Η κυβέρνηση φέρνει ένα νέο φορολογικό πλαίσιο με στόχο να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι εργαζόμενοι και οι αυτοαπασχολούμενοι αποταμιεύουν για το μέλλον τους. Στο επίκεντρο μπαίνουν τα επαγγελματικά ταμεία και τα προγράμματα επαγγελματικής ασφάλισης, μέσα από τα οποία ο ασφαλισμένος μπορεί να «χτίσει» μια δεύτερη σύνταξη, αξιοποιώντας ισχυρά κίνητρα τόσο στη φάση της αποταμίευσης όσο και στη στιγμή της είσπραξης. Με δεδομένη τη συρρίκνωση των νέων συντάξεων και τα χαμηλά επίπεδα αποταμίευσης στην Ελλάδα, η συζήτηση για τη δεύτερη σύνταξη αποκτά πλέον πρακτική διάσταση: πώς δημιουργείται, τι κοστίζει σήμερα και τι μπορεί να αποδώσει αύριο.
Έως 35% του μεικτού μισθού σε «κουμπαρά» δεύτερης σύνταξης
Η βασική αλλαγή που εισάγει το νομοσχέδιο για την επαγγελματική ασφάλιση είναι η σημαντική αύξηση του ποσού που μπορεί να κατευθυνθεί σε επενδυτικό «κουμπαρά» με φορολογικό όφελος. Πλέον, ο εργαζόμενος θα έχει τη δυνατότητα να αφαιρεί από το φορολογητέο εισόδημά του εισφορές προς επαγγελματικό ταμείο που μπορεί να φτάνουν έως και το 35% των μεικτών αποδοχών του.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα μέρος του μισθού δεν «χάνεται» σε κατανάλωση, αλλά τοποθετείται συστηματικά σε έναν μακροχρόνιο επενδυτικό λογαριασμό, συνήθως μέσω αμοιβαίων κεφαλαίων ή άλλων εργαλείων που προσφέρουν τα επαγγελματικά ταμεία. Στόχος είναι η δημιουργία ενός κεφαλαίου που, όταν έρθει η ώρα, θα μπορεί να αξιοποιηθεί είτε ως εφάπαξ είτε ως συμπληρωματική παροχή, λειτουργώντας ως δεύτερη σύνταξη.
Φορολόγηση-κίνητρο στην έξοδο: χαμηλότεροι συντελεστές από τις συντάξεις
Το νέο πλαίσιο δεν δίνει κίνητρο μόνο στην είσοδο (δηλαδή στην αποταμίευση), αλλά και στην έξοδο, όταν ο ασφαλισμένος θα λάβει τα χρήματά του. Εκεί βρίσκεται και η μεγάλη διαφορά σε σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα, όπου οι κύριες και επικουρικές συντάξεις φορολογούνται με κλίμακες που, ανάλογα με το συνολικό εισόδημα, μπορεί να οδηγήσουν σε επιβαρύνσεις από 20% έως και 39%.
Με το νέο σύστημα, η φορολόγηση των παροχών από επαγγελματικά ταμεία γίνεται αισθητά ευνοϊκότερη:
– Σε περίπτωση εφάπαξ καταβολής:
– 10% φόρος για συνταξιοδότηση μεταξύ 62 και 67 ετών
– 5% φόρος για αποχώρηση μετά τα 67
– Σε περίπτωση συμπληρωματικής σύνταξης (ετήσια φορολόγηση της παροχής):
– 5% για συνταξιοδότηση πριν από τα 67
– 2,5% για συνταξιοδότηση μετά τα 67
Με άλλα λόγια, το κράτος επιχειρεί να ανταμείψει τη μακροχρόνια αποταμίευση και να κάνει πιο ελκυστική την ιδέα μιας δεύτερης σύνταξης, ειδικά για όσους παραμένουν στην εργασία περισσότερα χρόνια.
Γιατί προωθείται τώρα ο δεύτερος πυλώνας
Η ενίσχυση της επαγγελματικής ασφάλισης έρχεται ως απάντηση σε δύο μεγάλες προκλήσεις:
Πρώτον, η πίεση στα εισοδήματα των νέων συνταξιούχων. Ο τρόπος υπολογισμού των συντάξεων έχει οδηγήσει τη μέση νέα σύνταξη κάτω από τα 900 ευρώ μεικτά. Αυτό μεταφράζεται σε αισθητή απώλεια εισοδήματος τη στιγμή της μετάβασης από την εργασία στη σύνταξη και αυξάνει τον κίνδυνο οικονομικής στενότητας σε μεγάλη μερίδα μελλοντικών συνταξιούχων.
Δεύτερον, η χαμηλή αποταμίευση των ελληνικών νοικοκυριών. Μετά από χρόνια κρίσης, πολλά νοικοκυριά δεν διαθέτουν «μαξιλάρι» και δυσκολεύονται να δημιουργήσουν κεφάλαιο. Το νέο μοντέλο επιχειρεί να καλλιεργήσει συνήθεια τακτικής αποταμίευσης μέσω μικρών, αλλά σταθερών, εισφορών που δουλεύουν σε βάθος χρόνου.
