ανάπτυξη, θέσεις εργασίας ποιότητας και ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ.
Ανταπόκριση – Βρυξέλλες
Στο πακέτο περιλαμβάνονται η αμοιβαία αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων για διευκόλυνση της κινητικότητας εργαζομένων, ένα νέο εθελοντικό καθεστώς ενιαίας εταιρικής μορφής (EU Inc.) για επιχειρήσεις που θέλουν να δραστηριοποιούνται διασυνοριακά, καθώς και επιτάχυνση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών, της «Ένωσης Αποταμίευσης και Επενδύσεων» και της ψηφιακής μορφής του ευρώ. Ο Αντόνιο Κόστα ζήτησε επίσης ολοκλήρωση όλων των «omnibus» δεσμών απλοποίησης μέχρι το τέλος του έτους, ώστε να περιοριστεί η ρυθμιστική πολυπλοκότητα που οι επιχειρήσεις βλέπουν ως βασικό εμπόδιο για κλίμακα.
Προσωρινά «σωσίβια» για την ενέργεια και μόνιμη επιτάχυνση της μετάβασης
Τόσο ο Αντόνιο Κόστα όσο και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κατέστησαν σαφές ότι το νέο σοκ από τη Μέση Ανατολή – με επιθέσεις σε υποδομές φυσικού αερίου στο Κατάρ και έκρηξη των διεθνών τιμών – επιβεβαιώνει την επιλογή αποανθρακοποίησης, αλλά αναγκάζει την ΕΕ να κινηθεί με δύο ταχύτητες για άμεση προστασία καταναλωτών και επιχειρήσεων και επιθετική επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε ένα σχέδιο «προσωρινών, στοχευμένων» μέτρων για να περιοριστεί η επίδραση των ενεργειακών τιμών στους λογαριασμούς, με εργαλειοθήκη σε τέσσερις άξονες τιμολόγησης ηλεκτρισμού: το κόστος της ίδιας της ενέργειας (όπου θα υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία κρατικών ενισχύσεων για να στηριχθούν βιομηχανίες εντάσεως ενέργειας), τα τέλη δικτύου (με νομοθετική πρόταση ώστε τα κράτη μέλη να μπορούν να μειώσουν χρεώσεις για τις πιο εκτεθειμένες βιομηχανίες), οι φόροι και εισφορές (με στροφή ώστε ο ηλεκτρισμός να φορολογείται λιγότερο από τα ορυκτά καύσιμα, καθώς σήμερα σε ορισμένα κράτη φορολογείται έως και 15 φορές περισσότερο από το αέριο) και η τιμολόγηση άνθρακα μέσω ETS.
Το υφιστάμενο ETS περιγράφηκε ως κεντρικός μοχλός για μείωση της κατανάλωσης αερίου και προσέλκυση επενδύσεων σε ΑΠΕ και πυρηνική ενέργεια, αλλά «χρειάζεται εκσυγχρονισμό και περισσότερη ευελιξία». Η Επιτροπή ετοιμάζει την επικαιροποίηση δεικτών για τις δωρεάν κατανομές με βάση τις ανησυχίες της βιομηχανίας, ενίσχυση της «ισχύος πυρός» του αποθεματικού σταθερότητας αγοράς για να μειωθεί η μεταβλητότητα τιμών, έναν μεσοπρόθεσμο επανέλεγχο της πορείας του ETS – με προοπτική παράτασης δωρεάν δικαιωμάτων μετά το 2035 για κρίσιμες βιομηχανίες και ισότιμους όρους για τη ναυτιλία – και, τέλος, έναν νέο «Επενδυτικό Ενισχυτή ETS» περίπου 30 δισ. ευρώ, χρηματοδοτούμενο από 400 εκατ. δικαιώματα, για έργα αποανθρακοποίησης με λογική «first come, first served» και ιδιαίτερη έμφαση στα χαμηλότερου εισοδήματος κράτη μέλη.
Μέση Ανατολή, μετανάστευση και Κύπρος
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής άνοιξε με τη Μέση Ανατολή, μιλώντας για «εξαιρετικά σοβαρή» κατάσταση που προκαλεί αστάθεια, ανθρώπινο πόνο και αυξανόμενους κινδύνους πέρα από την ίδια την περιοχή. Επανέλαβε τη γραμμή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για αποκλιμάκωση, «μέγιστη αυτοσυγκράτηση» και προστασία αμάχων και κρίσιμων υποδομών, ενώ ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή έχει εγκρίνει πάνω από 450 εκατ. ευρώ σε ανθρωπιστική βοήθεια για την περιοχή αυτή την εβδομάδα.
