Ένας πυρηνικός σταθμός στη βόρεια Γαλλία βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα απρόσμενο –και όμως καθόλου πρωτοφανές– εμπόδιο: μέδουσες. Σύμφωνα με ανακοίνωση της ενεργειακής εταιρείας EDF την Τρίτη 11 Αυγούστου, ένα κοπάδι μεδουσών έφραξε τις αντλίες που τροφοδοτούν το σύστημα ψύξης των μονάδων, προκαλώντας διακοπές λειτουργίας σε μεγάλο μέρος του σταθμού.
Το περιστατικό έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη δύσκολη χρονιά για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας στη χώρα, όπου τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η πίεση στα ενεργειακά δίκτυα δοκιμάζουν τα όρια της ευστάθειας.
Μέδουσες: όταν η φύση «μπλοκάρει» την τεχνολογία
Η EDF ανέφερε ότι τρεις αντιδραστήρες τέθηκαν εκτός λειτουργίας τη Δευτέρα, ενώ η ισχύς ενός τέταρτου μειώθηκε στο μισό. Αυτό πρακτικά σήμαινε πως μόνο ένας αντιδραστήρας παρέμενε σε πλήρη λειτουργία, την ώρα που ένας έκτος βρισκόταν ήδη εκτός λειτουργίας λόγω προγραμματισμένων εργασιών συντήρησης. Για έναν σταθμό-κλειδί του γαλλικού ενεργειακού χάρτη, η εικόνα αυτή μεταφράζεται σε αισθητή απώλεια ισχύος και σε ανάγκη αναπροσαρμογής της παραγωγής.
Παρά την εντυπωσιακή –και κάπως σουρεαλιστική– αιτία, η εταιρεία έσπευσε να καθησυχάσει: «Η κατάσταση αυτή δεν έχει καμία επίπτωση στην ασφάλεια των εγκαταστάσεων, στην ασφάλεια του προσωπικού ή στο περιβάλλον». Με άλλα λόγια, το συμβάν αφορά πρωτίστως επιχειρησιακή λειτουργία και όχι πυρηνικό κίνδυνο. Ωστόσο, αναδεικνύει πόσο ευάλωτες μπορούν να αποδειχθούν οι κρίσιμες υποδομές όταν εξαρτώνται από φυσικούς πόρους, όπως το θαλασσινό νερό, για τη ψύξη.
Τι συνέβη στον πυρηνικό σταθμό Gravelines
Ο πυρηνικός σταθμός Gravelines βρίσκεται κοντά στη Δουνκέρκη, στη βόρεια Γαλλία, και θεωρείται ο μεγαλύτερος στη Δυτική Ευρώπη. Διαθέτει έξι αντιδραστήρες, ισχύος 900 μεγαβάτ ο καθένας, αποτελώντας κομβικό σημείο για την ηλεκτροπαραγωγή, ειδικά σε περιόδους αυξημένης ζήτησης. Η λειτουργία του βασίζεται, όπως πολλών παραθαλάσσιων μονάδων, στην άντληση θαλασσινού νερού που χρησιμοποιείται για την ψύξη.
Όταν μεγάλοι οργανισμοί, όπως οι μέδουσες, εισέλθουν μαζικά στις εγκαταστάσεις άντλησης, μπορούν να φράξουν φίλτρα και αντλίες, περιορίζοντας τη ροή νερού. Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα πρωτόκολλα ασφαλούς λειτουργίας επιβάλλουν μείωση ισχύος ή προσωρινή παύση αντιδραστήρων, ώστε να διασφαλίζεται η επαρκής ψύξη. Έτσι, παρότι οι μέδουσες δεν αποτελούν «απειλή» με την κλασική έννοια, μπορούν να προκαλέσουν άμεσες και αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παραγωγή.
