Στρατηγική επιδίωξη της Ελλάδας, είναι να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ευρώπης, ενόψει της πλήρους απεξάρτησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027.
Μέσα σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικών ανακατατάξεων και ενεργειακής αβεβαιότητας, η χώρα μας επιχειρεί να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση, τις αναβαθμισμένες υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και τις ενισχυμένες σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παράλληλα, εξετάζονται οι προκλήσεις που αφορούν το κόστος, τη βιωσιμότητα και τους νέους συσχετισμούς εξάρτησης που διαμορφώνονται στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Σύμφωνα με την ανάλυση των Financial Times, η χώρα μας τοποθετείται ως η νότια πύλη της Ευρώπης για εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως από τις ΗΠΑ, καθώς η ΕΕ προετοιμάζεται για πλήρη απαγόρευση των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου έως το 2027.
Η Αθήνα ποντάρει στο ότι η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, σε συνδυασμό με την αυξημένη δυναμικότητα LNG, τις αναβαθμίσεις υποδομών και τους στενούς δεσμούς με την Ουάσινγκτον, μπορούν να της εξασφαλίσουν κεντρικό ρόλο στην ευρωπαϊκή αγορά αερίου μετά την επιβολή κυρώσεων κατά του ρωσικού αερίου.
Πριν από την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Μόσχα προμήθευε περίπου το 40% του φυσικού αερίου της ΕΕ. Μέχρι το 2024, το ποσοστό αυτό είχε μειωθεί περίπου στο 11%. Μεγάλο μέρος του κενού καλύφθηκε από αμερικανικό LNG, το οποίο πλέον αντιπροσωπεύει σχεδόν το 60% των εισαγωγών LNG της ΕΕ.
Παπασταύρου: «Δεν θα χρηματοδοτούμε πλέον τους Ρώσους»
«Δεν πρόκειται πλέον να χρηματοδοτούμε τον επιτιθέμενο», δήλωσε ο Σταύρος Παπασταύρου, υπουργός Ενέργειας της Ελλάδας, σε συνέντευξή του στους FT. Όπως είπε, απαιτείται περισσότερη δουλειά για την πλήρη απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. «Αυτή η αποσύνδεση δεν θα συμβεί από μόνη της».
Από την ανάληψη των καθηκόντων του το 2025, ο Παπασταύρου έχει προωθήσει στενότερες σχέσεις με τις ΗΠΑ, παρουσιάζοντας την ενέργεια ως θεμέλιο των διατλαντικών σχέσεων σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών.
Όπως ανέφερε, αυτό που ξεκίνησε ως έκτακτες παραδόσεις LNG από τις ΗΠΑ μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει εξελιχθεί σε μια πιο μακροπρόθεσμη αναδιάταξη των ενεργειακών προμηθειών της ΕΕ. «Η αμερικανική ενέργεια έχει καταστεί δομικός πυλώνας της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης».
Η ΕΕ έχει επίσης μειώσει δραστικά τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου. Δεξαμενόπλοια ελληνικών συμφερόντων συνέχισαν να μεταφέρουν ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου σε άλλους προορισμούς, ιδίως σε περιόδους που η τιμή spot στα ρωσικά λιμάνια ήταν αρκετά χαμηλή ώστε να επιτρέπεται η μεταφορά με συμμόρφωση προς το ανώτατο όριο τιμής που επέβαλαν οι σύμμαχοι του Κιέβου.
Ο κομβικός ρόλος της Ρεβυθούσας
Η φιλοδοξία της Ελλάδας να καταστεί βασικό σημείο εισόδου για τις αμερικανικές προμήθειες φυσικού αερίου είναι εμφανής στη Ρεβυθούσα, το νησί δυτικά της Αθήνας που φιλοξενεί τον κύριο τερματικό σταθμό LNG της χώρας. Αμερικανικό φορτίο εκφορτωνόταν νωρίτερα αυτόν τον μήνα στον πρόσφατα επεκταμένο σταθμό.
Από εκεί, το επαναεριοποιημένο LNG διοχετεύεται στα Βαλκάνια και πέραν αυτών μέσω του «κάθετου διαδρόμου», ενός συστήματος ροής από νότο προς βορρά που δημιούργησαν η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Μολδαβία και η Ουκρανία μετά το 2022, όταν η Ρωσία διέκοψε τις εξαγωγές αερίου μέσω αγωγών προς τη Βουλγαρία, αφού η Σόφια αρνήθηκε να πληρώσει σε ρούβλια.
