Μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη έδωσε ο Γεράσιμος Γεννατάς στο ένθετο Enjoy και τη δημοσιογράφο Μαρία Ανδρέου, με αφορμή τη θεατρική του παρουσία αυτό το καλοκαίρι. Ο αγαπημένος ηθοποιός, με λόγο αιχμηρό αλλά και βαθιά ανθρώπινο, δεν περιορίστηκε στα της δουλειάς του. Μίλησε για τη σημερινή εικόνα της ελληνικής κοινωνίας, για το πώς διαμορφώνεται η καθημερινότητα των νέων, αλλά και για ένα ευρύτερο, διεθνές τοπίο που –όπως υποστηρίζει– δείχνει να έχει χάσει τον ηθικό του προσανατολισμό. Στον πυρήνα των σκέψεών του βρίσκεται η φράση-καταγγελία που συνοψίζει την οπτική του: «Η Ελλάδα φαντάζει μια χώρα ηθικά χρεοκοπημένη, ο θεός της ανθρωπότητας είναι το χρήμα και το κέρδος».
Πώς σας φαντάζει η Ελλάδα σήμερα;
«Μια χώρα ηθικά χρεοκοπημένη», απαντά χωρίς περιστροφές ο Γεράσιμος Γεννατάς. Και δεν το λέει για να προκαλέσει εντύπωση ή να υιοθετήσει έναν εύκολο μηδενισμό. Το λέει γιατί, όπως εξηγεί, υπάρχουν γεγονότα που θα έπρεπε να λειτουργούν ως συλλογικό σοκ, ως καμπανάκι που μας ξυπνά. Αντί γι’ αυτό, μοιάζουν να περνούν μέσα από έναν μηχανισμό που τα απορροφά, τα αποδυναμώνει και τελικά τα ξεχνά.
Φέρνει ως παράδειγμα τις αυτοκτονίες 17χρονων μαθητριών. «Όταν μαθήτριες 17 χρονών αυτοκτονούν, αυτό και μόνο πρέπει να μας συγκλονίσει», τονίζει. Για τον ίδιο, το θέμα δεν είναι απλώς να αναζητηθεί μια ατομική εξήγηση ή να ειπωθεί βιαστικά μια «τραγική ιστορία» και να κλείσει ο φάκελος. Το θέμα είναι τι αποκαλύπτει αυτό για το κοινωνικό περιβάλλον: για τις πιέσεις, για την απελπισία, για τις συνθήκες που διαμορφώνουν το ψυχικό τοπίο των νέων ανθρώπων.
Και εδώ η κριτική του γίνεται πιο συγκεκριμένη. Υποστηρίζει πως αυτές οι πράξεις «δεν αναλύθηκαν όπως θα έπρεπε», αλλά «μάλλον ακυρώθηκαν από το σύστημα». Με άλλα λόγια, η κοινωνία, οι θεσμοί, ακόμα και ο δημόσιος λόγος, συχνά αντιμετωπίζουν τέτοια γεγονότα είτε σαν «ειδήσεις της στιγμής» είτε σαν αφορμές για ηθικολογία. Σπάνια, όμως, τα αξιοποιούν ως αφετηρία ουσιαστικού προβληματισμού και αλλαγής.
Ο Γεράσιμος Γεννατάς στέκεται ιδιαίτερα στα γραπτά που άφησε πίσω της μία από τις κοπέλες. «Η μία κοπέλα από αυτές έγραψε για την κοινωνία μας, τις δουλειές που θα της δίνουν λίγα χρήματα. Τα διαβάσαμε όλα αυτά;» ρωτά. Και η ερώτησή του δεν είναι ρητορική. Είναι μια πρόκληση προς όλους: ενημερωθήκαμε πραγματικά ή απλώς “περάσαμε” πάνω από τις λέξεις; Κατανοήσαμε τι σημαίνει για ένα παιδί να φαντάζεται το μέλλον του ως μια διαδρομή χαμηλά αμειβόμενης εργασίας, χωρίς προοπτική, χωρίς αξιοπρέπεια, χωρίς οξυγόνο;
«Αυτά που έγραψε η κοπέλα άραγε πώς τα μεταφράσαμε και γιατί δεν κοιτάξαμε σιγά σιγά να τα διορθώσουμε;» επιμένει. Η φράση του κρύβει μια διπλή αγωνία: από τη μία την ανάγκη να ακούσουμε αληθινά τους νέους, από την άλλη την αδυναμία μας –ως κοινωνία– να μετατρέψουμε τη γνώση σε πράξη. Γιατί, αν κάτι ενόχλησε τον ηθοποιό, δεν είναι μόνο το γεγονός, αλλά και η αδράνεια που ακολουθεί.
