Το ενδεχόμενο να επεκταθεί η σύγκρουση πέρα από τα στενά όρια της Μέσης Ανατολής επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς, σύμφωνα με πρόσωπα κοντά στο ιρανικό καθεστώς που μίλησαν στους Financial Times, η Τεχεράνη έχει εξετάσει σενάρια που περιλαμβάνουν πλήγματα ακόμη και σε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην Ευρώπη. Η προοπτική αυτή, που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε περισσότερο με θεωρητικό σενάριο αποτροπής, παρουσιάζεται πλέον ως πιθανή απάντηση του Ιράν σε μια νέα κλιμάκωση από τον Ντόναλντ Τραμπ, εφόσον η Ουάσιγκτον προχωρήσει σε επιθέσεις εναντίον ιρανικών υποδομών.
Δύο πηγές με γνώση σχετικών συζητήσεων ανέφεραν ότι οι ιρανικές δυνάμεις έχουν αξιολογήσει επιλογές επιθέσεων εναντίον αμερικανικών εγκαταστάσεων στη νοτιοανατολική Ευρώπη, με τη Βουλγαρία να αναφέρεται ρητά ως πιθανός κρίκος σε αυτή την αλυσίδα στόχων. Η Σόφια, άλλωστε, ενέκρινε πρόσφατα τη χρήση της αεροπορικής βάσης Μπεζμέρ από αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού, μια κίνηση που σε περιόδους έντασης συχνά αναβαθμίζει τη στρατηγική σημασία μιας χώρας — και ταυτόχρονα την έκθεσή της σε αντίποινα.
Παράλληλα, μία από τις ίδιες πηγές υποστήριξε ότι στο ιρανικό «ραντάρ» βρίσκεται και η Κύπρος. Η αναφορά δεν είναι τυχαία: η βρετανική βάση στο Ακρωτήρι είχε δεχθεί πλήγμα από drone τον Μάρτιο, ενισχύοντας τους φόβους ότι οι υποδομές που συνδέονται έμμεσα ή άμεσα με δυτικές επιχειρήσεις μπορούν να βρεθούν στο επίκεντρο. Είτε ως μήνυμα είτε ως πρόβα γενικότερης στρατηγικής, τέτοια περιστατικά λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι η γεωγραφία δεν αποτελεί πλέον ασφαλές «φράγμα» όταν εμπλέκονται πύραυλοι, μη επανδρωμένα μέσα και υβριδικές επιχειρήσεις.
Το Ιράν απειλεί να χτυπήσει αμερικανικές βάσεις στην Ευρώπη: Βουλγαρία και Κύπρος στο επίκεντρο
Οι αναφορές των Financial Times εντάσσονται σε ένα γενικότερο πλαίσιο σκλήρυνσης της ρητορικής και της στρατιωτικής προετοιμασίας στην Τεχεράνη. Στο παρασκήνιο, οι ίδιες πηγές κάνουν λόγο για σενάρια που ξεφεύγουν από τα «συνηθισμένα» αντίποινα στη Μέση Ανατολή. Οι Φρουροί της Επανάστασης, αλλά και άλλοι στρατιωτικοί διοικητές, φέρονται να έχουν προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση σύγκρουσης πλήρους κλίμακας, το Ιράν δεν θα περιοριστεί σε αμερικανικές βάσεις, ενεργειακές εγκαταστάσεις ή στόχους εντός της περιοχής, αλλά θα επιχειρήσει να διευρύνει το πεδίο δράσης.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και παλαιότερες προειδοποιήσεις προς τη Βρετανία, με την Τεχεράνη να υπογραμμίζει πως «οποιαδήποτε βάση χρησιμοποιηθεί για την εξαπόλυση επίθεσης εναντίον του ιρανικού εδάφους θα θεωρηθεί νόμιμος στόχος». Η λογική είναι ξεκάθαρη: αποτροπή μέσω αύξησης του κόστους, όχι μόνο για τις ΗΠΑ αλλά και για όσους παρέχουν διευκολύνσεις.
Υποθαλάσσια καλώδια και Στενά του Ορμούζ: ένα δεύτερο μέτωπο υψηλού ρίσκου
Πέρα από τους «σκληρούς» στρατιωτικούς στόχους, οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις εξετάζουν ξεχωριστά το ενδεχόμενο επίθεσης σε υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών στα Στενά του Ορμούζ, εφόσον η σύγκρουση κλιμακωθεί. Πρόκειται για σενάριο που συνδέεται με τη λογική της ασύμμετρης πίεσης: αντί για μια ευθεία αναμέτρηση, πλήγμα σε κρίσιμες υποδομές που επηρεάζουν επικοινωνίες, οικονομική δραστηριότητα και επιχειρησιακές δυνατότητες.
Η εικόνα που περιγράφεται είναι μιας Τεχεράνης η οποία θεωρεί όλο και περισσότερο ότι ένας νέος γύρος πολέμου δεν είναι ζήτημα «εάν», αλλά «πότε». Οι διαπραγματεύσεις για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ εμφανίζονται στάσιμες, ενώ ο ανώτατος ηγέτης, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, προχώρησε στην τοποθέτηση σκληροπυρηνικών στελεχών σε κομβικές θέσεις ασφαλείας και στις ένοπλες δυνάμεις — ένδειξη ότι το καθεστώς προετοιμάζεται για πιο απαιτητικά σενάρια.
