Η αποκάλυψη νέων μεγάλων υποθέσεων φοροδιαφυγής επιβεβαιώνει ότι, παρά την εντυπωσιακή εξέλιξη των ψηφιακών εργαλείων της ΑΑΔΕ και την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, τα κυκλώματα εξακολουθούν να βρίσκουν τρόπους να αποκρύπτουν εισοδήματα και να περιορίζουν τεχνητά τον εμφανιζόμενο τζίρο. Η φοροδιαφυγή δεν περιορίζεται πλέον στη μη έκδοση αποδείξεων. Σε αρκετές περιπτώσεις, η παρέμβαση γίνεται στα ίδια τα συστήματα καταγραφής των συναλλαγών.
Οι ελεγκτικές αρχές βρίσκονται αντιμέτωπες με τρεις βασικές πρακτικές: τη χρήση «μαϊμού» ταμειακών μηχανών, την καταχρηστική αξιοποίηση νόμιμων φορολογικών μηχανισμών και την εγκατάσταση παράνομων λογισμικών που αλλοιώνουν τα στοιχεία των πωλήσεων. Οι μέθοδοι αυτές έχουν έναν κοινό στόχο: να εμφανίζεται μικρότερος κύκλος εργασιών, ώστε να μειώνονται ο φόρος εισοδήματος και ο ΦΠΑ που αποδίδονται στο Δημόσιο.
Φοροδιαφυγή με «μαϊμού» ταμειακές μηχανές
Η πρώτη μέθοδος βασίζεται στη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών και ειδικού λογισμικού για την παραγωγή παραστατικών που μοιάζουν με κανονικές αποδείξεις. Στην πραγματικότητα, όμως, τα παραστατικά αυτά δεν έχουν εκδοθεί από εγκεκριμένο φορολογικό μηχανισμό και δεν καταγράφονται με τον προβλεπόμενο τρόπο στα λογιστικά αρχεία της επιχείρησης.
Ο καταναλωτής λαμβάνει ένα έντυπο που φαίνεται απολύτως νόμιμο, χωρίς να έχει πάντα τη δυνατότητα να αντιληφθεί ότι πρόκειται για πλαστή ή μη έγκυρη απόδειξη. Η συναλλαγή, ωστόσο, παραμένει εκτός των επίσημων ηλεκτρονικών βιβλίων. Έτσι, το αντίστοιχο έσοδο δεν εμφανίζεται στη φορολογική δήλωση και το Δημόσιο χάνει τόσο από τον φόρο εισοδήματος όσο και από τον αναλογούντα ΦΠΑ.
Η πρακτική αυτή δυσκολεύει τους ελέγχους, ιδιαίτερα όταν η επιχείρηση διατηρεί παράλληλα νόμιμο φορολογικό μηχανισμό και χρησιμοποιεί το παράνομο σύστημα μόνο για μέρος των συναλλαγών. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται η εικόνα μιας κανονικής λειτουργίας, ενώ ένα τμήμα του πραγματικού τζίρου παραμένει κρυφό.
Καταχρηστική χρήση νόμιμων φορολογικών μηχανισμών
Το δεύτερο «κόλπο» δεν προϋποθέτει απαραίτητα την ύπαρξη παράνομου εξοπλισμού. Βασίζεται στην καταχρηστική αξιοποίηση νόμιμων λειτουργιών των φορολογικών μηχανισμών, όπως τα δελτία παραγγελίας, οι ακυρώσεις και οι εκπτώσεις.
Μια επιχείρηση μπορεί, για παράδειγμα, να εκδίδει δελτία παραγγελίας χωρίς να ακολουθεί απόδειξη αντίστοιχης αξίας. Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί να εμφανίζει μεγάλο αριθμό ακυρωτικών σημειωμάτων στο τέλος της ημέρας ή εκπτώσεις δυσανάλογες με την πραγματική εμπορική δραστηριότητα. Οι κινήσεις αυτές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους φορολογική παράβαση, αποτελούν όμως σημαντικές ενδείξεις που απαιτούν περαιτέρω έρευνα.
Οι ελεγκτές εξετάζουν τη συχνότητα, την αξία και την ώρα έκδοσης των παραστατικών. Παράλληλα, αναλύουν το πλήθος των ακυρώσεων και το ύψος των εκπτώσεων, αναζητώντας μοτίβα που δεν δικαιολογούνται από τη λειτουργία της επιχείρησης. Η σύγκριση των δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει αποκλίσεις ανάμεσα στις πραγματικές πωλήσεις και στα έσοδα που δηλώνονται.
Παράνομα λογισμικά που αλλοιώνουν τις συναλλαγές
Η τρίτη μέθοδος είναι πιο σύνθετη, καθώς η απόδειξη μπορεί να εκδίδεται κανονικά, ενώ η αλλοίωση των δεδομένων πραγματοποιείται σε μεταγενέστερο στάδιο. Παράνομα λογισμικά μπορούν να παρεμβαίνουν στα ηλεκτρονικά αρχεία, μεταβάλλοντας ποσότητες, τιμές ή είδη προϊόντων, με στόχο να εμφανίζεται μικρότερος τζίρος από τον πραγματικό.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η εκτυπωμένη απόδειξη δεν αποκαλύπτει απαραίτητα την έκταση της παρέμβασης. Για να εντοπιστεί η παράβαση, οι ελεγκτές χρειάζεται να εξετάσουν τα ψηφιακά ίχνη των συναλλαγών, τα αρχεία των φορολογικών μηχανισμών και τις διαβιβάσεις στην πλατφόρμα myDATA. Μέσα από την ανασύνθεση των δεδομένων μπορεί να προκύψει η πραγματική εικόνα των πωλήσεων και να υπολογιστεί η φορολογητέα ύλη που αποκρύφθηκε.
Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκεται και η υπόθεση της Pizza Fan, η οποία έχει συνδεθεί με έρευνα για πιθανή φοροδιαφυγή ύψους 25 εκατ. ευρώ από το 2022. Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, εξετάζεται η χρήση λογισμικού που φέρεται να αλλοίωνε δεδομένα συναλλαγών και να απέκρυπτε μέρος του πραγματικού κύκλου εργασιών, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται χαμηλότερες πωλήσεις και να μην αποδίδεται ο αντίστοιχος ΦΠΑ.
Οι αλγόριθμοι της ΑΑΔΕ και οι διασταυρώσεις δεδομένων
Η ΑΑΔΕ επιχειρεί να αντιμετωπίσει τη φοροδιαφυγή με ένα ολοένα πιο σύνθετο ψηφιακό οπλοστάσιο. Οι ελεγκτές δεν βασίζονται πλέον μόνο σε τυχαίους επιτόπιους ελέγχους, αλλά αξιοποιούν αλγόριθμους, αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις και εξειδικευμένα πληροφοριακά συστήματα.
Τα δεδομένα των φορολογικών μηχανισμών συγκρίνονται με τις πληροφορίες που διαβιβάζονται στο myDATA, ενώ εξετάζονται και άλλα διαθέσιμα στοιχεία, όπως οι δηλώσεις ΦΠΑ, τα τιμολόγια, οι αγορές και η εικόνα της επιχείρησης σε σχέση με τον κλάδο της. Αποκλίσεις ανάμεσα στα δεδομένα μπορούν να οδηγήσουν σε στοχευμένο έλεγχο.
Η υποχρεωτική διασύνδεση των ταμειακών μηχανών με τα συστήματα της ΑΑΔΕ έχει κάνει τον εντοπισμό παραποιημένων συναλλαγών ευκολότερο. Ωστόσο, τα κυκλώματα προσαρμόζονται διαρκώς και αναζητούν νέες τεχνικές για να αποκρύψουν εισοδήματα ή να καθυστερήσουν την ανίχνευση των παραβάσεων.
Ο ρόλος της εφαρμογής Appodixi
Σημαντική συμβολή στον εντοπισμό υποθέσεων φοροδιαφυγής έχει και η εφαρμογή Appodixi. Μέσω της εφαρμογής, οι πολίτες μπορούν να σκανάρουν τον QR code μιας απόδειξης και να ελέγξουν αν αυτή είναι έγκυρη και αν έχει διαβιβαστεί σωστά στην ΑΑΔΕ.
Εάν, για παράδειγμα, η έντυπη απόδειξη αναγράφει ποσό 50 ευρώ, αλλά στο κινητό εμφανίζεται ως μη διαβιβασμένη ή ως απόδειξη μικρότερης αξίας, ο καταναλωτής μπορεί να υποβάλει καταγγελία. Με αυτόν τον τρόπο, ενεργοποιείται ένας πρόσθετος μηχανισμός ελέγχου, καθώς οι ίδιοι οι πολίτες συμβάλλουν στον εντοπισμό ύποπτων συναλλαγών.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι καταγγελίες μέσω της Appodixi έχουν ξεπεράσει συνολικά τις 225.000. Περίπου 102.000 είναι επώνυμες, ενώ περίπου 123.000 έχουν υποβληθεί ανώνυμα. Οι περισσότερες αφορούν αποδείξεις από «πειραγμένους» μηχανισμούς, πλαστά παραστατικά και περιπτώσεις μη διαβίβασης στοιχείων στο myDATA. Οι κλάδοι με τις περισσότερες αναφορές είναι η εστίαση, όπως καφετέριες, μπαρ και εστιατόρια, καθώς και τα πρατήρια καυσίμων.
Η μάχη κατά της φοροδιαφυγής εξελίσσεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στο ψηφιακό πεδίο. Παρότι η ΑΑΔΕ διαθέτει ισχυρότερα εργαλεία και περισσότερα δεδομένα από ποτέ, οι παράνομες πρακτικές μεταλλάσσονται διαρκώς. Η αποτελεσματική αντιμετώπισή τους απαιτεί τεχνολογική επάρκεια, συστηματικούς ελέγχους, αυστηρές κυρώσεις και ενεργή συμμετοχή των πολιτών. Η φοροδιαφυγή μπορεί να εξουδετερώνει προσωρινά ορισμένα ψηφιακά φίλτρα, όμως οι διασταυρώσεις και η αξιοποίηση των ηλεκτρονικών δεδομένων περιορίζουν σταδιακά τα περιθώρια δράσης των κυκλωμάτων.