Η Ελλάδα φαντάζει μια χώρα ηθικά χρεοκοπημένη: το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό
Παρότι η κουβέντα ξεκινά από την Ελλάδα, ο Γεράσιμος Γεννατάς ξεκαθαρίζει πως δεν βλέπει την κρίση αξιών ως αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. «Η έλλειψη αξιών δεν είναι μόνο φαινόμενο ελληνικό. Όχι, είναι παγκόσμιο», λέει. Και τότε διατυπώνει μια φράση που συμπυκνώνει την κριτική του στον σύγχρονο κόσμο: «Ο θεός της ανθρωπότητας είναι το χρήμα και το κέρδος».
Η άποψή του είναι πως η οικονομική λογική έχει εισβάλει σε κάθε πεδίο, από την πολιτική μέχρι την καθημερινότητα, και έχει αντικαταστήσει θεμελιώδεις αξίες: την αλληλεγγύη, τον σεβασμό, την προστασία του αδύναμου, την έννοια του κοινού καλού. Όταν το κέρδος γίνεται πυξίδα, οι άνθρωποι συχνά μετατρέπονται σε αριθμούς, και οι κοινωνίες σε συστήματα που “αποδίδουν” ή “αποτυγχάνουν” με όρους αγοράς.
Για να υποστηρίξει την οπτική του, αναφέρεται σε διεθνείς πολιτικές εξελίξεις, μιλώντας για τις αποφάσεις του Ντόναλντ Τραμπ και τις συνέπειές τους. «Δεν βλέπετε τον Τραμπ πώς έσυρε την Αμερική σε έναν πόλεμο με το Ιράν, βοηθώντας με αυτό τον τρόπο το Ισραήλ;» αναρωτιέται. Και αμέσως θέτει ένα ακόμα πιο σκληρό ερώτημα: «Τον ένοιαζαν τον Τραμπ τα ανθρώπινα δικαιώματα και πώς καταπατούνται στο Ιράν; Δεν νομίζω ότι αυτό τον ένοιαζε όταν βομβάρδιζε το Ιράν, αλλά τα μεγάλα συμφέροντα στην περιοχή».
Ο ηθοποιός δεν μιλά με όρους στενά κομματικούς. Μιλά με όρους ηθικής τάξης: για το πώς λαμβάνονται αποφάσεις που κοστίζουν ζωές, πώς βαφτίζονται «αναγκαίες» ή «στρατηγικές», και πώς η ανθρώπινη απώλεια καταλήγει να αντιμετωπίζεται σαν παράπλευρη συνέπεια. «Τόσα νεκρά παιδιά…» λέει, αφήνοντας τη φράση του να αιωρείται βαριά.
Η εικόνα που τον στοιχειώνει –και θέλει να στοιχειώνει όλους μας– είναι εκείνη «με τους τάφους από τις μαθήτριες στο Ιράν». «Θα μας στοιχειώνει ως ανθρωπότητα», επιμένει. Γιατί, σε έναν κόσμο όπου «ο θεός της ανθρωπότητας είναι το χρήμα και το κέρδος», ακόμη και ο θάνατος κινδυνεύει να γίνει στατιστική, ακόμη και το πένθος να χωρέσει σε ένα δελτίο ειδήσεων.
Στο τέλος, η θέση του Γεράσιμου Γεννατά δεν είναι μια απλή καταγγελία. Είναι ένα κάλεσμα για ενσυναίσθηση, για ευθύνη, για επαναφορά της ανθρώπινης αξίας στο κέντρο. Αν «η Ελλάδα φαντάζει μια χώρα ηθικά χρεοκοπημένη», αυτό δεν σημαίνει πως δεν υπάρχει δρόμος επιστροφής. Σημαίνει πως πρέπει να ξαναδούμε τι επιλέγουμε να ακούσουμε, τι επιλέγουμε να αγνοήσουμε και –κυρίως– τι είμαστε διατεθειμένοι να αλλάξουμε, σε μια εποχή όπου ο θεός της ανθρωπότητας μοιάζει να είναι ακόμη το χρήμα και το κέρδος.