Μια χρονιά πιέσεων για την πυρηνική παραγωγή στη Γαλλία
Το περιστατικό με τις μέδουσες δεν συνέβη σε κενό. Η Γαλλία έχει αντιμετωπίσει επανειλημμένες διαταραχές στην παραγωγή πυρηνικής ενέργειας εξαιτίας των κυμάτων καύσωνα και της ξηρασίας. Η EDF είχε ήδη θέσει εκτός λειτουργίας αρκετούς αντιδραστήρες τον Ιούνιο και τον Ιούλιο λόγω ακραίων θερμοκρασιών, που επηρεάζουν τόσο τη δυνατότητα ψύξης όσο και τα περιβαλλοντικά όρια για την απόρριψη θερμότητας σε ποτάμια ή θάλασσες.
Την Κυριακή, πριν από τις τελευταίες διακοπές λειτουργίας, η χώρα κατέγραψε έλλειμμα 15,6% στην παραγωγή πυρηνικής ενέργειας, σύμφωνα με υπολογισμούς του AFP, βασισμένους σε στοιχεία της EDF που δημοσιεύονται από το 2015. Το νούμερο αυτό υπογραμμίζει ότι η ενεργειακή επάρκεια εξαρτάται πλέον όχι μόνο από τη συντήρηση και τον προγραμματισμό, αλλά και από τις ολοένα συχνότερες «παρεμβάσεις» του καιρού και του θαλάσσιου οικοσυστήματος.
Σύνηθες φαινόμενο: μέδουσες και διακοπές λειτουργίας ανά τον κόσμο
Αν και προκαλεί έκπληξη στο ευρύ κοινό, οι μέδουσες έχουν ιστορικό… εμπλοκής σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Ο ίδιος πυρηνικός σταθμός Gravelines είχε τεθεί προσωρινά εκτός λειτουργίας και πριν από έναν χρόνο, όταν μέδουσες είχαν φράξει τις εγκαταστάσεις άντλησης θαλασσινού νερού. Παρόμοια περιστατικά έχουν καταγραφεί και εκτός Γαλλίας: στη Σουηδία, το 2013, ένας σταθμός έμεινε εκτός λειτουργίας για τρεις ημέρες, ενώ στην Ιαπωνία, το 1999, αναφέρθηκε συμβάν που οδήγησε σε σημαντική μείωση της παραγωγής.
Το κοινό χαρακτηριστικό είναι ότι τα κοπάδια μεδουσών μπορούν να εμφανιστούν μαζικά και ξαφνικά, ειδικά σε περιόδους που οι συνθήκες της θάλασσας ευνοούν την εξάπλωση τους. Όταν αυτό συμβεί κοντά σε σημεία άντλησης, η λειτουργία των φίλτρων δοκιμάζεται, και οι διαχειριστές καλούνται να αντιδράσουν άμεσα, εφαρμόζοντας σχέδια περιορισμού και καθαρισμού.
Γιατί αυξάνονται οι μέδουσες: υπεραλίευση, πλαστικά και κλιματική αλλαγή
Οι ειδικοί συνδέουν την εξάπλωση των μεδουσών με ένα «κοκτέιλ» παραγόντων: υπεραλίευση που μειώνει τους φυσικούς θηρευτές ή ανταγωνιστές τους, ρύπανση από πλαστικά που επηρεάζει τις θαλάσσιες τροφικές αλυσίδες, και άνοδο της θερμοκρασίας των θαλασσών λόγω της κλιματικής αλλαγής. Όταν τα νερά θερμαίνονται και τα οικοσυστήματα διαταράσσονται, ορισμένα είδη –όπως οι μέδουσες– βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για ταχεία ανάπτυξη και αναπαραγωγή.
Για τις ενεργειακές υποδομές, αυτό σημαίνει ότι περιστατικά σαν κι αυτό ενδέχεται να γίνουν συχνότερα. Και ενώ οι μέδουσες δεν απειλούν την πυρηνική ασφάλεια, μπορούν να επηρεάσουν την αξιοπιστία της παραγωγής, ειδικά όταν συμπίπτουν με περιόδους καύσωνα, αυξημένης ζήτησης ή περιορισμένης εφεδρείας.