Πόσο ρεαλιστική είναι η απειλή για ευρωπαϊκούς στόχους
Ο Σίνταρθ Καουσάλ, ερευνητής του Royal United Services Institute (RUSI), περιέγραψε την απειλή από ιρανικούς πυραύλους προς στόχους στην Ευρώπη ως «υπαρκτή, αλλά περιορισμένη». Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς, όπως της σειράς Shahab, για πλήγματα στη νότια και νοτιοανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, όσο μεγαλώνει η απόσταση, τόσο αυξάνονται οι επιχειρησιακές δυσκολίες και περιορίζεται η πιθανότητα να προκληθούν εκτεταμένες καταστροφές.
Παρόλα αυτά, η πραγματική «βαρύτητα» μιας τέτοιας απειλής δεν μετριέται μόνο σε τεχνικούς δείκτες ακρίβειας ή ωφέλιμου φορτίου. Μετριέται και πολιτικά: η υπόνοια ότι χώρες όπως η Βουλγαρία ή η Κύπρος μπορεί να βρεθούν στο στόχαστρο δημιουργεί πίεση, ανασφάλεια και ανάγκη αναθεώρησης σχεδίων ασφαλείας.
Μηνύματα μεγάλης εμβέλειας: Ντιέγκο Γκαρσία, Τουρκία, Κύπρος
Η Τεχεράνη έχει δείξει ότι επιδιώκει να καλλιεργήσει την εικόνα μιας δύναμης που μπορεί να επιχειρήσει σε μεγάλες αποστάσεις. Μετά την έναρξη του πολέμου από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ τον Φεβρουάριο, η Ουάσιγκτον κατηγόρησε το Ιράν ότι εκτόξευσε πυραύλους προς το Ντιέγκο Γκαρσία — την κοινή αμερικανοβρετανική βάση στον Ινδικό Ωκεανό, περίπου 4.000 χιλιόμετρα μακριά. Κανένας δεν έφθασε στον στόχο, αλλά το μήνυμα καταγράφηκε.
Τον Μάρτιο, η Τουρκία ανακοίνωσε ότι η αεράμυνα του ΝΑΤΟ αναχαίτισε βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από το Ιράν, ενώ την ίδια περίοδο το πλήγμα με drone στη βάση στο Ακρωτήρι επανέφερε τη συζήτηση για «ενδιάμεσους» δρώντες και επιχειρήσεις μέσω συμμάχων ή προσκείμενων δυνάμεων. Δυτικοί αξιωματούχοι τότε εκτιμούσαν ότι πιθανότερα επρόκειτο για ιρανικό drone που χρησιμοποιήθηκε από δυνάμεις κοντά στην Τεχεράνη, όχι για ευθεία επίθεση από το ίδιο το Ιράν.
Σημείο καμπής, σύμφωνα με τις πηγές, θεωρείται επίσης η πρόσφατη επίθεση σε αμερικανική βάση στην Ιορδανία, όπου σκοτώθηκαν τρεις Αμερικανοί στρατιωτικοί. Περιγράφεται ως το ακριβέστερο πλήγμα μεγάλου βεληνεκούς της Ισλαμικής Δημοκρατίας μέχρι σήμερα — και ως έμμεση προειδοποίηση ότι το «βέλος» μπορεί να φτάσει μακρύτερα απ’ όσο πολλοί υπολόγιζαν.
Η σκλήρυνση στην Τεχεράνη και το δίλημμα της κλιμάκωσης
Στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος δεν λείπουν οι φωνές που ανησυχούν ότι η Τεχεράνη μπορεί να «τραβά» υπερβολικά το σχοινί. Όμως οι σκληροπυρηνικοί φαίνεται να κερδίζουν έδαφος, θεωρώντας ότι οι ΗΠΑ δεν είναι αξιόπιστες σε οποιαδήποτε συμφωνία και ότι το Ιράν πρέπει να αυξήσει το κόστος για την Ουάσιγκτον ώστε να εξασφαλίσει δεσμεύσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η ανάδειξη του Μοχσέν Ρεζαΐ, πρώην διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, στην κορυφαία θέση του μηχανισμού ασφαλείας. Ιρανοί αναλυτές ερμηνεύουν την κίνηση ως σήμα ότι πιο «συμβιβαστικές» φιγούρες παραμερίζονται, καθώς οι πιθανότητες μιας διαρκούς συμφωνίας εμφανίζονται μειωμένες.
Αν κάτι προκύπτει καθαρά από τις διαρροές και τις δημόσιες τοποθετήσεις, είναι ότι το Ιράν επιδιώκει να πείσει πως δεν θα υπάρξουν γεωγραφικά όρια σε ένα νέο κύμα αντιποίνων, εφόσον δεχθεί επίθεση. Και ακριβώς γι’ αυτό, το σενάριο «το Ιράν απειλεί να χτυπήσει αμερικανικές βάσεις στην Ευρώπη» δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως απλή ρητορική υπερβολή, αλλά ως προειδοποίηση που επηρεάζει τον στρατηγικό σχεδιασμό και τις πολιτικές ισορροπίες. Είτε η κλιμάκωση έρθει άμεσα είτε λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης στις διαπραγματεύσεις, το συμπέρασμα είναι σαφές: όσο η ένταση παραμένει υψηλή και οι δίαυλοι επικοινωνίας κλειστοί, τόσο πιο πιθανό γίνεται ο πόλεμος να αποκτήσει ευρωπαϊκή διάσταση, με τη Βουλγαρία και την Κύπρο να βρίσκονται ανάμεσα στα ονόματα που ακούγονται πιο συχνά.