Στο μεταναστευτικό, τόνισε ότι μέχρι στιγμής δεν καταγράφονται ροές προς την Ευρώπη λόγω της κρίσης, αλλά πως η ΕΕ «δεν θα αφήσει να υπάρξει επανάληψη του 2015», επικαλούμενη πλέον ισχυρότερα εξωτερικά σύνορα, ενισχυμένους οργανισμούς, νέο νομικό πλαίσιο για άσυλο και μετανάστευση και πιο σφιχτές συνεργασίες με γειτονικές χώρες.
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στην Κύπρο, που χαρακτηρίστηκε ως το κράτος μέλος που έχει πληγεί περισσότερο από τον πόλεμο, με το μήνυμα ότι «η ασφάλεια της Κύπρου είναι ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ενόψει και της άτυπης συνόδου που θα φιλοξενήσει στη Λευκωσία τον Απρίλιο, όπου η Επιτροπή θέλει να παρουσιάσει και να υπογράψει τον οδικό χάρτη «One Europe, One Market».
Αμετακίνητη στήριξη, αλλά μπλοκαρισμένα 90 δις. για την Ουκρανία
Ο Αντόνιο Κόστα υπενθύμισε πως η στήριξη προς την Ουκρανία «παραμένει ακλόνητη», με στόχο «δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη» στη βάση του διεθνούς δικαίου και του σεβασμού της κυριαρχίας και των συνόρων της χώρας, ενώ κάλεσε σε περαιτέρω πίεση στη Ρωσία, και εξέφρασε ανησυχία για την απόφαση των ΗΠΑ να χαλαρώσουν μέρος των κυρώσεων κατά της Μόσχας.
Στη φάση των ερωτήσεων, ωστόσο, η εικόνα ενότητας ράγισε, καθώς η συζήτηση για το δάνειο των 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία αποκάλυψε το αδιέξοδο με τον Βίκτορ Όρμπαν. Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου υπενθύμισε ότι η απόφαση του Δεκεμβρίου ελήφθη ομόφωνα, με τη ρήτρα ότι τρεις χώρες (Ουγγαρία, Τσεχία, Σλοβακία) δεν θα συμμετέχουν στην κοινοτική δανειοδότηση, όμως η εκταμίευση «μένει μπλοκαρισμένη από έναν ηγέτη» εξαιτίας της διαμάχης για τον αγωγό Ντρούζμπα.
Οι ηγέτες, όπως είπε, καταδίκασαν «ξεκάθαρα» τη στάση της Βουδαπέστης, διαμηνύοντας ότι «κανείς δεν μπορεί να εκβιάζει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ή τους ευρωπαϊκούς θεσμούς». Την ώρα που η Ουκρανία ετοιμάζεται να επισκευάσει για 23η φορά τον αγωγό που έχει δεχθεί 23 ρωσικές επιθέσεις, η Επιτροπή προσφέρει τεχνική και χρηματοδοτική βοήθεια στο Κίεβο, αλλά καθιστά σαφές ότι ούτε η ίδια ούτε τα κράτη μέλη μπορούν να εγγυηθούν ότι η Ρωσία δεν θα ξαναχτυπήσει τον αγωγό. Γι αυτό το λόγο το αίτημα Όρμπαν κρίνεται «απαράδεκτο» και «εκτός καλής πίστης». Παρά το αδιέξοδο, το μήνυμα της φον ντερ Λάιεν ήταν ότι «θα βρούμε τρόπο να παραδώσουμε, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο».
Ανταγωνιστικότητα υπό πίεση, ενότητα υπό όρους
Η αντιπαράθεση γύρω από το ουκρανικό δάνειο κατέδειξε τα όρια της ευρωπαϊκής ομοφωνίας, ιδίως όταν ένα κράτος μέλος χρησιμοποιεί το δικαίωμα βέτο ως εργαλείο διαπραγμάτευσης για εθνικά ζητήματα.
Σε αυτό το πλαίσιο, το πλάνο «Μία Ευρώπη, Μία αγορά» που θέλει να προτείνει η Επιτροπή, με χρονοδιάγραμμα έως το 2027, δεν είναι μόνο τεχνοκρατικός οδικός χάρτης για την ανταγωνιστικότητα, αλλά και πολιτικό τεστ συνοχής σε μια Ένωση που καλείται να παραμείνει αλληλέγγυα προς την Ουκρανία, να αποσυνδεθεί από τα ρωσικά καύσιμα χωρίς να γονατίσει κοινωνικά, και ταυτόχρονα να διαχειριστεί ξανά τις μεταναστευτικές ανησυχίες της εποχής.