Πώς λειτουργεί στην πράξη: ένα απλό παράδειγμα
Ας δούμε πώς θα μπορούσε να αποτυπωθεί στην καθημερινότητα ενός εργαζόμενου.
Ένας μισθωτός με μεικτές αποδοχές 2.000 ευρώ λαμβάνει περίπου 1.484 ευρώ καθαρά, με ενδεικτικές κρατήσεις:
– 267 ευρώ ασφαλιστικές εισφορές
– 248 ευρώ φόρο εισοδήματος
Αν συμφωνήσει με τον εργοδότη του να κατευθύνει το 10% του μεικτού μισθού, δηλαδή 200 ευρώ τον μήνα, σε επαγγελματικό ταμείο, τότε:
– οι ασφαλιστικές εισφορές παραμένουν ίδιες
– το φορολογητέο εισόδημα μειώνεται
– ο φόρος μειώνεται (ενδεικτικά από 248 ευρώ σε περίπου 192 ευρώ)
Έτσι, τα καθαρά διαμορφώνονται περίπου στα 1.341 ευρώ. Η διαφορά είναι ότι ο εργαζόμενος «βλέπει» μείωση στο διαθέσιμο εισόδημα γύρω στα 143 ευρώ, αλλά στην πραγματικότητα αποταμιεύει 200 ευρώ κάθε μήνα, τα οποία συσσωρεύονται και επενδύονται για να σχηματίσουν δεύτερη σύνταξη.
Τι κεφάλαιο μπορεί να χτιστεί και ποιοι είναι οι κίνδυνοι
Η δυναμική του συστήματος βρίσκεται στη διάρκεια. Αν 200 ευρώ τον μήνα επενδύονται για 30 χρόνια με μέση απόδοση 4%, το τελικό κεφάλαιο θα μπορούσε να φτάσει περίπου τις 138.810 ευρώ. Αυτό το ποσό μπορεί να επιστραφεί ως εφάπαξ ή να «σπάσει» σε περιοδική παροχή, λειτουργώντας ως συμπληρωματικό εισόδημα στη σύνταξη.
Ωστόσο, χρειάζεται καθαρή εικόνα: η απόδοση δεν είναι εγγυημένη. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από:
– την πορεία των αγορών
– τη στρατηγική και τη διαχείριση των επενδύσεων
– τις επιλογές και τα κόστη του εκάστοτε επαγγελματικού ταμείου
Άρα, η δεύτερη σύνταξη μέσω επαγγελματικής ασφάλισης είναι εργαλείο μακροχρόνιας επένδυσης, όχι «σίγουρο» προϊόν με προκαθορισμένη απόδοση.
Τι αλλάζει για μισθωτούς και αυτοαπασχολούμενους
Το νέο πλαίσιο αυξάνει τα όρια σε σχέση με όσα ίσχυαν μέχρι σήμερα:
– Για μισθωτούς: το φορολογικά αναγνωρίσιμο ποσοστό ανεβαίνει από 20% σε 35% του μισθού
– Για αυτοαπασχολούμενους: το ετήσιο όριο αυξάνεται από 20.000 ευρώ σε 35.000 ευρώ
Είναι αναμενόμενο ότι το μεγαλύτερο φορολογικό όφελος θα το δουν όσοι έχουν υψηλότερα εισοδήματα, καθώς μπορούν να αξιοποιήσουν μεγαλύτερα ποσά για αποταμίευση και να «κλειδώσουν» ισχυρότερη δεύτερη σύνταξη.
Ο ρόλος των επιχειρήσεων και των συλλογικών συμβάσεων
Κρίσιμος παράγοντας για την εξάπλωση του μοντέλου είναι οι εργοδότες και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις. Ένα επαγγελματικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα μπορεί να ενταχθεί σε συλλογικές συμβάσεις και να λειτουργήσει ως πρόσθετη παροχή, με συμμετοχή εργοδότη και εργαζομένου. Παράλληλα, μπορεί να συνδυαστεί με άλλες παροχές, όπως προγράμματα υγείας ή καλύψεις που συμπληρώνουν το δημόσιο σύστημα.
Η συνολική στόχευση είναι σαφής: να ενισχυθεί ο δεύτερος πυλώνας ασφάλισης και να αποκτήσουν περισσότεροι πολίτες μια οργανωμένη, φορολογικά ευνοημένη διαδρομή για δεύτερη σύνταξη. Σε μια εποχή όπου οι κύριες συντάξεις πιέζονται και η αποταμίευση παραμένει χαμηλή, το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να κάνει τη δεύτερη σύνταξη όχι πολυτέλεια, αλλά ρεαλιστικό σχέδιο ζωής για περισσότερους εργαζόμενους και αυτοαπασχολούμενους.