Οι χώρες του κάθετου διαδρόμου προσαρμόσαν σε μεγάλο βαθμό υφιστάμενες υποδομές για να δημιουργήσουν το σύστημα νότου-βορρά, ωστόσο η Βουλγαρία πραγματοποιεί επένδυση 400 εκατ. ευρώ για την άρση των σημείων συμφόρησης έως το 2027. Πριν από το 2022, το φυσικό αέριο στην Ευρώπη έρεε επί δεκαετίες από βορρά προς νότο.
«Η Ελλάδα άρχισε να διαφοροποιεί τις προμήθειές της πριν από την εισβολή στην Ουκρανία», δήλωσε η Μαρία Ρίτα Γκάλι, η οποία μέχρι πρόσφατα ήταν διευθύνουσα σύμβουλος της ΔΕΣΦΑ. Ανέφερε ως παράδειγμα τον αγωγό TAP ύψους 4,5 δισ. ευρώ, που ολοκληρώθηκε το 2020 και συνδέει τα ελληνοτουρκικά σύνορα με την Ιταλία μέσω Αλβανίας και Αδριατικής. «Όταν ξέσπασε η κρίση, βρισκόμασταν σε ισχυρότερη θέση», είπε.
Η Αθήνα ολοκλήρωσε επίσης τον διασυνδετήριο αγωγό Ελλάδας-Βουλγαρίας και ενίσχυσε τη δυναμικότητα με δύο νέους σταθμούς συμπίεσης στη βόρεια Ελλάδα.
Για τον κάθετο διάδρομο, τα εμπορικά σήματα είναι μεικτά, με τη βραχυπρόθεσμη ζήτηση να παραμένει αβέβαιη. Οι αγοραστές αναμένουν την άρση των σημείων συμφόρησης στο σύστημα αγωγών και τη διαμόρφωση κανονιστικού πλαισίου της ΕΕ που θα επιτρέπει περισσότερες μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις δυναμικότητας.
Δεσμεύουν θέσεις φόρτωσης στη Ρεβυθούσα έως το 2040
Το ενδιαφέρον είναι μεγαλύτερο για τα επόμενα χρόνια, όταν αναμένεται να έχει τεθεί σε ισχύ η απαγόρευση του ρωσικού αερίου. Οι αγοραστές LNG ήδη δεσμεύουν θέσεις για φόρτωση πλοίων στον τερματικό σταθμό της Ρεβυθούσας έως το 2040.
«Φέτος ήταν η πρώτη φορά που η αγορά ήταν πολύ ενεργή σε μακροπρόθεσμη βάση», δήλωσε η Γκάλι. «Θεωρούν την Ελλάδα στρατηγικό σημείο εισόδου».
Οι υψηλές τιμές αποτελούν επίσης πρόβλημα. «Όταν αθροίσει κανείς τα τέλη διέλευσης από την Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας — ή προς την Ουκρανία — το συνολικό κόστος γίνεται σημαντικό. Προς το παρόν, είναι πολύ υψηλό ώστε να αποτελεί εμπορικά βιώσιμη μακροπρόθεσμη διαδρομή», δήλωσε ο Τζούλιαν Μπόουντεν, ανώτερος ερευνητικός συνεργάτης στο Oxford Institute for Energy Studies, σε διαδικτυακό σεμινάριο των FT αυτόν τον μήνα.
Στην Ουάσινγκτον ο Παπασταύρου
Ο Παπασταύρου και άλλοι υπουργοί Ενέργειας των χωρών του κάθετου διαδρόμου θα συναντήσουν τον Αμερικανό ομόλογό τους Κρις Ράιτ στην Ουάσιγκτον την Τρίτη, υπογραμμίζοντας το αυξανόμενο ενδιαφέρον της κυβέρνησης Τραμπ για την περιοχή.
Ωστόσο, το αμερικανικό LNG είναι διαρθρωτικά ακριβότερο από το ρωσικό αέριο αγωγών προ του πολέμου και υπόκειται σε διακυμάνσεις των παγκόσμιων τιμών.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να αντικαταστήσει μία γεωπολιτική εξάρτηση με μία άλλη. Πάνω από το 80% των εισαγωγών LNG της Ελλάδας το 2025 προήλθε από τις ΗΠΑ.
Ο Μπόουντεν επισημαίνει, ωστόσο, ότι η δομή των αμερικανικών εξαγωγών φυσικού αερίου — κατανεμημένων σε πολλές εταιρείες — καθιστά πολύ δυσκολότερη την πολιτική παρέμβαση. «Δεν πρόκειται για το Κρεμλίνο που κινεί τα νήματα. Η Ουάσινγκτον δεν έχει την ίδια δυνατότητα να εργαλειοποιήσει την προμήθεια φυσικού αερίου», είπε χαρακτηριστικά.
